HIMARS đối đầu Tornado-S: Hệ thống pháo phản lực nào vượt trội hơn trên chiến trường hiện đại?

Các hệ thống pháo M142 HIMARS của Mỹ và Tornado-S của Nga. Ảnh: Wiki.

Cơ động, độ chính xác, hỏa lực và học thuyết tác chiến là bốn yếu tố tạo nên sự khác biệt giữa M142 HIMARS của Mỹ và Tornado-S của Nga. Dù cùng đảm nhận nhiệm vụ tấn công tầm xa, hai hệ thống pháo phản lực này được phát triển theo những triết lý tác chiến hoàn toàn khác nhau, phản ánh cách tiếp cận riêng của Washington và Moscow đối với chiến tranh hiện đại.

Nếu chỉ so sánh số lượng đạn mang theo hoặc tầm bắn tối đa, người ta sẽ bỏ qua những khác biệt cốt lõi nằm ở khả năng cơ động, chủng loại đạn dược, độ chính xác và mức độ tích hợp với mạng lưới tác chiến trên chiến trường.

Cùng nhiệm vụ nhưng theo đuổi hai triết lý tác chiến

M142 HIMARS (High Mobility Artillery Rocket System) và Tornado-S đều thuộc nhóm hệ thống pháo phản lực phóng loạt (MLRS), được thiết kế để tấn công các mục tiêu có giá trị cao nằm sâu sau phòng tuyến đối phương như sở chỉ huy, kho hậu cần, trung tâm chỉ huy hay các khu vực tập trung quân.

Tuy nhiên, cách tiếp cận của hai hệ thống lại rất khác nhau.

Được Lockheed Martin phát triển cho Lục quân Mỹ, HIMARS ưu tiên khả năng triển khai nhanh và tác chiến viễn chinh. Hệ thống được đặt trên khung gầm xe tải bánh lốp 6×6 với trọng lượng đủ nhẹ để có thể vận chuyển bằng máy bay vận tải C-130. Thiết kế này cho phép HIMARS nhanh chóng cơ động tới khu vực chiến sự, khai hỏa rồi rời vị trí trước khi đối phương kịp phản pháo.

Thay vì dựa vào hỏa lực dồn dập, HIMARS tập trung vào các đòn đánh chính xác với số lượng đạn ít hơn nhưng hiệu quả cao hơn.

Trong khi đó, Tornado-S là phiên bản hiện đại hóa sâu của hệ thống BM-30 Smerch từ thời Liên Xô. Nga đã nâng cấp hệ thống điều khiển hỏa lực, dẫn đường và tên lửa để tăng đáng kể độ chính xác, đồng thời vẫn duy trì ưu thế truyền thống là khả năng phóng loạt lớn nhằm yểm trợ các chiến dịch tấn công trên bộ quy mô lớn.

Hỏa lực không chỉ được quyết định bởi số lượng rocket

Điểm khác biệt dễ nhận thấy nhất nằm ở số lượng đạn sẵn sàng chiến đấu.

Một bệ phóng Tornado-S mang theo 12 rocket cỡ nòng 300 mm, gần gấp đôi số lượng đạn trên HIMARS, vốn chỉ sử dụng một pod gồm 6 rocket cỡ 227 mm. Xét riêng về trọng lượng loạt bắn đầu tiên, Tornado-S rõ ràng chiếm ưu thế.

Tuy nhiên, sức mạnh của HIMARS không nằm ở số lượng rocket mà ở tính linh hoạt của hệ thống pod phóng mô-đun.

Tùy theo yêu cầu nhiệm vụ, cùng một bệ phóng HIMARS có thể sử dụng:

6 rocket dẫn đường GMLRS;

2 tên lửa Precision Strike Missile (PrSM);

hoặc 1 tên lửa đạn đạo chiến thuật ATACMS.

Điều này cho phép chỉ huy thay đổi loại hỏa lực phù hợp với từng mục tiêu mà không cần thay đổi phương tiện mang phóng.

Trong khi đó, Tornado-S cũng sử dụng các loại rocket dẫn đường có độ chính xác cao hơn đáng kể so với Smerch đời cũ, nhưng hệ đạn vẫn chủ yếu xoay quanh rocket 300 mm và chưa đạt mức đa nhiệm như HIMARS.

HIMARS nổi bật nhờ khả năng "bắn rồi rút"

Một trong những ưu thế lớn nhất của HIMARS không phải là tên lửa mà là tính cơ động.

Khung gầm nhỏ gọn, hệ thống bánh lốp cùng cơ chế thay pod nguyên khối giúp kíp chiến đấu có thể khai hỏa rồi nhanh chóng rời vị trí chỉ sau vài phút. Đây là chiến thuật "shoot-and-scoot" (bắn rồi cơ động), được đánh giá rất hiệu quả trong môi trường đối phương sở hữu năng lực phản pháo mạnh.

Quá trình nạp đạn cũng được đơn giản hóa đáng kể. Thay vì nạp từng rocket riêng lẻ, toàn bộ pod phóng được thay mới bằng cần cẩu tích hợp ngay trên xe, giúp rút ngắn thời gian tái nạp và giảm áp lực hậu cần.

Ngược lại, Tornado-S có kích thước và trọng lượng lớn hơn do mang nhiều rocket hơn. Quá trình nạp đạn được thực hiện từng quả với sự hỗ trợ của xe tiếp đạn chuyên dụng, khiến thời gian tái chiến đấu kéo dài hơn nhưng đổi lại hệ thống có thể duy trì hỏa lực mạnh hơn trong các đợt bắn quy mô lớn.

Độ chính xác ngày càng trở thành yếu tố quyết định

Chiến tranh hiện đại khiến độ chính xác trở thành yếu tố quan trọng không kém tầm bắn.

HIMARS khai thác tối đa các loại đạn dẫn đường bằng GPS, kết hợp với hệ thống điều khiển hỏa lực số hóa và mạng lưới trinh sát, giám sát, thu thập thông tin của NATO để tấn công chính xác các mục tiêu có giá trị cao.

Tornado-S cũng được Nga trang bị hệ thống dẫn đường và điều khiển hỏa lực thế hệ mới, giúp cải thiện đáng kể độ chính xác của rocket dẫn đường so với các thế hệ MLRS trước đây.

Dù vậy, giới phân tích cho rằng khả năng tích hợp của HIMARS với mạng lưới cảm biến và chia sẻ dữ liệu chiến trường vẫn là một trong những lợi thế nổi bật nhất của hệ thống này.

Chiến sự Ukraine cho thấy vai trò ngày càng lớn của mạng lưới trinh sát

Xung đột tại Ukraine đã trở thành "phòng thí nghiệm" thực tế cho cả HIMARS lẫn Tornado-S.

HIMARS nhanh chóng tạo dựng danh tiếng nhờ các đòn đánh chính xác nhằm vào kho đạn, cầu, trung tâm hậu cần và sở chỉ huy của Nga ở sâu phía sau tiền tuyến. Sự kết hợp giữa độ chính xác cao, khả năng cơ động và tốc độ triển khai khiến hệ thống này trở thành một trong những vũ khí có ảnh hưởng lớn nhất trên chiến trường.

Ở chiều ngược lại, Tornado-S cũng được Nga sử dụng rộng rãi trong các chiến dịch tấn công chiều sâu bằng rocket dẫn đường tầm xa. Dù thông tin công khai về hiệu quả thực chiến của hệ thống này còn tương đối hạn chế, nhiều chuyên gia nhận định Tornado-S là bước tiến đáng kể so với BM-30 Smerch nhờ các cải tiến về dẫn đường và điều khiển hỏa lực.

Không chỉ là bệ phóng, mà còn là cuộc đua về mạng lưới tác chiến

Nếu Tornado-S nổi bật với khả năng tạo ra loạt hỏa lực lớn từ một bệ phóng duy nhất, thì HIMARS lại được tối ưu cho khả năng cơ động chiến lược, tái nạp nhanh và sử dụng nhiều loại đạn chính xác khác nhau.

Trong bối cảnh chiến tranh hiện đại ngày càng phụ thuộc vào máy bay không người lái, vệ tinh và dữ liệu tình báo theo thời gian thực, hiệu quả của cả HIMARS lẫn Tornado-S không còn chỉ được quyết định bởi bản thân bệ phóng. Điều quan trọng hơn là chất lượng của toàn bộ mạng lưới trinh sát, chỉ thị mục tiêu và điều hành tác chiến đứng phía sau mỗi hệ thống.