Hình thành mạng lưới 'chiến binh số' an toàn không gian mạng từ giảng đường

Từ nạn nhân trở thành người cảnh báo lừa đảo

Từng là nạn nhân của một vụ lừa đảo qua mạng liên quan đến trò chơi trực tuyến khi mới bước chân vào giảng đường đại học, Nguyễn Anh Hào, sinh viên năm cuối Đại học CMC đã lựa chọn tham gia câu lạc bộ sinh viên của trường để chia sẻ kiến thức, hướng dẫn các bạn cảnh giác trước những cạm bẫy trên không gian mạng.

Hào cho biết, chính trải nghiệm của bản thân khiến em nhận thức rõ hơn về những nguy cơ khi sử dụng internet. Qua quá trình tham gia câu lạc bộ, được nghe những câu chuyện từ các sinh viên khác, em nhận thấy thủ đoạn lừa đảo ngày càng tinh vi, nhưng không khó nhận diện.

Nguyễn Anh Hào, sinh viên năm cuối Đại học CMC chia sẻ tham gia câu lạc bộ phòng chống lừa đảo trên không gian mạng.

“Thực tế khi tham gia câu lạc bộ, được chia sẻ những câu chuyện từ các bạn mới thấy, lừa đảo qua mạng tinh vi, nhưng nếu bình tĩnh, xem kỹ nội dung sẽ không dễ bị đối tượng thao túng tâm lý”, Hào chia sẻ.

Em Trần Minh Thu, sinh viên năm thứ ba Đại học Điện lực Hà Nội ccia sẻ, qua tham gia câu lạc bộ về an ninh mạng, em nhận thấy nhiều người đang vô tình chia sẻ dữ liệu cá nhân lên mạng xã hội, chưa nhận thức đầy đủ về những nguy cơ đi kèm.

Sinh viên hào hứng tham gia đăng ký chương trình CyberZ 2026.

Thu dẫn chứng trào lưu tạo ảnh “nữ thần áo trắng” gần đây. Từ góc độ cảnh báo an toàn thông tin, việc cung cấp hình ảnh khuôn mặt cho các nền tảng trực tuyến có thể làm gia tăng nguy cơ dữ liệu sinh trắc học bị thu thập, khai thác, phục vụ các hành vi tấn công mạng...

Những câu chuyện trên cho thấy, sinh viên không chỉ là nhóm cần được trang bị kiến thức để tự bảo vệ trước lừa đảo trực tuyến, mà còn có thể trở thành những người truyền tải thông tin, cảnh báo nguy cơ tới bạn bè và cộng đồng.

Ông Vũ Duy Hiền, Phó Tổng Thư ký, Chánh Văn phòng Hiệp hội An ninh mạng quốc gia cho rằng, công nghệ không thể là giải pháp duy nhất để ngăn chặn lừa đảo trực tuyến. Bên cạnh các giải pháp kỹ thuật, nhận thức, trách nhiệm và sự chung tay của cộng đồng là những yếu tố quan trọng để nâng cao hiệu quả phòng, chống loại tội phạm này.

Thực tế, sinh viên có lợi thế về kiến thức công nghệ, sự năng động và khả năng sáng tạo. Những ý tưởng hữu ích không nhất thiết phải bắt đầu từ các phòng thí nghiệm, mà hoàn toàn có thể xuất phát từ giảng đường đại học.

Đây cũng là định hướng của dự án CyberZ 2026 khi kết nối cơ quan báo chí, doanh nghiệp công nghệ, chuyên gia an ninh mạng, nhà trường và sinh viên nhằm huy động các nguồn lực xã hội cho công tác phòng, chống lừa đảo trực tuyến.

Đại diện Hiệp hội An ninh mạng quốc gia mong muốn mỗi sinh viên tham gia dự án không chỉ xem đây là một cuộc thi hay hoạt động phong trào, mà còn là cơ hội thể hiện năng lực, bản lĩnh và trách nhiệm với cộng đồng, từng bước trở thành những “đại sứ an toàn số”.

Chủ động kiến tạo an toàn số

Ông Lâm Tùng, Phó Chủ tịch Trung ương Hội Sinh viên Việt Nam phân tích, việc triển khai CyberZ trong bối cảnh các hình thức lừa đảo trên không gian mạng diễn biến phức tạp là hoạt động thiết thực, nhất là đối với nhóm sinh viên thường xuyên sử dụng internet và các thiết bị di động.

Nhu cầu tìm kiếm việc làm, học bổng, tiếp cận thông tin và các cơ hội trên môi trường số khiến sinh viên có nguy cơ tiếp xúc với nhiều thủ đoạn lừa đảo trực tuyến. Vì vậy, việc lựa chọn sinh viên làm đối tượng trọng tâm của CyberZ là phù hợp.

“Không chỉ bảo vệ các bạn mà chính các bạn sẽ trở thành những hạt nhân, những người đồng hành cùng với nhau để chúng ta bảo vệ chính mình, bảo vệ bạn bè, bảo vệ nhà trường, bảo vệ gia đình và bảo vệ cộng đồng”, ông Lâm Tùng nhấn mạnh.

Theo Phó Chủ tịch Trung ương Hội Sinh viên Việt Nam, phòng chống lừa đảo trực tuyến hạn chế thiệt hại về tài sản cho từng cá nhân và liên quan đến khả năng nhận diện, kiểm chứng thông tin và ứng xử có trách nhiệm trên môi trường số.

Nếu thiếu kiến thức và kỹ năng, người dùng có thể vô tình chia sẻ thông tin sai lệch, bị lôi kéo hoặc trở thành mắt xích phát tán những nội dung gây ảnh hưởng tiêu cực đến cộng đồng. Do đó, sinh viên cần được trang bị năng lực nhận diện thông tin không chính xác, chủ động kiểm chứng trước khi chia sẻ và biết cách cảnh báo khi phát hiện dấu hiệu bất thường.

Ông Lâm Tùng cho biết, Việt Nam hiện có khoảng 2,3 triệu sinh viên, trong đó 1,3 triệu hội viên Hội Sinh viên Việt Nam. Hệ thống tổ chức gồm gần 300 hội sinh viên cấp trường, 24 hội sinh viên cấp tỉnh và 16 tổ chức Hội Sinh viên Việt Nam ở nước ngoài. Đây là mạng lưới quan trọng để tổ chức các hoạt động tuyên truyền, hội thảo, cuộc thi, đưa kiến thức an toàn số đến đông đảo sinh viên.

Ở góc độ cơ quan quản lý, Đại tá Hà Văn Bắc, Phó Cục trưởng Cục An ninh mạng nhấn mạnh, sinh viên không chỉ cần trang bị kỹ năng tự bảo vệ trước lừa đảo trực tuyến mà còn có thể trở thành lực lượng góp phần nâng cao nhận thức, bảo vệ cộng đồng. Với sự hỗ trợ của AI, công nghệ giả mạo hình ảnh, giọng nói và các phương thức thao túng tâm lý tinh vi, đối tượng phạm tội có thể lợi dụng lòng tin, tình cảm và nỗi sợ hãi để chiếm đoạt tài sản. Ngay cả những người trẻ có khả năng tiếp cận công nghệ nhanh cũng có thể trở thành nạn nhân, trong đó có những vụ việc sinh viên bị thao túng tâm lý bằng thủ đoạn “bắt cóc online”.

Theo tinh thần Nghị quyết 57, phòng chống lừa đảo, tấn công mạng cần được phổ cập rộng rãi khi người dân ngày càng tham gia trên không gian số; trong đó phát huy vai trò tiên phong của sinh viên, hình thành mạng lưới “Chiến binh số” có trách nhiệm.