Hòa nhạc thính phòng 'Tri ân': Khi lòng biết ơn cất tiếng bằng âm nhạc cổ điển

Tối 24/5, tại Nhà hát TP.HCM, chương trình hòa nhạc thính phòng “In Gratitude” (Tri ân) đã mang đến cho công chúng một đêm nghệ thuật trang trọng, sâu lắng và giàu chất nhân văn. Không ồn ào, không phô diễn hào nhoáng, đêm nhạc chọn cách chạm vào người nghe bằng vẻ đẹp tinh tế của âm nhạc cổ điển, nơi lòng biết ơn được diễn giải bằng những thanh âm trong trẻo, trí tuệ và thấm đẫm cảm xúc.

Poster chương trình hòa nhạc thính phòng “In Gratitude” (Tri ân).

Hội Nhạc cổ điển Việt Nam và những khát vọng nghệ thuật hàn lâm

Chương trình do Hội Nhạc cổ điển Việt Nam tổ chức với sự đồng hành của Công ty Impressivo Production & Enterprise. Trước đêm diễn tại TP.HCM, “In Gratitude” đã diễn ra tại Nhà hát Hồ Gươm, Hà Nội vào tối 22/5. Chương trình được xây dựng như một hành trình nghệ thuật mang tính chiêm nghiệm, gồm ba lớp ý nghĩa: “Tri ân di sản”, “Tri ân hành trình” và “Tri ân con người”.

Tham dự chương trình có Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Thị Thanh, Bí thư Thành ủy TP.HCM Trần Lưu Quang và Phó Bí thư Thành ủy, Chủ tịch Hội đồng nhân dân TP.HCM Võ Văn Minh. Đêm diễn còn có sự hiện diện của các nhà quản lý văn hóa, đại diện các cơ quan, tổ chức đồng hành, giới ngoại giao, doanh nhân, nghệ sĩ, giảng viên, sinh viên âm nhạc và đông đảo công chúng yêu nhạc cổ điển. Sự hiện diện của các đại biểu, khách mời trong một đêm nhạc hàn lâm cho thấy nhạc cổ điển đang dần thoát khỏi phạm vi hẹp của một cộng đồng thưởng thức chuyên biệt để trở thành nét sinh hoạt văn hóa đô thị có khả năng kết nối nhiều tầng lớp xã hội.

TS. Nguyễn Văn Thân, Chủ tịch Hội Nhạc cổ điển Việt Nam đã phát biểu chào mừng và cho biết Hội Nhạc cổ điển Việt Nam chính thức được thành lập vào ngày 22/10, theo Quyết định số 1217/QĐ-BNV của Bộ trưởng Bộ Nội vụ. Hội tuy là một tổ chức còn rất mới trong đời sống âm nhạc hàn lâm nước nhà nhưng đã sớm cho thấy khát vọng kiến tạo những hoạt động nghệ thuật có tầm vóc. Đây cũng là lần đầu tiên một chương trình do Hội Nhạc cổ điển Việt Nam tổ chức được “Nam tiến”, đánh dấu sự tiếp cận với công chúng âm nhạc hàn lâm ở phía Nam và được đón nhận nồng nhiệt với những vé tham dự đêm hòa nhạc được bán hết từ rất sớm.

Sự ra đời của Hội Nhạc cổ điển Việt Nam trong bối cảnh đời sống âm nhạc Việt Nam đang ngày càng đa dạng và phong phú có một ý nghĩa không nhỏ. Nếu lâu nay nhạc cổ điển tại Việt Nam thường hiện diện chủ yếu qua các dàn nhạc giao hưởng, tại nhạc viện, nhà hát hoặc các chương trình biểu diễn chuyên ngành, thì sự xuất hiện của một hội nghề nghiệp chuyên biệt mở ra khả năng xây dựng một cộng đồng rộng hơn, nơi âm nhạc hàn lâm không chỉ là lĩnh vực của người học và làm nghề, mà còn là một phần của sự giáo dục thẩm mỹ cho xã hội, nâng cao trình độ thưởng ngoạn cho công chúng. Chính tinh thần đó được thể hiện khá rõ trong chủ đề “Tri ân”, không trình diễn âm nhạc như một “tháp ngà” xa cách, mà đặt âm nhạc cổ điển vào một chủ đề gần gũi với đạo lý và cảm xúc con người, đó là lòng biết ơn.

Tác giả bài viết, TS. Hà Thanh Vân, chụp ảnh lưu niệm bên poster chương trình.

Những nghệ sĩ làm nên thành công của đêm diễn

Đêm nhạc quy tụ hai nghệ sĩ piano nổi bật là Kevin Kenner và Nguyễn Việt Trung. Kevin Kenner là nghệ sĩ piano người Mỹ, một trong những tên tuổi quốc tế gắn bó sâu sắc với âm nhạc của Chopin. Ông là người chiến thắng tại cuộc thi piano quốc tế Chopin lần thứ XII năm 1990 tại Warsaw, Ba Lan, đồng thời đạt những thành tựu nổi bật tại cuộc thi Tchaikovsky cùng nhiều giải thưởng danh giá và có sự nghiệp biểu diễn, thu âm rộng khắp trên thế giới. Ông là giáo sư âm nhạc tại Học viện Âm nhạc Hoàng gia London là một trong những nơi đào tạo âm nhạc nổi tiếng nhất thế giới, đồng thời tham gia giảng dạy tại trường âm nhạc Frost, Đại học Miami (Mỹ). Sự hiện diện của Kevin Kenner trong chương trình vì thế không chỉ đem đến sức hút của một nghệ sĩ lừng danh thế giới, mà còn tạo nên chiều sâu thẩm mỹ cho phần trình diễn Chopin.

Đồng hành với Kevin Kenner là nghệ sĩ piano Nguyễn Việt Trung, một gương mặt Việt Nam đã có nhiều hoạt động biểu diễn quốc tế. Nguyễn Việt Trung từng giành nhiều giải thưởng tại các cuộc thi quốc tế và đã biểu diễn tại nhiều không gian nghệ thuật lớn ở châu Âu, châu Á và Mỹ, đồng thời đang học tiến sĩ dưới sự hướng dẫn trực tiếp của Kevin Kenner.

Các nghệ sĩ tham gia trình diễn nhận hoa từ ban tổ chức. Ngoài cùng bên trái là pianist Kevin Kenner, ngoài cùng bên phải là pianist Nguyễn Việt Trung.

Điều này khiến cuộc gặp gỡ giữa hai nghệ sĩ trong “Tri ân” có thêm một tầng ý nghĩa. Đó không chỉ là sự phối hợp biểu diễn giữa hai pianist, mà còn là cuộc đối thoại giữa thầy và trò, giữa kinh nghiệm quốc tế dày dặn và khát vọng vươn lên của một nghệ sĩ Việt Nam trẻ. Trong một chương trình mang chủ đề “Tri ân”, mối quan hệ nghệ thuật ấy càng trở nên giàu sức gợi. Người học trò tri ân người thầy, người nghệ sĩ tri ân truyền thống và cả hai cùng tri ân thính giả bằng lao động nghệ thuật nghiêm cẩn.

Chương trình còn có sự tham gia của nhóm nghệ sĩ hòa tấu khách mời gồm Paweł Zalejski ở vị trí violin I, Tạ Khánh Linh ở violin II, Phùng Hoài Thu ở viola, Lưu Ly Ly ở cello và Vũ Cẩm Tú ở contrabass. Paweł Zalejski là nghệ sĩ violin Ba Lan được công nhận rộng rãi trên sân khấu quốc tế, đặc biệt trong lĩnh vực nhạc thính phòng; ông là sáng lập viên và là violin I của Apollon Musagète Quartet, một trong những nhóm tứ tấu dây hàng đầu châu Âu hiện nay.

Đêm diễn tại TP.HCM vì vậy không chỉ là một sự kiện biểu diễn đơn lẻ, mà nằm trong một hành trình nghệ thuật được thiết kế có chủ đề, có cấu trúc và có tinh thần thẩm mỹ nhất quán. Với chương trình này, lòng biết ơn được mở ra theo nhiều tầng nghĩa với tri ân di sản âm nhạc nhân loại, tri ân những người thầy và những thế hệ đi trước, tri ân thính giả, tri ân con người trong khả năng cảm thụ và chia sẻ cái đẹp.

Cấu trúc chương trình gồm ba phần. Phần đầu, “Tri ân di sản”, mở ra với Piano Concerto No.1 in E minor, Op.11 của Frédéric Chopin. Đây là một trong những tác phẩm quan trọng của Chopin thời trẻ, được viết trong giai đoạn ông chuẩn bị rời Ba Lan, mang trong nó cả sự rực rỡ của tài năng đang nở hoa lẫn nỗi bâng khuâng của một tâm hồn nghệ sĩ trước ngưỡng cửa tha hương.

Chopin trong chương trình “Tri ân” không chỉ hiện lên như một danh xưng lừng lẫy của âm nhạc lãng mạn thế kỷ XIX, mà còn như một biểu tượng của ký ức văn hóa. Âm nhạc của ông vừa có sự tinh tế cá nhân, vừa mang âm hưởng bản sắc dân tộc Ba Lan, nhất là qua những tiết điệu polonaise, mazurka, những đường nét giai điệu như vọng ra từ quê hương đã mất mà chưa bao giờ phai. Khi Kevin Kenner trình diễn Chopin, người nghe không chỉ đối diện với kỹ thuật piano điêu luyện, mà còn được mời gọi bước vào một vùng cảm xúc phức hợp với sự thanh cao, u hoài, sang trọng và đầy kiêu hãnh nội tâm.

Ở phần thứ hai, “Tri ân hành trình”, chương trình tiếp tục với tác phẩm Andante spianato and Grande Polonaise brillante, Op.22. Tác phẩm mở ra một không gian sáng hơn, lấp lánh hơn, vừa có nét trữ tình của phần Andante, vừa có sự huy hoàng của Grande Polonaise. Dưới sự trình diễn của Nguyễn Việt Trung, âm nhạc trở thành một lời tự sự, một cách bày tỏ lòng biết ơn với những người đã dẫn dắt và đồng hành trên con đường học vấn, nghệ thuật.

Phần thứ ba, “Tri ân con người”, đưa thính giả vào không gian đối thoại giữa hai nghệ sĩ qua các tác phẩm dành cho hai piano là Variations on a Theme by Haydn, Op.56b của Johannes Brahms và Concertino for Two Pianos, Op.94 của Dmitri Shostakovich. Phần này tạo nên không gian đối thoại trực tiếp giữa hai nghệ sĩ, trong đó song tấu piano không chỉ là một hình thức biểu diễn, mà là một không gian kết nối, đối thoại và lắng nghe.

Nếu Chopin là sự tri ân di sản bằng vẻ đẹp lãng mạn và ký ức dân tộc, Brahms là sự tri ân quá khứ bằng lao động cấu trúc âm thanh và chiều sâu trí tuệ, thì Shostakovich lại gợi nên một kiểu tri ân khác, đó là tri ân sự sống động của quan hệ con người. Hai piano trên sân khấu không chỉ là hai nhạc cụ. Chúng giống hai giọng nói, hai cá tính, hai dòng suy tưởng cùng va chạm, nâng đỡ, nhường lời và tiếp lời nhau.

Màn trình diễn song tấu giữa 2 pianist tài năng Kevin Kenner và Nguyễn Việt Trung đã mang đến cho thính giả nhiều cung bậc cảm xúc.

Trong truyền thống Việt Nam, lòng biết ơn luôn là một giá trị cốt lõi. Nhưng điều thú vị là trong chương trình này, giá trị ấy được chuyển hóa qua ngôn ngữ âm nhạc phương Tây. Chính sự gặp gỡ ấy tạo nên một vẻ đẹp liên văn hóa, một tinh thần rất gần với đạo lý Á Đông được biểu đạt qua Chopin, Brahms, Shostakovich, qua piano, violin, viola, cello, contrabass. Đó là khi giá trị nhân văn vượt qua biên giới của ngôn ngữ và địa lý.

Với TP.HCM, một đô thị luôn chuyển động nhanh, nơi đời sống văn hóa đại chúng cực kỳ sôi động, sự hiện diện của những đêm nhạc thính phòng chất lượng cao như “Tri ân” có một ý nghĩa đặc biệt. Nó làm phong phú thêm nhịp sống văn hóa của thành phố, từ âm nhạc trẻ, sân khấu, điện ảnh, triển lãm, sách, đến các hình thức nghệ thuật hàn lâm. Một thành phố lớn không chỉ cần những sự kiện đông người, những chương trình giải trí bùng nổ, mà còn cần các không gian nghệ thuật tinh tế, nơi công chúng có thể rèn luyện năng lực lắng nghe, cảm thụ và suy tưởng.

Điều đáng mừng là những chương trình như “Tri ân” cho thấy âm nhạc cổ điển tại Việt Nam đang dần tìm được cách đến gần hơn với công chúng. Không phải bằng sự dễ dãi hóa, mà bằng cách xây dựng chủ đề có tính nhân văn, chọn cấu trúc chương trình dễ tiếp cận nhưng vẫn giữ vững chiều sâu nghệ thuật.

Đêm hòa nhạc cũng cho thấy vai trò ngày càng rõ của các tổ chức xã hội nghề nghiệp, các đơn vị sản xuất độc lập và những mô hình hợp tác trong việc phát triển đời sống âm nhạc. Khi Hội Nhạc cổ điển Việt Nam cùng các đối tác tổ chức những chương trình có chất lượng, có nghệ sĩ quốc tế, có nghệ sĩ Việt Nam và có định hướng thẩm mỹ rõ ràng, điều đó góp phần hình thành một hệ sinh thái biểu diễn chuyên nghiệp hơn. Đây là điều rất cần thiết trong bối cảnh công chúng Việt Nam ngày càng có nhu cầu thưởng thức nghệ thuật đa dạng, còn các nghệ sĩ trẻ Việt Nam cũng cần nhiều sân khấu để cọ xát, trưởng thành và kết nối quốc tế.