Hoa sữa có mùi gì mà người khen thơm, người chê nồng?

Hoa sữa trên đường Nguyễn Chí Thanh, Hà Nội. Ảnh: Thụy Trang.

Mỗi độ thu về, hoa sữa lại thành chủ đề gây tranh luận tại Hà Nội và một số thành phố lớn. Trong khi nhiều người xem mùi hương nồng nàn của loài hoa này là nét đặc trưng, không ít người lại bị hắt hơi, chảy nước mũi, đau đầu, thậm chí khó thở khi đi qua những tuyến phố hoa nở dày đặc.

Vì sao hoa sữa có mùi hương khác biệt?

Hoa sữa có tên khoa học là Alstonia, thuộc họ Trúc đào (Apocynaceae), phân bố tại nhiều khu vực thuộc châu Á - Thái Bình Dương, trong đó có Ấn Độ, Trung Quốc, Malaysia và Australia. Ở Việt Nam, loài cây này gắn liền với hình ảnh mùa thu Hà Nội, đi vào thơ ca và đời sống văn hóa của người dân.

Tuy nhiên, khi được trồng với mật độ dày, đặc biệt dọc các tuyến phố đông dân cư, mùi hương hoa sữa có thể trở nên nồng đậm, gây khó chịu cho một bộ phận người dân. Không ít người cho biết họ bị hắt hơi liên tục, chảy nước mũi, cay mắt hoặc đau đầu mỗi khi đi qua khu vực có nhiều hoa nở.

PGS.TS.BS Phạm Thị Bích Đào, giảng viên cao cấp Bộ môn Tai - Mũi - Họng, Đại học Y Hà Nội, cho biết những biểu hiện như hắt hơi liên tục, nước mũi trong, ngứa hoặc cay mũi, ngứa mắt, đau đầu, thậm chí buồn nôn có thể xuất hiện ở những người nhạy cảm khi tiếp xúc với mùi hoa sữa.

Tuy nhiên, theo bác sĩ, cảm thấy khó chịu khi ngửi mùi hoa sữa không đồng nghĩa với việc người đó bị dị ứng với loài hoa này. Cần xác định nguyên nhân cụ thể thay vì vội vàng kết luận hoặc tự ý sử dụng thuốc chống dị ứng.

TS.BS Bùi Văn Khánh, Trung tâm Dị ứng miễn dịch lâm sàng, Bệnh viện Bạch Mai, cho biết hoa sữa có thể gây dị ứng và kích thích đường hô hấp ở những người nhạy cảm. Khi hít phải phấn hoa, người bệnh có thể xuất hiện các triệu chứng như hắt hơi thành tràng, chảy nước mũi, ngạt mũi, ngứa mắt, chảy nước mắt hoặc khó thở.

Hoa sữa mọc thành chùm tỏa hương ngào ngạt. Ảnh: Minh Hoàng.

Theo bác sĩ Khánh, người dân cần phân biệt mùi hương hoa sữa với phấn hoa. Tác nhân gây dị ứng chủ yếu là phấn hoa, không phải bản thân mùi hương.

Hoa sữa là loài cây thụ phấn nhờ gió. Phấn hoa có thể phát tán trong không khí và tiếp xúc với niêm mạc đường hô hấp của con người. Với những người có cơ địa dị ứng, hệ miễn dịch có thể phản ứng với các thành phần trong phấn hoa, gây ra những triệu chứng đặc trưng của viêm mũi dị ứng hoặc viêm kết mạc dị ứng theo mùa.

Các biểu hiện này thường không đe dọa tính mạng nhưng có thể gây nhiều phiền toái, ảnh hưởng đến giấc ngủ, khả năng tập trung, hiệu suất học tập và công việc, nhất là khi người bệnh liên tục tiếp xúc với tác nhân gây dị ứng.

Trong khi đó, bác sĩ Phạm Thị Bích Đào lưu ý mùi mạnh có thể đóng vai trò như một tác nhân kích thích, gây cảm giác cay mũi, khó chịu, đau đầu hoặc buồn nôn ở người nhạy cảm. Những triệu chứng tương tự còn có thể liên quan viêm mũi tăng phản ứng hoặc các vấn đề khác của đường hô hấp trên.

Không nên tự ý dùng thuốc khi hắt hơi, ngạt mũi

Để hạn chế những triệu chứng khó chịu trong mùa hoa sữa, bác sĩ Phạm Thị Bích Đào khuyến cáo người dân nên hạn chế ở lâu tại những tuyến phố có mùi hoa quá đậm nếu nhận thấy đây là yếu tố làm triệu chứng xuất hiện hoặc nặng lên.

Khi ra ngoài, người dân có thể đeo khẩu trang, đặc biệt tại những khu vực có nhiều bụi và phấn hoa. Sau khi trở về nhà, nên thay quần áo, rửa mặt và vệ sinh mũi nhẹ nhàng để giảm lượng bụi, dị nguyên có thể bám trên cơ thể.

Người dân cũng không nên tự mua thuốc co mạch dạng xịt mũi để sử dụng kéo dài. Việc lạm dụng nhóm thuốc này có thể khiến tình trạng ngạt mũi trở nên nặng hơn.

Nếu các triệu chứng lặp đi lặp lại mỗi mùa hoa sữa, người bệnh nên khám chuyên khoa Tai - Mũi - Họng để được đánh giá và xác định nguyên nhân. Tùy tình trạng cụ thể, bác sĩ sẽ hướng dẫn biện pháp điều trị phù hợp, tránh sử dụng thuốc không cần thiết.

Đặc biệt, nếu xuất hiện khò khè, khó thở, tức ngực, sưng môi hoặc lưỡi, hay cảm giác nghẹt thở, người bệnh cần được đánh giá y tế sớm, không nên chủ quan cho rằng đây chỉ là phản ứng thông thường với mùi hoa.

Bên cạnh vấn đề dị ứng, mật độ trồng hoa sữa cũng là yếu tố được đặt ra trong các cuộc tranh luận về loài cây này.

GS.TSKH Trần Đình Long, Chủ tịch Hội Giống cây trồng Việt Nam, cho rằng bản thân cây hoa sữa không có lỗi; vấn đề nằm ở cách quy hoạch và bố trí cây xanh tại các tuyến phố. Khi cây được trồng quá dày, mùi hương trong mùa hoa nở có thể trở nên nồng đậm, gây ảnh hưởng đến sinh hoạt của người dân.

GS Trần Đình Long nhấn mạnh không nên vì những phiền toái trong mùa hoa mà phủ nhận hoàn toàn giá trị của hoa sữa. Loài cây này vẫn có ý nghĩa riêng đối với cảnh quan và hình ảnh Hà Nội. Điều cần thiết là điều chỉnh việc trồng cây sao cho phù hợp với không gian đô thị và sức chịu đựng của cộng đồng dân cư.

Ông đề xuất xem xét chặt hạ hoặc di chuyển những cây hoa sữa tại các tuyến phố có mật độ quá dày, đồng thời bố trí khoảng cách giữa các cây hợp lý hơn.

Theo quan điểm của ông, không nên tận diệt loài cây này mà cần quy hoạch lại để vừa giữ được nét đặc trưng của đô thị, vừa hạn chế những bất tiện do mùi hoa gây ra.