Hiểu đúng pháp luật bầu cử để thực hiện quyền công dân

Phát huy quyền làm chủ của cử tri

Theo Hội đồng bầu cử quốc gia, bầu cử đại biểu Quốc hội và đại biểu Hội đồng nhân dân (HĐND) là một trong những quyền chính trị cơ bản của công dân đã được Hiến pháp ghi nhận. Bầu cử là phương thức thể hiện ý chí, nguyện vọng và quyền làm chủ của Nhân dân trong việc xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa nói chung và thành lập cơ quan quyền lực nhà nước ở trung ương và địa phương nói riêng.

Cử tri tìm hiểu thông tin người ứng cử đại biểu Quốc hội khóa XVI và đại biểu HĐND các cấp nhiệm kỳ 2026 – 2031

Cuộc bầu cử đại biểu Quốc hội khóa XVI và đại biểu HĐND các cấp nhiệm kỳ 2026 - 2031 được tổ chức cùng một ngày trên phạm vi cả nước, trong bối cảnh công cuộc đổi mới ở nước ta sau 40 năm đã đạt được những thành tựu to lớn, có ý nghĩa lịch sử trên mọi lĩnh vực đời sống, xã hội; đồng thời tích cực triển khai việc sắp xếp, tinh gọn tổ chức bộ máy của hệ thống chính trị, tổ chức lại địa giới hành chính và vận hành mô hình chính quyền địa phương 2 cấp bảo đảm tinh, gọn, mạnh, hiệu năng, hiệu lực, hiệu quả để tiến vào kỷ nguyên phát triển mới của dân tộc.

Đây là sự kiện chính trị quan trọng của đất nước, diễn ra ngay sau Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIV của Đảng, là bước cụ thể hóa nghị quyết gắn liền với công tác cán bộ của Đảng, liên quan đến trách nhiệm của các cấp, các ngành; là nơi để cử tri phát huy quyền làm chủ của công dân, lựa chọn bầu ra những người tiêu biểu, xứng đáng đại diện cho ý chí, nguyện vọng và quyền làm chủ của mình trong Quốc hội và HĐND các cấp nhiệm kỳ mới, góp phần tích cực vào việc xây dựng, củng cố và hoàn thiện Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa của Nhân dân, do Nhân dân, vì Nhân dân, dưới sự lãnh đạo của Đảng Cộng sản Việt Nam.

Một cuộc bầu cử được coi là dân chủ và đúng pháp luật phải bảo đảm các nguyên tắc phổ thông, bình đẳng, trực tiếp và bỏ phiếu kín; bảo đảm quyền bầu cử, ứng cử và vận động bầu cử của công dân. Đồng thời, pháp luật cũng quy định rõ những trường hợp bị tước quyền bầu cử, ứng cử; những trường hợp không được thực hiện quyền bầu cử, ứng cử hoặc không tham gia bầu cử.

Bên cạnh đó, quy trình giới thiệu người ứng cử, hiệp thương, bầu cử lại, bầu cử thêm hoặc bầu cử bổ sung cũng được quy định cụ thể nhằm lựa chọn những người tiêu biểu, xứng đáng làm đại biểu Quốc hội và đại biểu HĐND. Cử tri tại nơi người ứng cử công tác hoặc cư trú có quyền nhận xét, bày tỏ ý kiến về mức độ tín nhiệm đối với người ứng cử.

Pháp luật cũng quy định rõ tổ chức, nhiệm vụ và quyền hạn của các cơ quan, tổ chức, đơn vị trong công tác bầu cử. Việc giải quyết kiến nghị, khiếu nại, tố cáo liên quan đến bầu cử phải được thực hiện nghiêm túc, kịp thời; mọi hành vi vi phạm đều phải được xử lý nghiêm minh theo quy định của pháp luật.

Vi phạm pháp luật bầu cử sẽ bị xử lý nghiêm

Theo pháp luật hiện hành, tùy theo tính chất, mức độ, người có hành vi vi phạm pháp luật về bầu cử mà bị xử lý kỷ luật, xử phạt vi phạm hành chính hoặc truy cứu trách nhiệm hình sự

Cụ thể, điều 95 Luật Bầu cử đại biểu Quốc hội và đại biểu HĐND đã quy định rõ: Người nào dùng thủ đoạn lừa gạt, mua chuộc hoặc cưỡng ép làm trở ngại việc bầu cử, ứng cử của công dân; vi phạm các quy định về vận động bầu cử; người có trách nhiệm trong công tác bầu cử mà giả mạo giấy tờ, gian lận phiếu bầu hoặc dùng thủ đoạn khác để làm sai lệch kết quả bầu cử hoặc vi phạm các quy định khác của pháp luật về bầu cử thì tùy theo tính chất, mức độ vi phạm mà bị xử lý kỷ luật, xử phạt vi phạm hành chính hoặc truy cứu trách nhiệm hình sự.

Căn cứ vào quy định của Luật này, Bộ luật Hình sự năm 2015 (đã được sửa đổi, bổ sung một số điều theo Luật số 12/2017/QH14, Luật số 59/2024/QH15 và Luật số 86/2025/QH15) đã quy định cụ thể 02 tội liên quan đến bầu cử.

Thứ nhất, tội xâm phạm quyền bầu cử, ứng cử của công dân (Điều 160). Người có hành vi lừa gạt, mua chuộc, cưỡng ép hoặc dùng thủ đoạn khác cản trở công dân thực hiện quyền bầu cử, quyền ứng cử có thể bị phạt cảnh cáo, cải tạo không giam giữ đến 01 năm hoặc phạt tù từ 03 tháng đến 01 năm. Trường hợp phạm tội có tổ chức, lợi dụng chức vụ quyền hạn hoặc dẫn đến phải hoãn ngày bầu cử thì có thể bị phạt tù từ 01 đến 02 năm.

Thứ hai, tội làm sai lệch kết quả bầu cử (Điều 161). Người có trách nhiệm tổ chức hoặc giám sát bầu cử mà giả mạo giấy tờ, gian lận phiếu bầu hoặc dùng thủ đoạn khác làm sai lệch kết quả bầu cử có thể bị phạt cải tạo không giam giữ đến 02 năm hoặc phạt tù từ 03 tháng đến 02 năm. Trường hợp phạm tội có tổ chức hoặc dẫn đến phải tổ chức bầu cử lại thì mức phạt tù có thể từ 01 đến 03 năm.

Ngoài ra, người phạm tội còn có thể bị cấm đảm nhiệm chức vụ nhất định từ một đến năm năm.

Theo Hội đồng Bầu cử quốc gia, đối với người ứng cử đại biểu Quốc hội hoặc đại biểu HĐND nếu có hành vi vi phạm pháp luật về bầu cử, như kê khai hồ sơ ứng cử không trung thực, gian dối, giả mạo thông tin hoặc vi phạm quy định về vận động bầu cử, thì có thể bị xóa tên khỏi danh sách chính thức những người ứng cử. Nếu đã được bầu thì cũng không được công nhận tư cách đại biểu Quốc hội, đại biểu HĐND.

Hà An