Hóa giải nghi kỵ, giữ bình yên làng bản ở Quảng Ngãi

"Gỡ nút thắt" từ một lời đồn

Ở vùng cao, những mái nhà nằm bên sườn núi, cạnh ruộng rẫy; người dân gặp nhau trên đường đi làm, bên bếp lửa hay trong những cuộc sinh hoạt cộng đồng. Người này biết chuyện nhà người kia, có khi chỉ cần một câu nói cũng đủ lan ra cả ngôi làng. Vì thế, khi một lời đồn xuất hiện, nếu không được giải thích kịp thời, nó rất dễ trở thành nỗi nghi ngờ trong cộng đồng.

Gia đình anh Phạm Văn Song ở thôn Ba Thành (xã Ba Động, tỉnh Quảng Ngãi), từng trải qua những ngày như thế. Một số người nghi kỵ gia đình anh “cầm đồ thuốc độc”, khiến cuộc sống vốn bình yên bỗng trở nên nặng nề.

Công an xã Ba Động tuyên truyền người dân phòng ngừa, đấu tranh với những quan niệm, tập tục lạc hậu (Ảnh: Vân Anh)

“Cầm đồ thuốc độc” (hoặc nghi kỵ “cầm đồ thuốc độc”) là một hủ tục lạc hậu, dị đoan tồn tại lâu đời trong đời sống của một số đồng bào dân tộc thiểu số ở Quảng Ngãi. Người dân trong làng tin rằng có một số cá nhân sở hữu một loại “đồ độc” (thuốc độc truyền đời hoặc tự chế từ rễ cây, sinh vật bí ẩn) có khả năng làm hại, gây bệnh tật hoặc cái chết cho người khác chỉ bằng cách nhìn, thổi hoặc lén bỏ vào thức ăn. Bản chất của hủ tục này dựa trên sự mê tín và nỗi sợ vô căn cứ, hoàn toàn không có thật trên thực tế.

Gia đình anh Song không biết phải giải thích thế nào để mọi người hiểu nên đã làm đơn gửi chính quyền địa phương, trưởng thôn và Công an xã Ba Động nhờ can thiệp, hòa giải.

Chọn viết đơn là gia đình anh Song chọn một cách giải quyết tiến bộ, biết cách tìm đến chính quyền khi không thể tự mình tháo gỡ những nghi ngờ đang đè nặng. Chính quyền và lực lượng công an xuống cơ sở, tìm hiểu, gặp gỡ các bên và phân tích đúng sai. Đối với những cộng đồng có quan hệ làng bản gần gũi, việc xử lý mâu thuẫn không chỉ đơn thuần giải quyết một vụ việc cụ thể mà còn giữ gìn tình cảm giữa những người vốn là hàng xóm, bà con với nhau

Từ một trường hợp bệnh tật, một cái chết chưa rõ nguyên nhân hay một mâu thuẫn trong đời sống, lời đồn có thể xuất hiện. Rồi từ lời đồn, một người bị đặt vào vòng nghi kỵ. Khi nghi ngờ không được giải thích bằng thông tin chính xác, thậm chí nếu người trong cuộc thiếu bình tĩnh hoặc bị kích động, mâu thuẫn có thể chuyển thành hành vi gây mất an ninh trật tự.

Ở vùng cao, tuyên truyền pháp luật không thể chỉ bằng những văn bản dài hay những thuật ngữ khó hiểu nên cán bộ phải đến với dân, nói điều dân hiểu và giải thích từ chính những câu chuyện đang diễn ra trong cuộc sống (Ảnh: Vân Anh)

Theo Thiếu tá Phạm Văn Cầm, Công an xã Ba Động, nguyên nhân của những mâu thuẫn liên quan đến nghi kỵ “cầm đồ thuốc độc” rất đa dạng. Có trường hợp bắt nguồn từ tranh chấp đất đai, có trường hợp lại xuất phát từ những va chạm trong sinh hoạt, giao lưu giữa các gia đình. Bởi vậy, công việc của những cán bộ công an xã không chỉ bắt đầu khi một vụ việc xảy ra. Nhiều khi, đó là những chuyến xuống thôn, gặp người dân, nghe một câu chuyện tưởng như rất nhỏ, nhưng phía sau lại có những bức xúc chưa được nói ra.

Ở vùng cao, tuyên truyền pháp luật không thể chỉ bằng những văn bản dài hay những thuật ngữ khó hiểu. Điều quan trọng, cán bộ phải đến với dân, nói điều dân hiểu và giải thích từ chính những câu chuyện đang diễn ra trong cuộc sống. Cách làm này được Công an xã Ba Động đã và đang áp dụng triệt để trong quá trình phòng ngừa, đấu tranh với những quan niệm, tập tục lạc hậu.

Đưa khoa học vào câu chuyện làng bản

Ngoài ra, cán bộ công an thường xuyên xuống địa bàn, tham gia các cuộc họp thôn, gặp gỡ trưởng thôn, già làng, người có uy tín để nắm bắt trước tình hình.

Những chuyến đi cơ sở, những cuộc trò chuyện bên nhà dân hay các buổi họp thôn, lực lượng công an từng bước tạo cho người dân thói quen tìm đến chính quyền khi có vấn đề phát sinh, thay vì tự giải quyết bằng cảm tính (Ảnh: Vân Anh)

Thiếu tá Phạm Văn Cầm cho biết thêm, cùng với cán bộ công an, tiếng nói của già làng, trưởng thôn và người có uy tín có vai trò quan trọng. Họ là những người hiểu phong tục, tập quán, biết hoàn cảnh từng gia đình và có tiếng nói gần gũi với bà con. Do đó, một lời giải thích của người cán bộ đi cùng một lời khuyên của người có uy tín nhiều khi giúp câu chuyện nhẹ đi. Người đang nóng giận có thêm thời gian bình tĩnh và người đang nghi ngờ có cơ hội nhìn lại vấn đề.

Ngoài ra, tạo dựng niềm tin với người dân là yếu tố quan trọng trong công tác phòng ngừa. Trung tá Bùi Ngọc Vương, Trưởng Công an xã Ba Động kể, khi những mâu thuẫn lớn dần dần được chuyển thành mâu thuẫn nhỏ, và mâu thuẫn nhỏ được hóa giải, từ đó lực lượng phải cố gắng thường xuyên đến địa bàn, để bà con nhân dân tin tưởng, gửi gắm những tâm tư, nguyện vọng. Những chuyến đi cơ sở, những cuộc trò chuyện bên nhà dân hay các buổi họp thôn, lực lượng công an từng bước tạo cho người dân thói quen tìm đến chính quyền khi có vấn đề phát sinh, thay vì tự giải quyết bằng cảm tính.

Những buổi tuyên truyền cùng với cán bộ công an còn có tiếng nói của già làng, trưởng thôn và người có uy tín giữ vai trò quan trọng (Ảnh: Vân Anh)

Theo ông Nguyễn Hồng Quân, Bí thư Đảng ủy xã Ba Tô, thời gian qua, nhờ triển khai đồng bộ nhiều giải pháp, trên địa bàn không có vụ việc lớn nào về nghi kỵ cầm đồ thuốc độc. Khi phát hiện mâu thuẫn, chính quyền địa phương và lực lượng công an đã kịp thời nắm bắt, tham mưu, trực tiếp tới giải thích, hòa giải. Người dân sau khi được giải thích đã hiểu ra, chí thú làm ăn. Nhờ vậy, tình hình an ninh trật tự được giữ vững, đời sống văn hóa, tinh thần của đồng bào ngày càng khởi sắc, góp phần củng cố vững chắc khối đại đoàn kết toàn dân tộc”, ông Quân cho biết.

Cùng với tuyên truyền trực tiếp, lực lượng chức năng cũng sử dụng các kênh thông tin, trang mạng xã hội chính thống để cung cấp thông tin chính xác, giải thích những vấn đề người dân quan tâm, góp phần hạn chế thông tin sai lệch có thể làm gia tăng nghi kỵ.

“Ở những làng bản miền núi, thay đổi một quan niệm đã tồn tại lâu đời không thể diễn ra ngày một ngày hai. Đó là hành trình cần sự kiên trì, mềm mỏng và thuyết phục. Quan trọng hơn, người dân cần được tiếp cận tri thức, được giải thích bằng những điều gần gũi với cuộc sống và có niềm tin rằng khi gặp khó khăn, chính quyền và lực lượng chức năng luôn có mặt”, ông Quân nói.