Hồ sơ số 62/2026: Ai là thân nhân và đồng đội của các CCB Quách Xuân Vạn và Đào Bá Cường, từng ở đơn vị Quân y Trung đoàn 95C?

Hơn 50 năm đã trôi qua, một tập hồ sơ từng rơi vào tay phía bên kia chiến tuyến đang trở về với ý nghĩa hoàn toàn khác. Không còn đơn thuần là “tài liệu thu giữ”, từng tờ giấy khen, giấy chứng nhận, bản lý lịch và lá thư quân bưu nay trở thành chứng tích về con người; là những mảnh ghép có thể giúp một gia đình nhận lại dấu vết người thân, giúp đồng đội nhận ra nhau và góp thêm dữ liệu cho hành trình tìm kiếm, xác định danh tính liệt sĩ. Hồ sơ do các nhà nghiên cứu Phạm Thị Hồng Hà và Phó Đỗ Quyên của Dự án “Sáng kiến Tìm kiếm người Việt Nam mất tích trong chiến tranh” (TTU-VWAI) vừa thực hiện.

Đó là hồ sơ CDEC F034605792166, số nhật ký 08-1534-69, do Đại đội C, Tiểu đoàn 2, Trung đoàn Kỵ binh 8, Lữ đoàn 2, Sư đoàn Kỵ binh 1 Hoa Kỳ (Không vận) thu giữ ngày 11/08/1969 tại tọa độ quân sự 48P XT 326 786, hệ quy chiếu Indian 1960. Theo báo cáo tường thuật hồ sơ, vị trí này tương đương khu vực Suối Dây, huyện Tân Châu, tỉnh Tây Ninh hiện nay. Tài liệu được phát hiện trong một “khu phức hợp bệnh viện” giữa lúc chiến sự diễn ra rất ác liệt ở miền Đông Nam Bộ.

Trong tập hồ sơ có hai nhóm tài liệu chính. Nhóm thứ nhất liên quan đến một y sĩ quân y được ghi tên là Quách Văn Vạn hoặc Quách Xuân Vạn, thuộc Đoàn 21. Nhóm thứ hai là tập giấy tờ khá đầy đủ của Trung úy, bác sĩ Đào Bá Cường, Chủ nhiệm Quân y Trung đoàn 95C, Sư đoàn 1 Quân đội nhân dân Việt Nam. Hai con người, hai hành trình nhưng cùng gặp nhau ở một điểm: họ đều thuộc lực lượng quân y, những người có mặt giữa nơi bom đạn để giành giật sự sống cho đồng đội.

1- Từ hai cách ghi tên, tìm người y sĩ quê Gia Viễn 

Tư liệu về ông Quách Xuân Vạn chỉ gồm hai văn bản nhưng chứa những dữ kiện nhận dạng quan trọng. Giấy khen lập ngày 20/06/1968 ghi tên Quách Văn Vạn, công tác tại Đội phẫu thuật 2, được biểu dương vì “hoàn thành tốt nhiệm vụ trong nửa đầu năm 1968”. Văn bản còn lại, cấp ngày 17/05/1969, ghi tên Quách Xuân Vạn, quân hàm Thượng sĩ, quê xóm Mỹ Quế, xã Gia Tường, huyện Gia Viễn, tỉnh Ninh Bình; đã hoàn thành khóa trung cấp kỹ thuật quân y do Đoàn 21 tổ chức.

Sự khác nhau giữa tên đệm “Văn” và “Xuân” có thể bắt nguồn từ cách ghi chép, sao chép, nhận dạng tài liệu; cũng có thể một tên là bí danh hoặc tên thường dùng trong đơn vị. Hiện chưa đủ căn cứ để khẳng định chắc chắn. Vì vậy, khi tìm kiếm cần lưu ý đồng thời các tên Quách Văn Vạn, Quách Xuân Vạn và cả cách ghi gần âm “Quánh” mà một số nguồn trao đổi có thể sử dụng. Dữ kiện gốc cần ưu tiên đối chiếu là quê quán xóm Mỹ Quế, xã Gia Tường, huyện Gia Viễn, tỉnh Ninh Bình; quân hàm Thượng sĩ; thuộc Đội phẫu thuật 2, Đoàn 21; được đào tạo trung cấp kỹ thuật quân y trước tháng 5/1969.

Những dòng chữ ngắn ngủi cho thấy ông Vạn không chỉ làm nhiệm vụ chăm sóc thông thường. Đội phẫu thuật dã chiến thường phải bám sát đội hình chiến đấu, tiếp nhận thương binh từ tuyến trước, tiến hành cấp cứu và phẫu thuật trong điều kiện thiếu ánh sáng, thiếu thuốc, thiếu máu, luôn bị bom pháo và các cuộc càn quét đe dọa. Ở đó, người thầy thuốc cũng là người lính; đôi tay cứu người phải làm việc giữa tiếng súng, trong hầm hoặc lán rừng, nhiều khi phải cơ động ngay sau một ca mổ.

Nhưng sau ngày 17/05/1969, hành trình của ông ra sao? Ông có mặt tại khu bệnh viện dã chiến khi hồ sơ bị thu giữ ngày 11/08/1969 hay tài liệu được một đồng đội khác lưu giữ? Ông đã hy sinh, bị thương, chuyển đơn vị hay trở về sau chiến tranh? Gia đình hiện còn giữ giấy báo tử, lý lịch quân nhân, ảnh chân dung hoặc ký ức nào về một người con quê Mỹ Quế đi bộ đội và làm quân y hay không? Đây là những câu hỏi chỉ thân nhân, đồng đội Đoàn 21, Đội phẫu thuật 2 cùng cán bộ từng học khóa trung cấp kỹ thuật quân y năm 1968-1969 mới có thể góp phần giải đáp.

2- Hành trình của bác sĩ Đào Bá Cường qua những trang lý lịch

Nếu tư liệu về ông Vạn giống như hai lát cắt ngắn, hồ sơ của Đào Bá Cường lại tạo thành một đường đời tương đối rõ. Ông sinh ngày 14/04/1930; sinh quán xã Đại Lâm, huyện Lạng Giang; trú quán xã Chiến Thắng, huyện Tân Yên, tỉnh Hà Bắc cũ, nay thuộc tỉnh Bắc Ninh. Ông xuất thân trong một gia đình dân nghèo, bản thân là học sinh, nhập ngũ ngày 01/01/1948 và tham gia quân đội từ những năm đầu kháng chiến chống thực dân Pháp.

Từ tháng 10/1948, ông làm cứu thương, phụ trách quân y Liên xưởng Hoàng Hoa Thám; sau đó là y tá, quân y sĩ tại Văn phòng Cục Quân khí, Kho 103 và Kho 370. Trong quá trình công tác, ông còn đảm nhiệm các nhiệm vụ Tổ trưởng tổ Đảng, Chi ủy viên, Bí thư Chi bộ và Đảng ủy viên. Ông vào Đảng ngày 06/10/1956 tại Kho 370, Cục Quân khí.

Sau gần hai thập niên trưởng thành từ người cứu thương thành cán bộ quân y, giai đoạn 1965-1967, Đào Bá Cường học tại Trường Y khoa Hà Nội. Ngày 31/12/1967, ông lên đường đi B. Từ tháng 02/1968, ông lần lượt phục vụ tại Trung đoàn 95 thuộc Sư đoàn 325C rồi Trung đoàn 95C thuộc Sư đoàn 1, đảm nhiệm chức vụ Chủ nhiệm Quân y trung đoàn. Quyết định ngày 14/06/1968 của Bộ chỉ huy Nông trường 6 đề bạt ông lên đại đội bậc trưởng và phong cấp Trung úy.

Bản lý lịch còn ghi dấu những chiến trường ông từng đi qua: Đường 9, Tây Nguyên, Ngọc Hồi, Đức Lập, Đắc Sắc… Ở nhiều trận đánh, ông làm nhiệm vụ Chủ nhiệm Quân y trung đoàn. Ngày 19/04/1969, ông được Trung đoàn 95C cấp giấy chứng nhận tặng Bằng khen.

Đáng chú ý, thư từ gửi Đào Bá Cường phản ánh khá rõ vai trò điều phối của ông. Những người ký tên Sừng, Nguyễn Khắc Toàn, Hồng Ba trao đổi về cơ số thuốc cho ba trung đoàn, vật tư cho bộ phận phẫu thuật, thuốc chống sốt rét và hoạt động của các đầu mối B17, B27, Đoàn 21, K3, F10, F14 cùng “Công Trường”. Một lá thư cho biết Ban quân y Đoàn 21 bị thiệt hại nặng về trang thiết bị sau các đợt không kích. Những dòng tin gửi vội giữa chiến trường cho thấy ông Cường không chỉ khám và điều trị mà còn tổ chức cả một mạng lưới bảo đảm quân y cho các đơn vị đang chiến đấu.

3- Ngày hồ sơ bị thu giữ và một giả thuyết cần được làm rõ

Nguồn dữ liệu chính sách quân đội được trích dẫn trong hồ sơ ghi nhận một liệt sĩ Đào Bá Cường, quê Chiến Thắng, Tân Yên, Hà Bắc; cấp bậc Trung úy; chức vụ quân y sĩ; đơn vị E bộ, E2, F1; hy sinh ngày 11/08/1969 tại Tây Ninh. Nơi an táng ban đầu được ghi là “Tây Bắc Lô Voa, Tây Ninh 150m”.

Các dữ kiện họ tên, quê quán, cấp bậc, chuyên môn, đơn vị, địa bàn và thời gian trùng khớp ở mức rất cao với người có hồ sơ bị thu giữ trong khu bệnh viện dã chiến. Đặc biệt, ngày hy sinh 11/08/1969 cũng chính là ngày quân đội Hoa Kỳ thu giữ tài liệu tại tọa độ XT 326 786. Sự trùng hợp này đặt ra khả năng bác sĩ Đào Bá Cường đã hy sinh trong hoặc gần sự kiện dẫn đến việc khu quân y bị phát hiện.

Tuy nhiên, đây mới là giả thuyết cần tiếp tục kiểm chứng bằng hồ sơ gốc của phía Việt Nam, giấy báo tử của gia đình, danh sách thương vong, sơ đồ mai táng, nhật ký đơn vị và lời kể nhân chứng. Cũng chưa thể khẳng định địa danh “Lô Voa” chính là Lò Gò hay một địa điểm khác chỉ dựa trên sự gần âm. Sự thận trọng là cần thiết, bởi mỗi sai lệch nhỏ về tên đất hoặc phiên hiệu có thể khiến cuộc tìm kiếm đi chệch nhiều cây số.

Ở chiều ngược lại, chính sự trùng khớp hiếm có ấy mở ra hướng nghiên cứu đáng chú ý. Nếu tìm được đồng đội từng ở Ban Quân y Trung đoàn 95C, Đoàn 21, Tiểu đoàn Quân y Sư đoàn 1 hoặc những người tham gia trận đánh và quá trình cơ động quanh Suối Dây - Ka Tum - bắc Tây Ninh ngày 11-12/08/1969, hoàn cảnh hy sinh và nơi mai táng ban đầu của ông Cường có thể được xác định cụ thể hơn.

4- Một lời gọi sau hơn nửa thế kỷ

Việc tìm thân nhân và đồng đội của Quách Văn Vạn (Quách Xuân Vạn) và Đào Bá Cường vì thế không chỉ nhằm xác minh hai cái tên. Mỗi lời kể có thể giúp nối thêm một đoạn đường hành quân; mỗi bức ảnh, lá thư, quyết định điều động hay giấy báo tử có thể xác định lại đơn vị, địa danh và thời điểm; mỗi ký ức về một ca phẫu thuật, một trận càn hoặc nơi chôn cất tạm thời đều có thể trở thành chìa khóa cho công tác tìm kiếm liệt sĩ.

Nhóm nghiên cứu của Dự án TTU-VWAI đặc biệt mong nhận được thông tin từ thân nhân họ Quách ở xóm Mỹ Quế, xã Gia Tường, huyện Gia Viễn, tỉnh Ninh Bình; gia đình ông Đào Bá Cường tại xã Đại Lâm, huyện Lạng Giang hoặc xã Chiến Thắng, huyện Tân Yên, tỉnh Hà Bắc cũ; cùng các cựu chiến binh từng công tác tại Đội phẫu thuật 2, Đoàn 21, Trung đoàn 95C, Sư đoàn 325C, Sư đoàn 1, Kho 370 Cục Quân khí và Trường Y khoa Hà Nội giai đoạn 1965-1969.

Đặc biệt cần tìm những người biết các bác sĩ Trần Duy Nghĩa, Đặng Văn Chính; các quân nhân Nguyễn Khắc Toàn, Sừng, Hồng Ba; hoặc từng hoạt động tại các đầu mối mang ký hiệu B17, B27, K3, F10, F14 và Công Trường ở miền Đông Nam Bộ. Những người từng chứng kiến sự kiện tại khu bệnh viện dã chiến ở Suối Dây, Tây Ninh ngày 11/08/1969 hoặc biết địa danh được ghi là “Lô Voa” cũng là nguồn nhân chứng vô cùng quý giá.

Thân nhân và đồng đội khi cung cấp thông tin nên gửi kèm ảnh chụp rõ nét giấy báo tử, lý lịch quân nhân, quyết định điều động, bằng khen, thư từ, ảnh chân dung, sơ đồ hoặc ghi chép về nơi mai táng ban đầu; đồng thời ghi rõ họ tên, năm sinh, địa chỉ và số điện thoại người cung cấp để thuận tiện đối chiếu. Mọi dữ kiện, dù chỉ là một tên gọi thân mật, một bí danh, tên người cùng tổ quân y hay một địa danh cũ, đều có thể giúp thu hẹp khoảng trống còn lại.

Trong văn hóa Việt Nam, tri ân người đã khuất không dừng ở nén hương ngày giỗ. Với những người lính còn thiếu thông tin hoặc chưa trở về, tri ân còn là trách nhiệm kiên trì đi tìm sự thật, trả lại tên tuổi, số phận và con đường trở về với gia đình. Sau hơn nửa thế kỷ, hai bộ hồ sơ từ chiến trường đang cất lên một lời gọi. Mong rằng lời gọi ấy sẽ tới được xóm Mỹ Quế, tới Đại Lâm, Chiến Thắng và tới những người đồng đội năm xưa, để câu chuyện về Quách Xuân Vạn và Đào Bá Cường có thể được viết tiếp bằng những chứng cứ của tình thân, tình đồng đội và đạo lý “Uống nước nhớ nguồn”.

Hà Nội, 08/8/2026
Đặng Vương Hưng
(Thành viên của Dự án TTU-VWAI)