Hỏa lực nhanh của Ukraine với pháo tự hành Archer 155mm do Thụy Điển cung cấp

Ngày 8/1/2026, Bộ Quốc phòng Thụy Điển xác nhận nước này đã bàn giao tổng cộng 26 hệ thống pháo tự hành Archer 155mm cho Ukraine trong tổng số kế hoạch bàn giao 44 khẩu.

Thông tin này xuất phát từ tuyên bố của Bộ Quốc phòng Thụy Điển nhằm khẳng định rằng Archer không phải là một sự hỗ trợ mang tính biểu tượng, mà là một phần thiết yếu trong nỗ lực tác chiến chống pháo binh của Ukraine trên chiến trường.

Archer là một hệ thống pháo tự hành 155 mm bánh lốp do tập đoàn BAE Systems Bofors của Thụy Điển phát triển.

Hệ thống được thiết kế xung quanh nòng pháo cỡ 155 mm FH 77 BW L52 đặt trên module tháp pháo tự động gắn trên khung xe bánh 6x6 địa hình.

Các pháo thủ làm việc từ một cabin được bảo vệ, tách biệt với pháo và phần lớn đạn dược, giúp tăng độ an toàn cho binh sĩ.

Thông số kỹ thuật cho thấy Archer được trang bị khoang chứa 21 quả đạn và 18 đơn vị thuốc phóng riêng biệt, cho phép khai hỏa nhanh ba quả chỉ trong 20 giây và thực hiện một nhiệm vụ bắn liên tục trong khoảng 3,5 phút để xả hết toàn bộ khoang đạn.

Với đạn tiêu chuẩn theo chuẩn NATO cỡ 155 mm, Archer có tầm bắn phụ thuộc vào loại đạn sử dụng: đạn nổ mạnh mở rộng được khoảng 40 km, đạn có hiệu ứng chống giáp dạng BONUS khoảng 35 km và đạn dẫn đường chính xác Excalibur tới khoảng 50 km.

Điểm mạnh chiến thuật của pháo Archer chính là khả năng “bắn rồi rút” rất nhanh. Thiết kế mục tiêu cho phép hệ thống sẵn sàng khai hỏa trong khoảng 20 giây sau khi đến vị trí, và rút lui khỏi vị trí bắn trong khoảng 20 giây tiếp theo.

Trong điều kiện chiến tranh hiện đại, khi trinh sát bằng máy bay không người lái và các cảm biến quang điện nhanh chóng phát hiện vị trí khai hỏa để truyền tọa độ cho pháo binh đối phương, khả năng di chuyển nhanh và tự động hóa cao giúp Archer giảm thiểu nguy cơ bị phản pháo tiêu diệt.

Ukraine đã sử dụng pháo Archer trong các nhiệm vụ “phản pháo nhanh” với chiến thuật tìm tọa độ pháo đối phương qua trinh sát bằng máy bay không người lái, tiến hành bắn chính xác và rút lui trước khi kẻ thù phản ứng.

Một trường hợp điển hình được công bố bởi Lữ đoàn Pháo binh 45 của Ukraine vào tháng 3/2024 cho thấy đội trinh sát drone đã cung cấp tọa độ một dàn pháo cỡ 152 mm D-20 của lực lượng Nga gần Kreminna, và một khẩu pháo Archer đã thực hiện nhiệm vụ phản công, tiêu diệt ba khẩu pháo rồi nhanh chóng di chuyển.

Chiến thuật này đặc biệt quan trọng trong bối cảnh các đơn vị pháo binh Ukraine ngày càng phải đối mặt với sự giám sát gần như liên tục từ drone đối phương.

Trong môi trường đó, kỷ luật ngụy trang và tốc độ tái bố trí thường quan trọng hơn độ dày giáp che chắn. Archer tận dụng mức độ tự động hóa cao để giảm thời gian binh sĩ phải tiếp xúc bên ngoài trong quá trình nạp đạn, cài đặt kíp nổ hoặc xử lý sự cố.

Điều này giảm tải cho nhóm tác chiến vốn đang thiếu hụt và phải xoay tua binh sĩ giữa các mặt trận khác nhau.

Tuy nhiên, hệ thống này cũng có hạn chế. Với khoang chứa đạn tương đối cố định, pháo Archer cần kế hoạch bắn chặt chẽ, tiếp tế đúng thời điểm và sự sẵn có của các bộ phận thay thế như nòng pháo.

Quyết định của Thụy Điển vào giữa năm 2025 cho phép thay nòng pháo sau thời gian sử dụng nặng nề trên chiến trường chính là một minh chứng cho tầm quan trọng của hậu cần kỹ thuật.

So sánh với các hệ thống pháo khác trong biên chế Ukraine, pháo Archer có vị trí riêng biệt. Hệ thống CAESAR gắn trên xe tải cũng được đánh giá cao nhờ tính cơ động, nhưng Archer với tự động hóa sâu và cabin bảo vệ tốt hơn phù hợp hơn với môi trường chiến trường bị drone trinh sát bão hòa.

Các hệ thống khác như pháo tự hành PzH 2000 hay Krab có giáp bảo vệ nặng hơn và khả năng chứa nhiều đạn hơn nhưng đòi hỏi bảo trì và phục hồi phức tạp sau những đợt bắn liên tục.

Pháo Archer gần giống với các hệ thống bánh khác tự động như Zuzana 2 hay ATMOS hiện đại, nhưng tổ hợp của Archer với tốc độ vào vị trí rồi rút lui và nhịp bắn từ khoang magazine khiến nó đặc biệt phù hợp cho các trận phục kích chống pháo ngắn, hiệu quả.

Lộ trình chuyển giao cho thấy Thụy Điển đã bắt đầu bàn giao Archer cho Ukraine từ tháng 11/2023 với 8 xe ban đầu.

Chương trình được mở rộng thêm 18 xe trong gói hỗ trợ năm 2025 và dự kiến tổng cộng 44 xe pháo sẽ đến tay lực lượng Ukraine trong các năm tiếp theo, thể hiện cam kết mạnh mẽ của Stockholm trong việc tăng cường khả năng pháo binh cho Ukraine trong cuộc xung đột kéo dài.

Việt Hùng