Hình thành, xây dựng và phát triển trí tuệ nhân tạo tự chủ mang bản sắc và tri thức Việt Nam

Thủ tướng Chính phủ Phạm Minh Chính chủ trì Phiên họp lần thứ nhất Ban Chỉ đạo quốc gia về dữ liệu. (Ảnh: TRẦN HẢI)

Cùng dự tại điểm cầu Trụ sở Chính phủ có các đồng chí: Đại tướng Lương Tam Quang, Ủy viên Bộ Chính trị, Bộ trưởng Công an; Lê Hoài Trung, Bí thư Trung ương Đảng, Bộ trưởng Ngoại giao; các đồng chí Ủy viên Trung ương Đảng, Phó Thủ tướng Chính phủ Nguyễn Chí Dũng và Phạm Thị Thanh Trà.

Phiên họp được truyền trực tuyến tới các tỉnh, thành phố trên cả nước.

Tại phiên họp, Thượng tướng Nguyễn Văn Long, Thứ trưởng Công an, Phó Trưởng ban Chỉ đạo, công bố quyết định của Thủ tướng Chính phủ thành lập, kiện toàn Ban Chỉ đạo.

Phát biểu ý kiến khai mạc phiên họp, Thủ tướng Phạm Minh Chính nhấn mạnh, đây là phiên họp đầu tiên có ý nghĩa đặc biệt quan trọng nhằm thống nhất nhận thức, tầm nhìn, các nội dung cụ thể để hành động để xây dựng cơ sở dữ liệu “đúng, đủ, sạch, sống”, thống nhất, dùng chung; không có cơ sở dữ liệu thì không có trí tuệ thông minh; ngược lại, có dữ liệu mà không kết nối thì cũng không có trí tuệ thông minh. Các bộ, ngành, cơ quan đều phải xây dựng cơ sở dữ liệu.

Đại tướng Lương Tam Quang, Bộ trưởng Công an, phát biểu ý kiến tại phiên họp. (Ảnh: TRẦN HẢI)

Chúng ta tổ chức Phiên họp này với một tâm thế vừa khẩn trương, vừa quyết liệt trước những yêu cầu cấp bách của đất nước. Đảng, Nhà nước và Chính phủ đã xác định mục tiêu tăng trưởng 10% trở lên trong thời gian tới để tạo thế, tạo đà, tạo lực, tạo niềm tin, tạo nền tảng đưa đất nước vững bước tiến vào kỷ nguyên mới giàu mạnh, văn minh, phồn vinh và hạnh phúc.

Để hiện thực hóa khát vọng lớn lao đó, chúng ta không thể chỉ dựa vào các động lực tăng trưởng truyền thống vốn đang dần tới hạn, mà cần phải nhanh chóng khơi thông và khai thác triệt để, hiệu quả các động lực tăng trưởng mới như: kinh tế số, kinh tế xanh, kinh tế tuần hoàn... đặc biệt là dữ liệu, trí tuệ nhân tạo, kinh tế dữ liệu.

Thượng tướng Nguyễn Văn Long, Thứ trưởng Công an, báo cáo tại phiên họp. (Ảnh: TRẦN HẢI)

Đến thời điểm này, Bộ Chính trị đã ban hành 9 nghị quyết trụ cột, chiến lược, mang tính đột phá để thúc đẩy phát triển nhanh, bền vững trong giai đoạn tới. Trong đó, Nghị quyết số 57-NQ/TW về đột phá phát triển khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số quốc gia đã chỉ rõ: "khai thác tối đa tiềm năng của dữ liệu, đưa dữ liệu thành tư liệu sản xuất chính, thúc đẩy phát triển nhanh cơ sở dữ liệu lớn, công nghiệp dữ liệu, kinh tế dữ liệu".

Thời gian qua, Chính phủ, Thủ tướng Chính phủ đã tập trung chỉ đạo các bộ, ngành, địa phương quyết liệt triển khai Nghị quyết 57-NQ/TW với tinh thần “Đảng đã chỉ đạo, Chính phủ đã thống nhất, Quốc hội đồng tình, nhân dân ủng hộ, bạn bè giúp đỡ, chỉ bàn làm, không bàn lùi”, “tranh thủ từng giờ, từng phút”.

Thế giới đang chứng kiến sự phát triển như vũ bão, chưa từng có của dữ liệu với tốc độ tăng trưởng bình quân hơn 25%/năm, biến dữ liệu thành nguồn tài nguyên mới có giá trị cao trong kỷ nguyên số. Thời gian qua, chúng ta đã đạt nhiều kết quả tích cực trong phát triển dữ liệu, cùng với bước đột phá về chuyển đổi số và làn sóng trí tuệ nhân tạo đang lan tỏa sâu rộng.

Nhiều chuyên gia kinh tế nhận định, đây là thời điểm vàng để Việt Nam bứt phá trong lĩnh vực dữ liệu, nếu quản trị dữ liệu hiệu quả kết hợp với sức mạnh của trí tuệ nhân tạo, lĩnh vực này có thể tạo ra doanh thu 80 tỷ USD vào năm 2030. Điều này khẳng định, dữ liệu đã thực sự là một lĩnh vực quan trọng của nền kinh tế, một động lực tăng trưởng mới của đất nước.

Quang cảnh phiên họp. (Ảnh: TRẦN HẢI)

Bên cạnh kết quả tích cực, chúng ta vẫn đối mặt với "điểm nghẽn" về thể chế và hành lang pháp lý chưa theo kịp thực tiễn; dữ liệu thiếu kết nối, chia sẻ thực chất giữa các bộ, ngành, địa phương. Bên cạnh đó, hạ tầng trung tâm dữ liệu chưa đáp ứng được yêu cầu cho phát triển dữ liệu và trí tuệ nhân tạo, cộng với sự thiếu hụt trầm trọng nhân lực chất lượng cao và nguy cơ mất an toàn an ninh mạng, đang là những rào cản lớn kìm hãm sự hình thành thị trường dữ liệu và năng lực trí tuệ nhân tạo tự chủ quốc gia.

Lãnh đạo các bộ, ngành, địa phương tham dự phiên họp. (Ảnh: TRẦN HẢI)

Để phiên họp đạt kết quả tốt, Thủ tướng đề nghị hạn chế những yếu kém, phát huy những cái làm được, tập trung thảo luận, phân tích và trả lời các câu hỏi sau:

Làm thế nào để giải quyết hiệu quả, triệt để bài toán dữ liệu "đúng, đủ, sạch, sống, thống nhất, dùng chung" ngay từ nguồn? Làm thế nào để phá bỏ tư duy "cát cứ dữ liệu" và thực hiện kết nối, chia sẻ thực chất, hiệu quả? Làm thế nào để cân bằng giữa mở dữ liệu và bảo vệ dữ liệu cá nhân, bảo vệ an ninh quốc gia?

Làm thế nào để hình thành và phát triển thị trường dữ liệu và làm sao định giá dữ liệu một cách khoa học, đúng giá trị? Mô hình vận hành Sàn dữ liệu như thế nào để vừa phát triển, vừa kiểm soát được rủi ro?

Các đại biểu tham dự phiên họp. (Ảnh: TRẦN HẢI)

Chiến lược nào để hình thành, xây dựng và phát triển trí tuệ nhân tạo tự chủ mang bản sắc và tri thức Việt Nam? Làm sao để huy động nguồn dữ liệu tiếng Việt khổng lồ (như: văn hóa, nghệ thuật, lịch sử, địa lý, pháp luật...) để phát triển trí tuệ nhân tạo tự chủ của người Việt Nam, cho người Việt Nam? Bài toán nào để phát triển hạ tầng tính toán và năng lượng cho Trung tâm dữ liệu với các siêu máy chủ? Điều này đòi hỏi tư duy, tầm nhìn phải đi trước.

Tại sao đến nay vẫn còn một số cơ sở dữ liệu quốc gia, chuyên ngành trọng yếu tiến độ triển khai rất chậm, chưa hoàn thành số hóa, dữ liệu hóa và tập trung dữ liệu về Trung ương? Giải pháp mạnh mẽ nào để chấm dứt việc xây dựng các cơ sở dữ liệu quốc gia, chuyên ngành theo kiểu "mạnh ai nấy làm", “trăm hoa đua nở”, mỗi nơi một công nghệ, một chuẩn khác nhau?

Chia sẻ các xu hướng phát triển dữ liệu trên thế giới và bài học kinh nghiệm cho Việt Nam. Đồng thời, xác định rõ các nhiệm vụ, giải pháp trọng tâm mang tính bứt phá thời gian tới.

Công việc quan trọng, ý nghĩa rất lớn, vấn đề là chúng ta phải tổ chức hành động như thế nào.

Kết luận phiên họp, Thủ tướng Phạm Minh Chính nhấn mạnh, chủ trương của Đảng và chính sách, pháp luật của Nhà nước đã nhất quán xác định tầm nhìn chiến lược về phát triển dữ liệu. Về quan điểm, như Tổng Bí thư Tô Lâm và Thủ tướng Chính phủ đã nhiều lần khẳng định, dữ liệu số là tư liệu sản xuất chủ yếu, là đầu vào trọng yếu và huyết mạch của nền kinh tế số. Nếu như trước đây, sức mạnh quốc gia là tài nguyên thiên nhiên, vị trí địa lý, thì ngày nay, sức mạnh ấy phụ thuộc rất lớn vào dữ liệu.

Có dữ liệu “đúng, đủ, sạch, sống, thống nhất, dùng chung” thì mới có trí tuệ nhân tạo, mới có Chính phủ số, kinh tế số, xã hội số và công dân số. An ninh dữ liệu phải mang tầm chiến lược nhằm bảo vệ dữ liệu của cả quốc gia, dân tộc và hơn 100 triệu người dân; mất dữ liệu là mất thông tin, mất thông tin là mất an ninh và mất an ninh là mất quyền tự chủ. Do đó, cần phát triển dữ liệu, kinh tế dữ liệu với những đột phá và cải cách mạnh mẽ, toàn diện hơn nữa để Việt Nam bắt kịp, tiến cùng và vươn lên trên các lĩnh vực, là động lực quan trọng góp phần tăng trưởng 2 con số thời gian tới.

Thủ tướng nhấn mạnh 5 đột phá chiến lược về dữ liệu số: Đột phá về thể chế dữ liệu; Đột phá về hạ tầng dữ liệu gắn với trí tuệ nhân tạo tự chủ; Đột phá về nhân lực dữ liệu; Đột phá về phát triển cơ sở dữ liệu quốc gia, chuyên ngành; Đột phá về phát triển hệ sinh thái dữ liệu và kinh tế dữ liệu. Đồng thời nêu bật phương châm: Quyết liệt trong hành động; Kết quả là thước đo; Đồng bộ trong triển khai; Dữ liệu là tài sản; Hạ tầng dữ liệu là nền tảng; Kinh tế dữ liệu là mũi nhọn; An ninh dữ liệu là trọng yếu; Người dân, doanh nghiệp là trung tâm. “Quyết tâm, quyết liệt, trọng tâm, trọng điểm, bao trùm, toàn diện, vì dân”.

Về nhiệm vụ, giải pháp trọng tâm thời gian tới, Thủ tướng nhấn mạnh: Một là, triển khai hiệu quả các hoạt động của Ban Chỉ đạo quốc gia về dữ liệu. Bộ Công an trình Thủ tướng Chính phủ ban hành Quy chế tổ chức và hoạt động của Ban Chỉ đạo quốc gia, bảo đảm 6 rõ; phối hợp Bộ Tài chính nghiên cứu, đề xuất cơ chế tài chính bảo đảm hoạt động cho Ban Chỉ đạo, hoàn thành trong tháng 1/2026. Các bộ, ngành, địa phương thành lập Ban Chỉ đạo về dữ liệu hoặc hợp nhất vào Ban Chỉ đạo về phát triển khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số và Đề án 06.

Hai là, hoàn thiện thể chế, cơ chế chính sách đột phá phát triển về dữ liệu: yêu cầu các bộ, ngành, địa phương khẩn trương xây dựng và ban hành quy định của Luật Dữ liệu và văn bản hướng dẫn như kiến trúc dữ liệu, từ điển dữ liệu, danh mục dữ liệu gốc, dữ liệu chủ…

Bộ Công an nghiên cứu, xây dựng trình Chính phủ ban hành: Nghị định về cơ chế đột phá phát triển của Trung tâm Sáng tạo, khai thác dữ liệu thuộc Trung tâm Dữ liệu quốc gia, hoàn thành trong quý I/2026; Cơ chế về tổ chức, hoạt động của Sàn dữ liệu, hoàn thành trong quý II/2026; Cơ chế, chính sách phát triển kinh tế dữ liệu, hoàn thành trong tháng 9/2026.

Bộ Tài chính phối hợp Bộ Công an xây dựng khung pháp lý về định giá dữ liệu, phí, giá khai thác dữ liệu từ Trung tâm dữ liệu quốc gia, chính sách ưu đãi thuế, vốn cho doanh nghiệp có hoạt động liên quan tới dữ liệu, hoàn thành trong quý II/2026. Bộ Khoa học và Công nghệ xây dựng tiêu chuẩn, quy chuẩn thống nhất, dùng chung.

Ba là, đẩy mạnh phát triển hạ tầng dữ liệu, nền tảng quốc gia. Bộ Công an khẩn trương hoàn thành và đưa vào vận hành hiệu quả Trung tâm dữ liệu quốc gia số 1, đề xuất xây dựng Trung tâm dữ liệu quốc gia số 2 và 3. Các bộ, ngành, địa phương khẩn trương đăng ký, xây dựng lộ trình, phương án chuyển dịch hạ tầng dữ liệu lên Trung tâm dữ liệu quốc gia, hoàn thành trong quý I/2026.

Đẩy mạnh nghiên cứu làm chủ và tổ chức triển khai các công nghệ dữ liệu cốt lõi như điện toán đám mây, chuỗi khối, sàn dữ liệu, mô hình ngôn ngữ lớn gắn với trí tuệ nhân tạo tự chủ. Thu hút, huy động nguồn lực đầu tư từ khu vực tư nhân và FDI để xây dựng, hình thành các Trung tâm dữ liệu và siêu Trung tâm dữ liệu đạt chuẩn quốc tế.

Bốn là, đẩy mạnh xây dựng và phát triển các cơ sở dữ liệu quan trọng cần phải làm ngay. Yêu cầu các Bộ trưởng, Trưởng ngành, Chủ tịch Ủy ban nhân dân các tỉnh, thành phố trực tiếp chỉ đạo, chịu trách nhiệm toàn diện trước Chính phủ, Thủ tướng Chính phủ, cơ sở dữ liệu phải bảo đảm “đúng, đủ, sạch, sống, thống nhất, dùng chung”; đẩy mạnh tạo lập, kết nối, chia sẻ dữ liệu.

Năm là, đẩy mạnh kết nối, liên thông, chia sẻ dữ liệu, từng bước hình thành hệ sinh thái dữ liệu và nền kinh tế dữ liệu. Yêu cầu trong xây dựng cơ sở dữ liệu phải gắn với cắt giảm, đơn giản hóa thủ tục hành chính dựa trên dữ liệu; chuẩn hóa dữ liệu, đẩy mạnh kết nối, chia sẻ dữ liệu; yêu cầu các bộ, ngành và địa phương sớm triển khai xây dựng kiến trúc dữ liệu, hoàn thành trong quý I/2026.

Sáu là, bảo đảm an ninh và chủ quyền dữ liệu quốc gia: Bộ Công an khẩn trương hoàn thiện khung pháp lý, tiêu chuẩn, quy chuẩn về bảo vệ dữ liệu. Tăng cường kiểm tra, giám sát, kịp thời phát hiện, ngăn chặn, xử lý vi phạm, bảo đảm an toàn, ổn định các hệ thống thông tin, cơ sở dữ liệu quan trọng quốc gia.

Bảy là, phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao để phát triển nền kinh tế dữ liệu: đẩy mạnh đào tạo nhân lực dữ liệu, trí tuệ nhân tạo; tăng cường gắn kết 3 nhà; hoàn thiện cơ chế, chính sách đãi ngộ đặc thù cho đội ngũ làm công tác dữ liệu, nhất là vị trí then chốt; có chính sách thu hút và trọng dụng nhân tài; mở rộng đào tạo ở nước ngoài, cấp chứng chỉ quốc tế; tăng cường hợp tác với các tập đoàn công nghệ, viện nghiên cứu hàng đầu để phát triển nhân lực dữ liệu trình độ cao.

Tám là, bố trí đủ kinh phí từ nguồn chi đầu tư, chi thường xuyên cho phát triển các Trung tâm dữ liệu, xây dựng cơ sở dữ liệu, tạo lập, thu thập, số hóa, làm sạch dữ liệu, đào tạo nhân lực…

Chín là, Bộ Tư pháp kiểm soát bộ thủ tục hành chính thống nhất, dùng chung nhưng có đặc thù.

Hà Thanh Giang