Hiệu trưởng, PGS Nguyễn Huy Phương: Nhà tôi 'dao sắc không gọt được chuôi'

PGS.TS. Nguyễn Huy Phương - Giám đốc Học viện Âm nhạc Quốc gia Việt Nam vừa là nghệ sĩ, vừa là nhà giáo. Anh nối tiếp truyền thống gia đình 3 đời làm trong lĩnh vực giáo dục.

LỜI TOÀ SOẠN

Dù xuất phát điểm khác nhau – người chinh phục phím đàn piano, người thăng hoa với những vai diễn hay chinh phục khán giả bằng giọng hát nhưng PGS.TS Nguyễn Huy Phương – Giám đốc Học viện Âm nhạc Quốc gia Việt Nam, TS.NSƯT Bùi Như Lai – Hiệu trưởng Trường Đại học Sân khấu & Điện ảnh Hà Nội và NSND Quốc Hưng – Giám đốc Nhạc viện TPHCM hiện có chung một sứ mệnh cao cả: ươm mầm và chắp cánh cho những tài năng nghệ thuật tương lai. Nhân ngày Nhà giáo Việt Nam 20/11, VietNamNet giới thiệu loạt bài vinh danh những người thầy đặc biệt này.

- Anh mới đảm nhiệm cương vị mới Giám đốc Học viện Âm nhạc Quốc gia Việt Nam, vai trò, chức vụ quản lý này ảnh hưởng nhiều đến vai trò "người thầy" của anh và công việc quản lý sẽ chiếm rất nhiều thời gian?

- Anh mới đảm nhiệm cương vị mới Giám đốc Học viện Âm nhạc Quốc gia Việt Nam, vai trò, chức vụ quản lý này ảnh hưởng nhiều đến vai trò "người thầy" của anh và công việc quản lý sẽ chiếm rất nhiều thời gian?

PGS.TS.Nguyễn Huy Phương: Khi nhận vai trò đứng đầu cơ sở đào tạo âm nhạc chuyên nghiệp hàng đầu cả nước một lúc tôi phải trải mình ra cho nhiều nhiệm vụ. Theo công việc mới, không chỉ là công tác chính quyền mà đồng thời tôi còn phụ trách cả công tác Đảng.

Đặc biệt trong bối cảnh chuyển đổi số và những yêu cầu cấp bách cần giải quyết kịp thời để phát triển nền âm nhạc, công việc của tôi tăng lên gấp 3, gấp 4 lần so với trước đây. Điều đó ảnh hưởng nhiều đến quỹ thời gian dành cho học sinh, sinh viên trên lớp. Do đó, tôi phải giảm bớt số lượng học sinh trực tiếp đảm nhận để giao lại cho khoa.

Công việc quản lý là theo nhiệm kỳ, còn giảng dạy là sự gắn bó suốt chặng đường còn lại nên tôi không thể buông bỏ. Đối với những học sinh, sinh viên mà phụ huynh đã gửi gắm niềm tin và trông chờ ở người thầy, tôi vẫn cố gắng đảm bảo các em được học tập một cách tốt nhất.

- Anh đã gắn bó với công tác giảng dạy được bao nhiêu năm?

Từ khi tốt nghiệp ở Nga về nước năm 2003, tôi đã vào giảng dạy ngay tại Học viện âm nhạc quốc gia Việt Nam. Đến năm 2006, tôi mới chính thức vào biên chế sau khoảng 3 năm thử việc.

Thực tế, công việc giảng dạy của tôi còn bắt đầu sớm hơn thế. Khi còn đang học tại Học viện Âm nhạc Gnesin (Nga), tôi đã làm quen với công tác giảng dạy vì đó là môn học bắt buộc trong chương trình đào tạo. Ngoài ra, tôi cũng đi dạy thêm để tích lũy kinh nghiệm.

- Trong suốt quá trình đào tạo ra nhiều thế hệ nghệ sĩ piano tài năng từ những em bé mới vài tuổi cho đến các bạn trẻ có trường hợp học trò nào để lại ấn tượng đặc biệt với anh?

Tôi may mắn được tiếp xúc với nhiều học sinh ở đủ mọi lứa tuổi. Có những bạn bắt đầu muộn, khoảng 15–16 tuổi và giai đoạn trước đó hầu như là tự học hoặc chưa được chỉ dẫn bài bản nhưng khi tiếp xúc và làm việc, tôi nhận thấy có năng lực tốt.

Vũ Hoàng Cương, một "hiện tượng" từng đạt giải tại Concours Mùa Thu 10 năm trước là ví dụ. Bạn ấy không học qua hệ trung cấp mà thi thẳng vào đại học, rồi chỉ 2 năm sau đã đạt giải thưởng.

Bên cạnh đó, nếu các em nhỏ có năng khiếu được phát hiện và tiếp xúc sớm, con đường phát triển của các em sẽ thuận lợi hơn. Hiện nay, việc giảng dạy piano đã phát triển và xã hội hóa sâu rộng. Tôi có nhiều học sinh đến từ các tỉnh xa như Thanh Hóa, Móng Cái, Quảng Ninh… Có những gia đình tuần nào bố mẹ cũng cùng con bắt xe lên Hà Nội để học.

Trẻ em Việt Nam rất có năng khiếu. Có lẽ do tiếng Việt đa dạng về âm sắc, ngữ điệu và các dấu thanh, tạo nên sự nhạy cảm đặc biệt về cao độ và cảm xúc âm nhạc. Nếu các em được phát hiện từ nhỏ, chúng ta sẽ có rất nhiều nhân tài. Trong lớp của tôi hiện cũng có những bạn bắt đầu học từ 4–5 tuổi, đến nay đã rất vững vàng và từng đoạt giải tại các cuộc thi trong nước lẫn quốc tế từ khi mới 6–7 tuổi.

- Bận rộn với vai trò quản lý như hiện tại, điều kiện nào để anh quyết định nhận lời kèm cặp, đào tạo một tài năng trẻ?

- Bận rộn với vai trò quản lý như hiện tại, điều kiện nào để anh quyết định nhận lời kèm cặp, đào tạo một tài năng trẻ?

Quan trọng nhất vẫn là yếu tố thời gian và tố chất của học sinh. Khi nhìn thấy ở một bạn nhỏ hay một học sinh điều gì đó có thể phát triển thành nghệ sĩ, tạo sự tò mò và hứng thú, tôi chắc chắn sẽ cố gắng sắp xếp thời gian. Dù công việc ở trường rất bận nhưng cứ có khoảng trống thời gian nào là tôi lại tranh thủ vì đó là niềm đam mê.

Nghề giáo nếu không có đam mê không thể làm được. Người thầy nếu không có tâm và sự nhiệt huyết rất khó đúc kết nên một nhân tài. Nhìn vào lịch sử, có những nghệ sĩ biểu diễn hàng đầu thế giới nhưng không tha thiết với việc giảng dạy cũng không tạo ra được thế hệ tài năng tiếp nối. Ngược lại, có những người tuy không quá nổi tiếng trên sân khấu biểu diễn nhưng bằng sự thấu hiểu sâu sắc về âm nhạc và cái tâm với nghề lại đào tạo ra những nghệ sĩ hàng đầu.

Trong cuộc đời dạy học, nếu may mắn gặp được vài ba tài năng thực sự đã là điều hạnh phúc lớn. Việc dạy học, suy cho cùng, cũng cần có cả duyên may nữa.

- Anh là người thầy đứng sau thành công của các tài năng trẻ nhưng ai đã dìu dắt và dạy anh để có được thành công, dấu ấn thì nhiều người vẫn chưa tường tận?

Tôi vào Nhạc viện Hà Nội năm 1983, học với cô giáo đầu tiên khoảng 3–4 năm cho đến hết năm trung cấp 4 (giai đoạn từ 1983 đến 1987). Sau đó, trong 2 năm còn lại của hệ trung cấp (đến khoảng năm sơ cấp 5), tôi may mắn được GS.NSND Trần Thu Hà khi đó vừa tốt nghiệp tiến sĩ ở Nga về trực tiếp nhận vào lớp hướng dẫn. Khi học với cô Hà, tôi có bước lột xác, chuyển biến rõ ràng về tư duy, nhận thức, động lực luyện tập, sự hiểu biết cũng như trình độ và bài vở được nâng cao lên rất nhiều.

Đến năm 1989, nhờ sự tiến bộ đó, tôi đã trúng tuyển chương trình học bổng của Liên Xô. Hồi đó, mỗi năm phía bạn dành khoảng 10 suất học bổng cho học sinh trung cấp thuộc các trường tại TP.HCM, Huế và Nhạc viện Hà Nội sang Nga du học theo hiệp định hợp tác nhà nước.

Khi sang Nga, tôi học hệ trung cấp 4 năm tại Trường Trung cấp Âm nhạc Gnesin (năm đầu tiên là học tiếng). Tôi được vào lớp của một giáo sư rất giỏi người Gruzia tên là Vyacheslav Lazarevich. Ông nhiệt huyết nhưng tính nóng nảy và quyết liệt.

Những ngày đầu lên lớp, tiếng Nga của tôi chưa tốt mà thầy đã giao ngay những tác phẩm rất khó vốn ở Việt Nam phải tầm đại học mới chạm tới. Vì thế, có những buổi học thầy giận đến mức ném cả sách ra khỏi cửa vì trò không hiểu ý. Thời gian đầu vất vả và ấm ức nhưng chính sự nghiêm khắc đó giúp tôi tiến bộ vượt bậc. Sau 2 năm, trước khi chuyển sang Mỹ làm việc, thầy đã dành cho tôi nhiều lời khen ngợi và hài lòng về quá trình học tập.

2 năm cuối trung cấp còn lại, tôi học thầy Fedorovich Khitruk. Ông là con trai của một nhà làm phim hoạt hình danh tiếng (Nghệ sĩ Nhân dân Liên Xô) và là học trò của nhà giáo huyền thoại Naumov. Trái ngược với vị giáo sư trước thầy Khitruk điềm đạm, có phương pháp sư phạm khéo léo, tôn trọng cá tính riêng của từng học sinh để kích thích thế mạnh của các em. Nhờ đó, tôi lại tiếp tục có bước tiến rất dài và tốt nghiệp trung cấp với tấm bằng đỏ.

Lên hệ đại học và thạc sĩ (kéo dài 7 năm), tôi học bà Zvereva – Trưởng khoa Piano của Học viện Gnesin. Bà là truyền nhân đời thứ ba của người sáng lập ra học viện danh tiếng này. Sau này, khi làm luận án tiến sĩ (2 năm cuối trong tổng số 14 năm học tập tại Nga), tôi được cô Marina Grigorievna Raku – một nhà nghiên cứu âm nhạc học hướng dẫn. Tôi may mắn khi trong suốt chặng đường học tập đều gặp được những người thầy tâm huyết, có tâm và hết lòng với học trò.

- Sinh ra trong một gia đình có truyền thống nghệ thuật và giáo dục lâu đời, bố là nhạc sĩ nổi tiếng Huy Du, mẹ là PGS.TS. Nguyễn Thị Nhung - tác giả của nhiều giáo trình hiện vẫn đang được giảng dạy tại Học viện. Truyền thống gia đình ảnh hưởng như thế nào đến lựa chọn sự nghiệp của anh?

- Sinh ra trong một gia đình có truyền thống nghệ thuật và giáo dục lâu đời, bố là nhạc sĩ nổi tiếng Huy Du, mẹ là PGS.TS. Nguyễn Thị Nhung - tác giả của nhiều giáo trình hiện vẫn đang được giảng dạy tại Học viện. Truyền thống gia đình ảnh hưởng như thế nào đến lựa chọn sự nghiệp của anh?

Chắc chắn việc tôi trở thành nghệ sĩ piano và nhà giáo chịu ảnh hưởng rất lớn từ truyền thống gia đình. Ông nội tôi ngày trước là nhà giáo dạy tiếng Pháp nổi tiếng, từng làm đến Chánh ty Giáo dục (tương đương Giám đốc Sở Giáo dục bây giờ).

Bố tôi tuy không giảng dạy nhiều, chỉ có khoảng 5–6 năm công tác tại Nhạc viện Hà Nội nhưng điều tôi thừa hưởng từ ông chính là sự đam mê, không bao giờ bỏ dở. Ngay cả đến năm 70 tuổi, ông đột nhiên đam mê hội họa, tự mua sách vở, màu vẽ về mày mò và vẽ được hàng chục bức tranh rất đẹp. Hay ông có thể tỉ mỉ ngồi cả ngày để sửa đồ điện, làm tàu thủy đồ chơi hay đóng những bộ bàn ghế bé tí hon cho con cháu.

Còn mẹ tôi – người đã gắn bó cả đời với công tác đào tạo và sáng tác tôi học được sự tỉ mỉ, cẩn thận và chu đáo trong mọi việc. Sự kết hợp giữa lòng đam mê, tính kiên trì của bố và sự cẩn trọng, chi tiết của mẹ chính là nền tảng lớn nhất hình thành nên con người tôi hôm nay.

- Anh có phải là người thầy đầu tiên dẫn dắt các con đến với piano?

Cả hai cháu tôi đều trực tiếp dạy những bước đi đầu tiên. Tuy nhiên, nhà tôi đúng là "dao sắc không gọt được chuôi". Bố dạy con đôi khi tạo ra áp lực căng thẳng không cần thiết khiến các con khó tiếp thu hơn.

Vì vậy, sau giai đoạn đầu, tôi nhờ GS.NSND Trần Thu Hà kèm cặp các cháu. Cô Hà là một nhà sư phạm giàu kinh nghiệm, nắm bắt tâm lý trẻ nhỏ cực kỳ tốt, giúp các cháu có động lực học tập tự nhiên. Hiện tại, cháu lớn đang học chuyên ngành Piano tại Nhạc viện thuộc Đại học Griffith (Úc), cháu thứ 2 đang học Trung cấp 6 tại Học viện Âm nhạc Quốc gia Việt Nam.

- Nhìn lại, dường như cả gia đình anh qua nhiều thế hệ đều gắn liền với sự nghiệp giáo dục và nghệ thuật?

Đúng vậy, truyền thống đó nối tiếp qua nhiều thế hệ. Chị gái tôi cũng theo học piano từ nhỏ, sau đó nhận học bổng du học tại Cộng hòa Dân chủ Đức vào những năm 1982–1983. Sau khi tốt nghiệp đại học, chị ở lại Đức theo chính sách khuyến khích thời bấy giờ và hiện đang là giáo viên dạy âm nhạc tại Berlin. Đại gia đình tôi qua nhiều thế hệ đều chọn gắn bó với cây đàn piano và cái nghề cao quý: Nghề giáo.

Xem phóng sự của VTV về PGS. Nguyễn Huy Phương:

Ảnh: NVCC
Thiết kế: Luyện Phạm

Mỹ Anh

Nguồn VietnamNet: https://vietnamnet.vn/pgs-nguyen-huy-phuong-nha-toi-dung-kieu-dao-sac-khong-got-duoc-chuoi-2570955.html