Hiệp thương lần thứ hai: Bài 1: Lựa chọn ứng viên xứng tầm

Bảo đảm dân chủ thực chất

Theo Nghị quyết liên tịch số 102/2025/NQLT-UBTVQH15-CP-ĐCTUBTWMTTQVN hướng dẫn quy trình hiệp thương, giới thiệu người ứng cử đại biểu Quốc hội Khóa XVI, đại biểu HĐND các cấp nhiệm kỳ 2026 - 2031, hội nghị hiệp thương lần thứ hai được tổ chức thống nhất trong cả nước từ ngày 2 - 3/2/2026; ở Trung ương, hội nghị do Đoàn Chủ tịch Ủy ban Trung ương Mặt trận Tổ quốc Việt Nam triệu tập, chủ trì; ở địa phương, do Ban Thường trực Ủy ban MTTQ Việt Nam cùng cấp tổ chức và điều hành, thực hiện theo đúng trình tự, thủ tục được luật định.

Ủy ban MTTQ tỉnh Bắc Ninh tổ chức Hội nghị hiệp thương lần thứ hai thỏa thuận lập danh sách sơ bộ những người ứng cử ĐBQH Khóa XVI và đại biểu HĐND tỉnh Khóa XX, nhiệm kỳ 2026 - 2031. Ảnh: Nguyễn Nhàn

Không phải ngẫu nhiên mà hiệp thương lần thứ hai được xem là “khâu then chốt” của toàn bộ quy trình bầu cử. Nếu hiệp thương lần thứ nhất đặt nền móng về cơ cấu, thành phần, thì hiệp thương lần thứ hai chính là bước sàng lọc thực chất, nơi các tiêu chuẩn pháp lý, yêu cầu chính trị và ý kiến xã hội cùng hội tụ để hình thành danh sách sơ bộ những người ứng cử.

Điểm xuyên suốt của giai đoạn này là vai trò “cầm trịch” của MTTQ. Không chỉ triệu tập và chủ trì hội nghị, MTTQ còn là chủ thể tổng hợp, phân tích, dẫn dắt thảo luận trên cơ sở tiêu chuẩn đại biểu, kết quả hiệp thương lần thứ nhất, hồ sơ giới thiệu của các cơ quan, tổ chức, đơn vị và đặc biệt là những tín hiệu ban đầu từ cử tri. Chính cách làm đó bảo đảm hiệp thương trở thành diễn đàn dân chủ thực chất, nơi các ý kiến được lắng nghe, trao đổi thẳng thắn, trách nhiệm.

Một công chức Mặt trận trực tiếp tham mưu công tác hiệp thương cho rằng: dân chủ trong hiệp thương không nằm ở số lượng ý kiến phát biểu, mà ở chỗ mọi ý kiến đều được ghi nhận, phân tích và đặt trong khuôn khổ tiêu chuẩn, quy định của pháp luật. Hiệp thương lần thứ hai là lúc Mặt trận phải làm rõ từng trường hợp, từng hồ sơ, từng tín hiệu từ cử tri, để danh sách sơ bộ thực sự là kết quả của sự lựa chọn có trách nhiệm, chứ không phải sự thỏa hiệp hình thức. Khi Mặt trận làm đúng vai trò trung tâm điều phối, thì dân chủ không chỉ được bảo đảm, mà còn được kiểm soát chặt chẽ, đi đến đích là chất lượng đại biểu.

Kết quả của sự sàng lọc nhiều chiều

Nghị quyết liên tịch số 102 quy định rõ: việc lập danh sách sơ bộ những người ứng cử không dựa vào một tiêu chí đơn lẻ, mà là kết quả của quá trình xem xét tổng hợp nhiều căn cứ. Đó là tiêu chuẩn đại biểu theo luật định, là cơ cấu, thành phần đã được điều chỉnh lần thứ nhất, kết quả thỏa thuận tại hiệp thương lần đầu, là hồ sơ, biên bản giới thiệu của các cơ quan, tổ chức, đơn vị và đặc biệt là ý kiến nhận xét, tín nhiệm của cử tri nơi công tác đối với người được giới thiệu ứng cử

Chính sự đan xen, kiểm chứng lẫn nhau giữa các căn cứ này đã tạo nên một “lưới lọc” chặt chẽ, bảo đảm danh sách sơ bộ không chỉ đúng về cơ cấu, mà quan trọng hơn là có chất lượng. Ở đó, mỗi ứng viên không chỉ được xem xét dưới góc độ tổ chức, mà còn được đặt trong sự đánh giá của cộng đồng, của cử tri - những người sẽ trực tiếp gửi gắm niềm tin thông qua lá phiếu. Trong trường hợp còn ý kiến khác nhau, hội nghị hiệp thương quyết định bằng biểu quyết dân chủ, có thể giơ tay hoặc bỏ phiếu kín theo quy định. Cơ chế này tiếp tục khẳng định tinh thần dân chủ, minh bạch, bảo đảm mọi quyết định đều có sự đồng thuận và trách nhiệm tập thể.

Sau hiệp thương lần thứ hai, chỉ Ủy ban Thường vụ Quốc hội thực hiện điều chỉnh lần hai về cơ cấu, thành phần, số lượng người ứng cử đại biểu Quốc hội; đối với đại biểu HĐND, không có bước điều chỉnh lần hai. Việc Ủy ban Thường vụ Quốc hội điều chỉnh cơ cấu lần hai (thường liên quan đến nhân sự cấp cao, trung ương) trong khi HĐND cấp cơ sở ít hoặc không điều chỉnh phụ thuộc vào quy trình bầu cử, tính chất công việc và sự phân bổ dân cư. Các cơ quan giúp việc, tham mưu cần lưu ý để tránh sai sót vì Thường trực HĐND chỉ được điều chỉnh cơ cấu, thành phần, số lượng một lần duy nhất và chậm nhất trước ngày 15/12/2025”; bà Nguyễn Thùy - HĐND xã Mai Phụ, tỉnh Hà Tĩnh nhấn mạnh.

Quy định này đặt ra yêu cầu rất cao đối với hội nghị hiệp thương lần thứ hai ở địa phương; mọi thỏa thuận, lựa chọn danh sách sơ bộ đại biểu HĐND đều mang tính quyết định, không có “khoảng lùi” để điều chỉnh về sau. Vì vậy, từng ý kiến thảo luận, từng lá phiếu tại hội nghị hiệp thương đều phải được cân nhắc thận trọng, kỹ lưỡng, tránh tư duy trông chờ, ỷ lại. Ở góc độ này, vai trò của MTTQ càng được thể hiện rõ nét. Chính MTTQ là chủ thể chịu trách nhiệm điều phối, bảo đảm quá trình hiệp thương diễn ra đúng nguyên tắc, đúng tiêu chuẩn, vì chất lượng đại biểu và vì niềm tin của cử tri.

Hiệp thương lần thứ hai, vì thế, không đơn thuần là một bước thủ tục, mà là khâu quan trọng quyết định chất lượng của cả nhiệm kỳ. Khi hiệp thương được tổ chức dân chủ, công khai, trách nhiệm, vai trò trung tâm của MTTQ được phát huy đầy đủ, thì danh sách ứng cử viên sẽ thực sự là kết tinh của ý Đảng và lòng dân.

HỒNG LAM