Hòa giải thương mại - Góc nhìn từ các chuyên gia quốc tế và Việt Nam

Sự kiện thu hút sự tham dự đông đảo của đại diện các cơ quan nhà nước, tổ chức quốc tế, cộng đồng doanh nghiệp, các hiệp hội doanh nghiệp, hãng luật và các chuyên gia trong nước và quốc tế.

Chia sẻ tại Hội thảo, ông Lê Văn Tuấn, Phó Cục trưởng Cục Bổ trợ Tư pháp, Bộ Tư pháp, cho biết, trong bối cảnh hội nhập kinh tế quốc tế ngày càng sâu rộng, hoạt động đầu tư thương mại ngày càng phát triển cả về quy mô và mức độ phức tạp, đặc biệt trong các lĩnh vực mới như tài chính, ngân hàng, năng lượng, điện tử. Cùng với đó, yêu cầu đặt ra đối với các phương thức giải quyết tranh chấp cũng ngày càng cao hơn.

Ông Lê Văn Tuấn – Phó Cục trưởng Cục Bổ trợ Tư pháp, Bộ Tư pháp.

“Thực tiễn thời gian qua cho thấy phương thức giải quyết tranh chấp thương mại ngoài tòa án như trọng tài và hòa giải đang ngày càng được mở rộng tại Việt Nam và các nước trên thế giới nhờ những ưu điểm như: tiết kiệm chi phí, rút ngắn thời gian, bảo mật thông tin và duy trì mối quan hệ kinh doanh”, ông Tuấn bày tỏ.

Phó Cục trưởng Cục Bổ trợ Tư pháp đồng thời cho hay, tại Việt Nam, phương thức hòa giải thương mại đã được đề ra trong Nghị quyết số 49-NQ/TW ngày 2/6/2005 của Bộ Chính trị về Chiến lược cải cách tư pháp. Theo đó, Nhà nước khuyến khích giải quyết các tranh chấp thông qua thương lượng, hòa giải, trọng tài và Tòa án hỗ trợ bằng việc công nhận kết quả này. Gần đây nhất, chủ trương này tiếp tục được khẳng định tại Nghị quyết số 27-NQ/TW của Bộ Chính trị về tiếp tục xây dựng và hoàn thiện Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam trong giai đoạn mới.

Bà Nguyễn Thị Mai – Giám đốc Trung tâm Hòa giải Việt Nam (VMC) thuộc VIAC.

Tại chương trình, Phó Cục trưởng Cục Bổ trợ tư pháp Lê Văn Tuấn ghi nhận và đánh giá cao những nỗ lực của VIAC, VMC và Hội Luật gia Việt Nam cũng như cộng đồng hòa giải và ADR trong việc nâng cao ý thức, tư duy sử dụng ADR nói chung và hòa giải thương mại nói riêng.

Phát biểu tại Hội thảo, bà Nguyễn Thị Mai – Giám đốc Trung tâm Hòa giải Việt Nam (VMC) thuộc Trung tâm Trọng tài Quốc tế Việt Nam (VIAC) nhận định, trong bối cảnh chi phí tranh chấp ngày càng gia tăng và doanh nghiệp chú trọng hơn tới quản trị rủi ro tổng thể, hòa giải thương mại không còn chỉ là một cơ chế “bổ sung” mà đang dần trở thành một cấu phần quan trọng trong chiến lược quản trị tranh chấp hiện đại.

Theo bà Mai, hòa giải mang lại giá trị không chỉ ở việc giải quyết tranh chấp mà còn ở khả năng giúp các bên kiểm soát xung đột, duy trì quan hệ hợp tác và tạo không gian cho đối thoại trong những thời điểm khó khăn nhất. Trong nhiều trường hợp, một giải pháp được các bên tự nguyện đồng thuận có thể mang lại hiệu quả bền vững hơn cả một phán quyết.

Bà cũng cho biết, sau gần một thập kỷ phát triển, Việt Nam hiện có 17 trung tâm hòa giải thương mại, 8 trung tâm trọng tài có chức năng hòa giải cùng hàng trăm hòa giải viên; riêng VMC hiện có 72 hòa giải viên và đã tiếp nhận 42 vụ việc, bao gồm cả các vụ việc phức tạp có liên quan tới cơ quan nhà nước.

Lý kết Thỏa thuận Hợp tác giữa VMC và Hiệp hội Hòa giải Thương mại Quảng Tây (GCMA).

Ngay sau lễ khai mạc, Hội thảo ghi nhận một dấu mốc quan trọng với Lễ ký kết Thỏa thuận Hợp tác (MOU) giữa VMC và Hiệp hội Hòa giải Thương mại Quảng Tây (GCMA) tại Việt Nam. Hoạt động này là minh chứng khẳng định nỗ lực của VMC trong việc tăng cường mở rộng mạng lưới hợp tác quốc tế, thúc đẩy kết nối với cộng đồng hòa giải khu vực và quốc tế, đồng thời góp phần nâng cao vị thế của Việt Nam trên bản đồ giải quyết tranh chấp thương mại quốc tế.

Ông Nguyễn Trung Nam - Phó Giám đốc VMC.

Mở đầu các phiên thảo luận, ông Nguyễn Trung Nam - Phó Giám đốc VMC thuộc VIAC trình bày phát biểu dẫn đề về “Công ước Singapore 2019 về hòa giải thương mại & Bức tranh Hòa giải thương mại Việt Nam 2017-2026”. Ông Nam chia sẻ, hòa giải thương mại đang ngày càng khẳng định vai trò quan trọng trong xu hướng phát triển ADR toàn cầu, đặc biệt sau khi Công ước Singapore về Hòa giải chính thức có hiệu lực từ năm 2020, tạo nền tảng thúc đẩy việc công nhận và thực thi các thỏa thuận hòa giải quốc tế.

Theo ông Nam, tại Việt Nam, Nghị định 22/2017/NĐ-CP được xem là dấu mốc quan trọng đầu tiên thiết lập khuôn khổ pháp lý tương đối toàn diện cho hòa giải thương mại, góp phần thúc đẩy sự ra đời và phát triển của các tổ chức hòa giải chuyên nghiệp như VMC và VICMC.

Ông cũng cho rằng, dù hòa giải thương mại tại Việt Nam đã có những bước phát triển đáng ghi nhận trong gần một thập kỷ qua, phương thức này vẫn còn nhiều dư địa để phát triển khi nhận thức của doanh nghiệp còn hạn chế, số lượng hòa giải viên giàu kinh nghiệm chưa nhiều và nhu cầu hoàn thiện khung pháp lý, tăng cường hội nhập quốc tế vẫn đang được đặt ra mạnh mẽ.

Phiên 1 về “Giới thiệu về Pháp luật và Thực tiễn Hòa giải thương mại quốc tế”, diễn ra dưới sự điều phối của ông Nguyễn Trung Nam – Phó Giám đốc VMC thuộc VIAC, với sự tham gia của các chuyên gia đại diện cho các hãng luật và trung tâm hòa giải trong khu vực gồm: (i) Bà Shanti Abraham - Luật sư, Hòa giải viên & Trọng tài viên, Người sáng lập Shanti Abraham & Associates (Malaysia); (ii) Ông Kazuhiko Nishihara - Luật sư sáng lập Honmachi International Law Office, P.C.; Tổng Thư ký sáng lập Trung tâm Hòa giải Quốc tế Nhật Bản (JIMC-Kyoto) và (iii) Bà Pei Yin Yap – Luật sư, Trung tâm Hòa giải Quốc tế Singapore (SIMC).

Từ góc nhìn đa chiều của hòa giải viên và luật sư tại những quốc gia có hệ sinh thái giải quyết tranh chấp phát triển, các diễn giả quốc tế đã chia sẻ nhiều bài học kinh nghiệm thực tiễn trong việc áp dụng hòa giải thương mại, đồng thời phân tích vai trò ngày càng gia tăng của hòa giải trong việc hỗ trợ doanh nghiệp quản trị xung đột, duy trì quan hệ hợp tác và tối ưu hóa chi phí giải quyết tranh chấp.

Phiên 2 là “Thảo luận bàn tròn về các vấn đề nổi bật về kỹ năng và hiệu quả trong hòa giải” dưới sự dẫn dắt của bà Phạm Thị Thanh Huyền - Trưởng Chương trình Phát triển Cơ sở Hạ tầng ngành tài chính tại Việt Nam và Campuchia, Tổ chức Tài chính Quốc tế (IFC), Nhóm Ngân hàng Thế giới (WBG); Hòa giải viên VMC. Phiên thảo luận bao gồm các tham luận từ bà Nguyễn Thị Mai – Giám đốc Trung tâm Hòa giải Việt Nam (VMC) thuộc VIAC; nguyên Phó Cục trưởng Cục Bổ trợ tư pháp, Bộ Tư pháp; Hòa giải viên VMC; Trọng tài viên VIAC; GS.TS Mai Hồng Quỳ - nguyên Hiệu trưởng Trường Đại học Luật TP. Hồ Chí Minh; Hòa giải viên VMC; Trọng tài viên VIAC; PGS.TS Trần Văn Nam – Giảng viên cao cấp Khoa Luật, Trường Đại học Kinh tế Quốc dân; Hòa giải viên VMC; Trọng tài viên VIAC. Tại đây, các diễn giả tập trung vào những thực tiễn pháp lý, áp dụng hòa giải và đề xuất lộ trình vượt qua các rào cản hiện hữu trong hệ sinh thái giải quyết tranh chấp tại Việt Nam.

Sau phần trao đổi chuyên môn sôi nổi, các diễn giả đã dành thời gian giải đáp nhiều câu hỏi từ người tham dự liên quan tới xu hướng phát triển của hòa giải quốc tế, triển vọng của Việt Nam trong hệ sinh thái ADR khu vực cũng như những yêu cầu thực tiễn đặt ra đối với hoạt động hòa giải trong bối cảnh thương mại toàn cầu nhiều biến động.

Các đại biểu tham dự Hội thảo.

Hội thảo khép lại sau các phiên thảo luận mở sôi nổi giữa các chuyên gia cùng những ý kiến đóng góp sâu sắc từ các đại biểu tham dự. Với những ghi nhận từ góc nhìn đa chiều của các chuyên gia, đại biểu trong nước và quốc tế, sự kiện không chỉ mở ra không gian đối thoại mà còn là diễn đàn kết nối giữa các hiệp hội, tổ chức, cộng đồng kinh doanh và giới hành nghề pháp lý, qua đó góp phần xây dựng định hướng cho sự phát triển của hòa giải và ADR tại Việt Nam trong thời gian tới.