Hỗ trợ doanh nghiệp cần lời giải đồng bộ, không thể chỉ đặt kỳ vọng vào ngân hàng

Lãi suất khó giảm sâu khi áp lực thanh khoản còn lớn

Ghi nhận trên thị trường cho thấy, mặt bằng lãi suất cho vay hiện phổ biến ở mức khoảng 11-12%/năm, tùy thuộc từng ngân hàng, lĩnh vực hoạt động cũng như mức độ tín nhiệm của khách hàng. Với những doanh nghiệp có dòng tiền ổn định, báo cáo tài chính minh bạch và lịch sử tín dụng tốt, lãi suất vay có thể thấp hơn đáng kể. Trong khi đó, các doanh nghiệp có mức độ rủi ro cao hoặc tình hình tài chính thiếu minh bạch vẫn phải chấp nhận chi phí vốn cao hơn.

Thực tế này diễn ra trong bối cảnh NHNN vẫn kiên định mục tiêu duy trì mặt bằng lãi suất hợp lý để hỗ trợ tăng trưởng kinh tế. Từ năm 2023 đến nay, NHNN liên tục giữ nguyên các mức lãi suất điều hành, đồng thời chủ động bơm thanh khoản qua thị trường mở và nhiều công cụ điều hành khác nhằm ổn định thị trường tiền tệ.

Theo TS. Lê Duy Bình, Giám đốc Economica Việt Nam, những động thái điều hành gần đây phát đi tín hiệu rất rõ ràng về định hướng chính sách tiền tệ. Mục tiêu hiện nay không phải duy trì lãi suất thấp bằng mọi giá mà hướng tới một mặt bằng lãi suất hợp lý, vừa hỗ trợ tăng trưởng kinh tế, vừa bảo đảm cân bằng lợi ích giữa người vay và người gửi tiền.

Để giảm chi phí vốn và nâng cao sức chống chịu của doanh nghiệp, cần một hệ sinh thái chính sách hỗ trợ đồng bộ - Ảnh: ST

Ông Bình cho rằng, NHNN luôn đặt ưu tiên cao đối với an toàn hệ thống ngân hàng và ổn định kinh tế vĩ mô. Đây là điều kiện tiên quyết để duy trì niềm tin thị trường và tạo nền tảng cho tăng trưởng bền vững.

Thực tế cho thấy, dư địa giảm lãi suất đang chịu sức ép ngày càng lớn từ sự mất cân đối giữa huy động và cho vay. Ông Phạm Chí Quang, Vụ trưởng Vụ Chính sách tiền tệ (NHNN), cho biết trong 5 năm gần đây, tốc độ tăng trưởng huy động vốn luôn thấp hơn tốc độ tăng trưởng tín dụng. Bình quân mỗi năm, tín dụng tăng cao hơn huy động khoảng 3,8%. Hiện tỷ lệ dư nợ cho vay trên tổng vốn huy động (LDR) của toàn hệ thống ở mức 111-112%, đồng nghĩa cứ huy động được 100 đồng thì hệ thống đang cho vay khoảng 112 đồng, phần thiếu hụt phải bù đắp từ các nguồn vốn khác.

Theo ông Quang, mặc dù hệ thống ngân hàng vẫn đảm bảo đầy đủ khả năng chi trả, song áp lực thanh khoản gia tăng khiến việc duy trì mặt bằng lãi suất thấp trở nên khó khăn hơn. Đây cũng là nguyên nhân khiến lãi suất trên thị trường có xu hướng tăng trở lại từ cuối năm 2025 đến nay.

Phó Chủ tịch kiêm Tổng Thư ký Hiệp hội Ngân hàng Việt Nam Đào Minh Tú cũng nhìn nhận, thanh khoản của hệ thống đang chịu áp lực khi nhu cầu vốn đầu tư của nền kinh tế rất lớn trong khi khả năng đáp ứng chủ yếu vẫn dựa vào tín dụng ngân hàng. Trong bối cảnh đó, việc yêu cầu ngân hàng tiếp tục giảm mạnh lãi suất sẽ tạo thêm áp lực lên an toàn tài chính của hệ thống.

Theo ông Đào Minh Tú, bài toán hiện nay là phải cân bằng giữa chi phí đầu vào, đầu ra, biên lợi nhuận và yêu cầu bảo đảm an toàn hệ thống. Vì vậy, giảm lãi suất không thể chỉ là trách nhiệm của các ngân hàng thương mại mà cần có các chính sách hỗ trợ doanh nghiệp mang tính trung và dài hạn từ phía Nhà nước.

Ở góc độ chuyên gia, PGS-TS. Nguyễn Hữu Huân, Phó Chủ tịch Cơ quan điều hành Trung tâm Tài chính Quốc tế Việt Nam tại TP.HCM (VIFC-HCMC), dự báo trong 6 tháng cuối năm 2026, lãi suất cho vay sẽ chủ yếu duy trì ổn định, có thể giảm thêm khoảng 0,3-0,5%/năm đối với một số nhóm khách hàng tốt và lĩnh vực ưu tiên, nhưng rất khó kỳ vọng một đợt giảm mạnh trên diện rộng.

Theo ông Huân, dư địa giảm lãi suất điều hành không còn nhiều do phải cân đối với áp lực tỷ giá, dòng vốn quốc tế, yêu cầu duy trì sức hấp dẫn của tiền gửi và đặc biệt là xu hướng nợ xấu gia tăng khiến các ngân hàng phải tăng trích lập dự phòng. Đáng chú ý, vị chuyên gia này cũng cho rằng dư địa giảm chi phí vốn thời gian tới sẽ đến nhiều hơn từ các giải pháp phi lãi suất như chuyển đổi số để giảm chi phí vận hành, gia tăng cạnh tranh giữa các ngân hàng, các chương trình bảo lãnh tín dụng cho doanh nghiệp nhỏ và vừa, cũng như chính sách hỗ trợ lãi suất có mục tiêu từ ngân sách nhà nước.

Không thể để ngân hàng “gánh” toàn bộ bài toán hỗ trợ doanh nghiệp

Theo các chuyên gia, lãi suất chỉ là một trong nhiều yếu tố cấu thành chi phí sản xuất, kinh doanh của doanh nghiệp. Nếu chỉ tập trung vào việc giảm lãi suất mà thiếu các chính sách hỗ trợ khác thì hiệu quả cải thiện năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp sẽ rất hạn chế. Bởi vậy, bên cạnh nỗ lực của NHNN trong việc điều hành chính sách tiền tệ linh hoạt, cần có sự phối hợp chặt chẽ hơn giữa chính sách tài khóa, cải cách thể chế và phát triển thị trường vốn.

Trong đó, các giải pháp như cải cách thủ tục hành chính, rút ngắn thời gian giải quyết hồ sơ đầu tư, chính sách thuế phù hợp, thúc đẩy tiêu dùng trong nước, mở rộng thị trường xuất khẩu và phát triển các kênh huy động vốn ngoài ngân hàng sẽ giúp doanh nghiệp giảm đáng kể chi phí hoạt động.

Ở phía ngành Ngân hàng, nhiều tổ chức tín dụng vẫn đang chủ động chia sẻ khó khăn với doanh nghiệp thông qua các chương trình tín dụng ưu đãi. Đơn cử, HDBank vừa triển khai đồng thời ba chương trình ưu đãi dành cho doanh nghiệp, bao gồm khách hàng hoạt động trong lĩnh vực logistics, doanh nghiệp nông - lâm - thủy sản và doanh nghiệp FDI.

Theo đó, doanh nghiệp nông, lâm, thủy sản có thể tiếp cận khoản vay lên tới 50 tỷ đồng với lãi suất ngắn hạn từ 7,2%/năm, trung dài hạn từ 9,3%/năm; các khoản vay bằng USD có lãi suất từ 3,6%/năm. Đối với doanh nghiệp logistics, lãi suất ưu đãi từ 8,9%/năm, hạn mức tín chấp lên tới 30 tỷ đồng cùng nhiều ưu đãi về bảo lãnh và thanh toán quốc tế.

Không chỉ hỗ trợ tín dụng, ngân hàng còn cung cấp đồng bộ các giải pháp quản lý dòng tiền, tài trợ thương mại, bảo lãnh, thanh toán quốc tế và quản trị tài chính nhằm giúp doanh nghiệp tối ưu chi phí vận hành.

Trong lĩnh vực tín dụng xanh, Vietcombank cho biết quy mô tài trợ các dự án phát triển bền vững đã tăng gần bốn lần trong giai đoạn 2020-2025, đạt gần 50.000 tỷ đồng. BIDV cũng đang triển khai nhiều gói tín dụng xanh với lãi suất thấp hơn từ 1-2%/năm so với thông thường, đồng thời hỗ trợ doanh nghiệp xây dựng chiến lược phát triển xanh và kết nối với các tổ chức tài chính quốc tế.

Ở quy mô toàn ngành, hàng loạt chương trình tín dụng ưu đãi lớn đang được triển khai như gói 185.000 tỷ đồng dành cho lĩnh vực lâm nghiệp và thủy sản với lãi suất thấp hơn thông thường từ 1-2%; gói 145.000 tỷ đồng cho nhà ở xã hội; gói 500.000 tỷ đồng phục vụ đầu tư hạ tầng và chuyển đổi số với mức lãi suất ưu đãi thấp hơn từ 1-1,5%.

Tuy nhiên, lãnh đạo NHNN cũng nhiều lần nhấn mạnh rằng việc mở rộng tín dụng không đồng nghĩa với nới lỏng điều kiện cho vay. Các doanh nghiệp vẫn phải chứng minh phương án sản xuất kinh doanh khả thi, dòng tiền ổn định và năng lực trả nợ. Để hỗ trợ doanh nghiệp đáp ứng các tiêu chí này, ngành Ngân hàng đang thúc đẩy ứng dụng công nghệ số, hỗ trợ doanh nghiệp chuẩn hóa kế toán, minh bạch dòng tiền và nâng cao năng lực quản trị.

Phó Thống đốc NHNN Phạm Thanh Hà khẳng định, trong thời gian tới, NHNN sẽ tiếp tục theo dõi sát diễn biến thị trường để điều hành dòng vốn đúng mục tiêu, duy trì mặt bằng lãi suất hợp lý, bảo đảm chất lượng tăng trưởng tín dụng và ổn định kinh tế vĩ mô.

Trong bối cảnh nhu cầu vốn của nền kinh tế rất lớn nhưng khả năng đáp ứng qua kênh tín dụng còn hạn chế, chính sách tiền tệ không thể một mình “gánh” toàn bộ nhiệm vụ hỗ trợ nền kinh tế. Điều cần thiết hơn là sự phối hợp đồng bộ giữa chính sách tiền tệ, chính sách tài khóa và sự phát triển của thị trường vốn nhằm tạo thêm nguồn lực cho doanh nghiệp. Đây cũng là hướng đi căn cơ để giảm chi phí vốn, nâng cao năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp và duy trì tăng trưởng kinh tế bền vững trong trung và dài hạn.