Sự trở lại của cậu học trò mê vẽ sau gần nửa thế kỷ

Từ cậu học trò mê vẽ đến triển lãm sau gần nửa thế kỷ

Niềm đam mê hội họa được TS Nguyễn Quang Hòa gìn giữ suốt gần nửa thế kỷ

Trên tầng 28 khu chung cư ở Phú Thượng, Tây Hồ, nơi TS, nhà báo, giảng viên Nguyễn Quang Hòa sinh sống, có một không gian sinh hoạt chung mà những cư dân lớn tuổi thường gặp gỡ mỗi ngày. Người ngồi trò chuyện, người nghe nhạc, có khi chỉ là những câu chuyện đời thường được nối dài bên nhau. Giữa không gian ấy có một khoảnh đất nhỏ, ông mang cây đến trồng rồi chăm chút thành một góc xanh. Không gian vốn thân thuộc với những cuộc gặp gỡ thường ngày ấy nay trở thành nơi trưng bày gần 30 tác phẩm trong cuộc triển lãm đầu tiên của ông. Ở đó, người xem có dịp gặp một Nguyễn Quang Hòa khác với hình dung quen thuộc về một nhà báo, giảng viên. Sau những trang viết và giờ lên lớp là một người yêu vẽ, đã mang theo niềm say mê hội họa từ thuở thiếu thời, dù không đi theo con đường đào tạo mỹ thuật chuyên nghiệp.

Ít ai biết, gần nửa thế kỷ trước, khi mới 19 tuổi, cậu thanh niên Nguyễn Quang Hòa đã có ba bức tranh được lựa chọn trưng bày tại "Triển lãm Mỹ thuật toàn quốc năm 1976". Cả ba đều là tranh bột màu, vẽ những đề tài gần gũi với cuộc sống lao động và cảnh vật, đó là một xưởng đóng tàu, một xưởng sửa chữa ô tô và một bức phong cảnh.

Nhớ lại ngày ấy, ông kể mình từng theo học một lớp vẽ ở Hải Phòng, học cùng những công nhân, cán bộ và nhân viên văn phòng. Phong trào công nhân học vẽ tại Hải Phòng, Quảng Ninh thời điểm đó khá phát triển, có các họa sĩ địa phương đến hướng dẫn. Lớp học chỉ kéo dài vài tháng nhưng giúp ông có thêm kiến thức, kỹ năng và cơ hội thực hành ngoài trời.

TS Nguyễn Quang Hòa chia sẻ về niềm đam mê hội họa và lý do ông tổ chức triển lãm sau gần nửa thế kỷ gắn bó với cây cọ

Trước đó, niềm yêu thích vẽ đã nảy nở trong ông từ những năm học phổ thông ở Kiến An, Hải Phòng. Trong những giờ lao động, thay vì tham gia các công việc như trồng cây, phơi lúa hay nuôi gia súc, ông thường được lên phòng truyền thống của trường để vẽ tranh, làm đồ trang trí. Hết phổ thông, ông từng muốn thi vào trường mỹ thuật nhưng không đỗ. Nhìn lại, ông cho rằng mình khi ấy chưa có đủ điều kiện luyện thi, trong khi nhiều thí sinh đã được học vẽ bài bản từ trước. Thế rồi ông quyết định chuyển sang học báo chí, nhưng không vì thế mà rời xa hội họa. Những lớp học bên ngoài, những buổi đi vẽ thực tế tiếp tục nuôi dưỡng niềm đam mê ấy.

Kỷ niệm về lần đầu có tranh được chọn triển lãm vẫn in đậm trong ký ức của TS Nguyễn Quang Hòa. Hôm ấy, ông đi xe khách đến địa điểm trưng bày để xem tranh. Giữa những họa sĩ lớn tuổi, tóc đã bạc, chàng trai 19 tuổi ban đầu không khỏi e dè. Nhưng khi biết cậu thanh niên trẻ này cũng có tranh gửi tham dự, các bác vui vẻ hỏi han, rồi thân tình xưng hô “anh em”. Sự cởi mở ấy khiến ông cảm thấy gần gũi, bớt đi khoảng cách giữa một người trẻ mới bước vào hội họa với những họa sĩ đã có tên tuổi. Và niềm vui càng nhân lên khi ông biết cả ba bức tranh mình gửi đều được lựa chọn trưng bày. Sau gần nửa thế kỷ, cảm xúc khi ấy vẫn còn vẹn nguyên trong ký ức của ông.

Một trong số các tác phẩm được trưng bày tại triển lãm

Gần 50 năm trôi qua, hội họa vẫn lặng lẽ ở lại với ông, dù có những quãng thời gian công việc báo chí và giảng dạy chiếm phần lớn tâm sức. Những bức tranh từ thời trẻ trở thành dấu mốc đặc biệt trong triển lãm lần này, đặt cạnh các sáng tác mới được thực hiện trong khoảng 5-7 năm gần đây.

TS Nguyễn Quang Hòa tâm sự, ông từng nhiều lần nghĩ đến chuyện tổ chức triển lãm riêng nhưng rồi lại phải hoãn. Lý do nghe qua khá thú vị, bởi ông vẽ được bao nhiêu tranh đều thường tặng bạn bè, người thân và các cháu bấy nhiêu. Có người thích tranh nhưng ngại ngỏ lời, ông biết được cũng sẵn lòng trao tặng. Thành thử, số tranh giữ lại mãi vẫn không đủ để làm một cuộc trưng bày cho ra tấm ra món.

Lần này, ông quyết định không tặng tranh nữa, dành các tác phẩm cho triển lãm rồi mới tính tiếp. Không gian cũng được ông lựa chọn theo cách rất riêng. Sau khi tìm một số địa điểm nhưng chưa thấy phù hợp, ông nghĩ đến khu vườn nhỏ mình đã trồng cây, chăm chút qua nhiều năm. Từ những vật liệu sẵn có, ông tự làm giá kê, sắp đặt tranh. Ông muốn nơi đây không chỉ là chỗ ngắm tranh mà còn là nơi mọi người có thể đọc sách, trò chuyện và gặp gỡ nhau. Không chỉ giới thiệu những tác phẩm hội họa, triển lãm còn trưng bày 15 đầu sách do ông biên soạn, ghi dấu chặng đường nhiều năm gắn bó với nghề báo, nghiên cứu và giảng dạy của ông.

Vậy là sau nhiều lần trì hoãn, cuối cùng ông cũng có một không gian để đưa những bức tranh của mình đến gần hơn với công chúng. Mỗi tác phẩm được đặt ở đây dường như đều mang theo một câu chuyện riêng, về những miền đất từng đi qua, những khoảnh khắc tình cờ bắt gặp và cả những năm tháng niềm say mê hội họa được âm thầm nuôi dưỡng.

Những chuyến đi được giữ lại bằng màu sắc

Phần lớn các tác phẩm gần đây của TS Nguyễn Quang Hòa được thực hiện bằng sơn dầu. Ông đi nhiều nơi, từ miền núi phía Bắc, miền Trung đến các vùng biển và cả nước ngoài. Cảnh vật lọt vào tầm mắt đôi khi chỉ là một góc nhỏ, một khoảnh khắc thoáng qua nhưng đủ khiến ông muốn lưu giữ lại.

Miền Trung là một trong những vùng đất để lại trong ông nhiều cảm hứng. Trong các bức tranh mà ông vẽ có cảnh ở Quảng Trị, khu vực Cửa Tùng, những góc biển Đồng Hới với hình ảnh những con thuyền cũ không còn ra khơi, nằm lại trên bãi cát. Có lần, sau một trận bão, bắt gặp những khúc gỗ nằm vương vãi bên đường, ông dừng lại ngắm nhìn. Trong dáng vẻ thô ráp, xô lệch ấy, ông nhận ra một vẻ đẹp riêng và lưu lại hình ảnh để đưa vào tranh. Khoảnh khắc ấy được ông lưu lại trong điện thoại, rồi theo ông về nhà, trở thành chất liệu cho một bức tranh sau này.

Bức tranh lấy cảm hứng từ những khúc gỗ nằm lại bên đường sau một trận bão, cảnh vật bình dị được ông lưu giữ qua nét vẽ

Với ông, điện thoại đôi khi giống như một cuốn sổ ghi chép bằng hình ảnh. Những cảnh vật chưa thể vẽ ngay sẽ được lưu lại. Nhưng cũng có lúc cảm hứng đến bất chợt, không cần chờ đợi. Ngồi trong một quán có mái che, nhìn ra cảnh thuyền bè hay một góc biển đẹp, ông có thể lấy màu ra vẽ ngay tại chỗ. Những bức tranh như vậy thường chỉ mất vài tiếng, giống những ghi chép nhanh về một khoảnh khắc vừa bắt gặp. Còn với tranh sơn dầu, tùy độ phức tạp, ông thường dành khoảng 3-6 buổi để hoàn thành. Ông bảo không đặt nặng việc một tác phẩm phải mất bao nhiêu thời gian, bởi có những cảnh vật chỉ cần vài nét đã đủ gợi cảm xúc, nhưng cũng có những bức phải trở đi trở lại mới tìm được cách thể hiện ưng ý.

Không chỉ những miền đất trong nước, Budapest (Hungary), nơi ông từng có thời gian sinh sống và làm việc, cũng để lại dấu ấn trong tranh. Những năm tháng ở đây mở ra cho ông cơ hội khám phá một vùng đất với cảnh sắc, con người và nhịp sống khác biệt. Ông cũng mang những trải nghiệm ấy vào hội họa, bên cạnh những sáng tác về quê hương Việt Nam.

Những miền đất đã đi qua cứ thế lưu lại trong tranh ông, khi bằng một khung cảnh rộng mở, lúc lại chỉ là những chi tiết rất đỗi bình thường. Không cần đến những phong cảnh kỳ vĩ hay địa danh nổi tiếng, một con thuyền cũ, vài khúc gỗ sau bão hay một góc phố thân quen cũng có thể khơi lên cảm hứng sáng tác. Dường như, điều níu giữ ông trước mỗi cảnh vật không chỉ là vẻ ngoài mà còn là những rung động rất riêng trong khoảnh khắc bắt gặp.

Niềm vui bên những sắc màu

Nguyễn Quang Hòa học báo chí từ Đại học, Cao học đến Tiến sĩ về truyền thông. Nhiều năm làm nghề, viết sách rồi đứng lớp đã chiếm phần lớn thời gian của ông, nhưng niềm yêu thích hội họa vẫn được giữ lại như một mạch riêng trong cuộc sống. Ông từng chia sẻ, một nhà báo nếu có hiểu biết về nghệ thuật, biết vẽ hoặc am hiểu âm nhạc sẽ có thêm vốn hình ảnh và cảm xúc để làm giàu cho trang viết. Những kiến thức về màu sắc, âm thanh và mỹ học cũng giúp người viết có thêm khả năng liên tưởng, diễn đạt, nhất là khi viết phóng sự.

Với Nguyễn Quang Hòa, vẽ trước hết vẫn là niềm vui. Những lúc công việc khiến ông mệt mỏi hay căng thẳng, ông lại tìm đến màu sắc, với những nét cọ và mặt toan trước mắt. Khi ấy, hội họa giúp ông tạm gác lại những bộn bề thường nhật, để được sống với một niềm say mê đã theo mình từ thuở thiếu thời.

Một góc Budapest (Hungary) qua nét vẽ của Nguyễn Quang Hòa

Trước khi dịch Covid-19 bùng phát, khi đã chạm ngưỡng tuổi nghỉ hưu, ông dự định dành thời gian đi đây đó, mỗi chuyến khoảng một tuần, vừa khám phá những vùng đất mới vừa vẽ tranh. Dịch bệnh khiến kế hoạch thay đổi, ông nhận lời mời giảng dạy trực tuyến của Trường Đại học Văn Lang và đến nay vẫn tiếp tục công việc này.

Trong mắt học trò, ông là người chất phác, thẳng thắn, bản lĩnh và có niềm đam mê bền bỉ. Một học trò từng gắn bó với ông khoảng bốn năm cho rằng những bức tranh phần nào phản chiếu tính cách và tâm hồn người sáng tác. Nhìn vào tranh, người xem có thể cảm nhận được sự sinh động, trực quan và những rung động mà tác giả gửi gắm.

Có lẽ, đó cũng là điều đáng quý nhất ở cuộc triển lãm lần này. Những bức tranh không chỉ đưa người xem đến với những miền quê, vùng biển hay cảnh sắc xa xôi, mà còn giúp họ hình dung về một con người luôn giữ được sự tò mò, nhạy cảm trước cuộc sống. Từ cậu học trò 19 tuổi từng hồi hộp đứng trước những tác phẩm đầu tiên được chọn trưng bày đến người đàn ông hôm nay tự tay sắp đặt tranh trong khu vườn của mình, niềm say mê ấy vẫn không thay đổi.

Gần nửa thế kỷ, những chuyến đi có thể đã dài hơn, trải nghiệm sống cũng dày thêm, nhưng trước một cảnh sắc đẹp, ông vẫn muốn dừng lại, quan sát và cầm cọ. Và có lẽ, với Nguyễn Quang Hòa, cuộc triển lãm này không chỉ là dịp giới thiệu những tác phẩm đã tích lũy qua năm tháng, mà còn là cuộc hẹn với một tình yêu đã theo mình từ thuở thiếu thời.

Một số bức tranh được TS Nguyễn Quang Hòa chọn trưng bày tại triển lãm: