Họa sĩ Thụy Điển giải mã nhịp sống chợ Đồng Xuân

Một kiện hàng quấn băng keo vàng, chiếc kéo cắt vải, ấm trà đặt ở góc nghỉ chân hay đôi bàn tay thoăn thoắt xâu vòng ngọc. Trên bức tường dài khoảng 20 m tại chợ Đồng Xuân, họa sĩ Thụy Điển Mikael Rickman đưa những hình ảnh quen thuộc ấy vào tác phẩm Mật Mã Kẻ Chợ.

Thay vì chỉ quan sát khu chợ từ bên ngoài, Mikael dành thời gian trò chuyện với các tiểu thương, tìm hiểu cách khu chợ vận hành và ghi lại những vật dụng bắt gặp trong quá trình đó. Những chi tiết tưởng chừng bình dị dần trở thành hình ảnh mang tính biểu tượng cho đời sống Đồng Xuân.

Tác phẩm được thực hiện trong không gian sáng tạo “Chạm Đồng Xuân”, thuộc Lễ hội Thiết kế Sáng tạo Hà Nội 2026 với chủ đề “Thăng Long Kẻ Nghệ”.

Họa sĩ Thụy Điển Mikael Rickman. Ảnh: Trần Hiền.

Tác phẩm được thực hiện trong không gian sáng tạo “Chạm Đồng Xuân”, thuộc Lễ hội Thiết kế Sáng tạo Hà Nội 2026 với chủ đề “Thăng Long Kẻ Nghệ”. Tại đây, chợ Đồng Xuân trở thành không gian nghệ thuật sống động, nơi kiến trúc, hàng hóa, con người và những câu chuyện đời thường cùng tạo nên chất liệu sáng tạo.

Mật mã của Kẻ Chợ

Họa sĩ Mikael Rickman bên cạnh bức tranh tường Mật Mã Kẻ Chợ của anh. Ảnh: Trần Hiền.

Mikael Rickman có hơn 30 năm gắn bó với graffiti, nghệ thuật đường phố và các dự án nghệ thuật công cộng. Đây là lần thứ hai anh đến Việt Nam, sau khi nhận lời mời tham gia Lễ hội Thiết kế Sáng tạo Hà Nội 2026.

Nam họa sĩ Thụy Điển lưu lại Hà Nội khoảng một tháng, trong đó dành 6-7 ngày trực tiếp thực hiện bức tranh tại chợ Đồng Xuân. Trước chuyến đi, anh đã tìm hiểu khu chợ qua các video trên YouTube, song những tư liệu này mới chỉ mang đến hình dung ban đầu.

Mikael dành sự quan tâm lớn cho những con người và nhịp sống bên trong khu chợ. Ảnh: Trần Hiền.

“Tôi từng làm việc tại một khu chợ tương tự ở Santiago, Chile và có cơ hội tìm hiểu đời sống bên trong đó. Tuy nhiên, mỗi khu chợ lại có những đặc điểm riêng. Khi đến Đồng Xuân, tôi muốn tìm hiểu những người đang làm việc ở đây, cách khu chợ vận hành và những mặt hàng được buôn bán”, Mikael chia sẻ với Tri Thức - Znews.

Anh cùng cộng sự trò chuyện với các tiểu thương về công việc thường ngày, mặt hàng kinh doanh và cả những người đến mua hàng. Mikael cũng chụp lại nhiều vật dụng, chất liệu bắt gặp tại đây để đưa vào tác phẩm.

Những kiện hàng là hình ảnh phổ biến trong chợ Đồng Xuân. Ảnh: Trần Hiền.

Nằm ở vị trí trung tâm bức tường là hình ảnh một kiện hàng màu đen được quấn băng keo vàng. Đây là cảnh tượng Mikael bắt gặp thường xuyên tại khu chợ, nơi hàng hóa liên tục được đóng gói, vận chuyển và truyền qua tay nhiều người.

Mikael lưu lại Hà Nội khoảng một tháng, dành 7 ngày trực tiếp thực hiện bức tranh tại chợ Đồng Xuân. Ảnh: Trần Hiền.

Ở một khoảng tường khác, những chiếc hộp và thùng hàng được biến hóa thành các khối nhà, công trình kiến trúc. Mikael liên tưởng những vật liệu tưởng chừng đơn giản, thậm chí có thể bị bỏ đi, với quá trình hình thành và phát triển đô thị.

“Hà Nội ngay từ đầu đã là một nơi buôn bán. Chúng ta cần có những khu chợ để tạo nên xã hội”, anh lý giải về ý tưởng đưa lịch sử giao thương vào tác phẩm.

Mikael kết hợp những hình ảnh để thể hiện lịch sử của thành phố. Ảnh: Trần Hiền.

Nhiều chi tiết khác cũng bắt nguồn từ những cuộc gặp gỡ và quan sát trực tiếp. Đôi bàn tay đang xâu vòng ngọc gợi lại hình ảnh một người phụ nữ Mikael bắt gặp khi chế tác sản phẩm tại chợ. Chiếc kéo đại diện cho hoạt động cắt, đóng gói vải vóc ở khu vực kinh doanh hàng dệt may. Trong khi đó, ấm trà gợi đến những phút nghỉ ngơi, trò chuyện giữa giờ làm việc của các tiểu thương.

Những hình ảnh tiêu biểu thể hiện nhịp sống của chợ Đồng Xuân. Ảnh: Trần Hiền.

Mikael cũng thực hiện thêm một bức tranh tường phác họa hình ảnh phụ nữ. Anh ước tính phụ nữ chiếm khoảng 70-80% lực lượng lao động ở khu chợ và muốn khắc họa họ như những người hùng thầm lặng.

“Phụ nữ là những người hùng của khu chợ. Tôi muốn khắc họa hình ảnh những người phụ nữ mạnh mẽ, luôn hướng về phía trước”, anh nói.

Tiểu thương nhận ra mình trong tranh

Trong những ngày thực hiện tác phẩm, Mikael nhận được nhiều phản hồi từ người làm việc tại chợ. Có người dừng lại quan sát, trò chuyện, mang nước hoặc đồ ăn cho anh. Dù không nói được tiếng Việt, họa sĩ vẫn cảm nhận được sự quan tâm qua những nụ cười và cái gật đầu tán thưởng.

Mikael chăm chút cho từng nét vẽ trong bức tranh. Ảnh: Trần Hiền.

Anh kể có lần mình đang chỉnh sửa một phần bức tranh, một số người tỏ ra lo lắng vì nghĩ anh sắp sơn đè lên chi tiết họ yêu thích. Với Mikael, đó là dấu hiệu cho thấy người xem đã tìm thấy điều gì đó thân thuộc trong tác phẩm.

“Điều khiến tôi vui nhất là cảm giác mọi người nhận ra một phần cuộc sống của chính họ trong bức tranh. Tác phẩm nói về những con người làm nên khu chợ này - công việc, nhịp sinh hoạt thường ngày và nền văn hóa hiện diện nơi đây”, anh chia sẻ.

Chợ Đồng Xuân chứa đựng nhiều giá trị văn hóa có thể được khai thác trong nghệ thuật đương đại. Ảnh: Trần Hiền.

Câu chuyện phía sau Mật Mã Kẻ Chợ cũng mở ra một cách tiếp cận chủ đề “Thăng Long Kẻ Nghệ” của Lễ hội Thiết kế Sáng tạo Hà Nội 2026.

Trong cấu trúc đô thị Thăng Long xưa, Kẻ Chợ là không gian giao thương, nơi hội tụ các phố nghề và phường nghề. Những sản phẩm được làm ra tại đây đáp ứng nhu cầu sinh hoạt, đồng thời kết tinh tri thức, kỹ thuật và mỹ cảm của nhiều thế hệ thợ thủ công.

Tinh thần Kẻ Nghệ tiếp tục được thể hiện qua kỹ năng nghề nghiệp, thói quen sinh hoạt và những tri thức được tích lũy qua thời gian. Đời sống tại một khu chợ lâu đời như Đồng Xuân vẫn chứa đựng nhiều giá trị văn hóa có thể được khai thác trong nghệ thuật đương đại.

Những vật dụng đời thường được đặt vào ngữ cảnh mới trong tranh của Mikael. Ảnh: Trần Hiền.

Với cách tiếp cận của Mikael, những vật dụng bình thường trong khu chợ được đặt vào một ngữ cảnh mới. Chúng vừa phản ánh hoạt động giao thương, vừa gợi nhắc đến con người, lịch sử và những giá trị làm nên bản sắc của một không gian đô thị.

Một góc nhìn quốc tế

Với Mikael, hành trình tìm hiểu và tái hiện những chi tiết của Đồng Xuân cũng mang ý nghĩa của hoạt động giao lưu nghệ thuật quốc tế.

“Tôi nghĩ điều quan trọng nhất là những góc nhìn mà chúng ta có thể học hỏi từ nhau. Kỹ thuật và thẩm mỹ là một chuyện, nhưng một người đến từ nền tảng hoàn toàn khác có thể cho tôi thấy những điều mà trước đây tôi chưa từng tiếp xúc. Đó mới là điều có giá trị”, Mikael nói.

Mikael hy vọng Mật Mã Kẻ Chợ trở thành không gian để các góc nhìn văn hoá gặp gỡ và đối thoại. Ảnh: Trần Hiền.

Sau hơn 30 năm vẽ tranh trên đường phố, anh nhận ra mỗi tác phẩm công cộng sẽ tiếp tục có đời sống riêng sau khi người nghệ sĩ hoàn thành công việc. Những người đi ngang qua có thể nhìn nhận bức tranh theo những cách khác nhau, có người dừng lại, có người chỉ lướt qua, nhưng cũng có người tìm thấy cảm hứng từ đó.