Hoàn thiện bộ máy tổ chức, nâng cao hiệu quả hoạt động điều tra

Về phạm vi điều chỉnh, dự thảo Luật Tổ chức cơ quan điều tra hình sự (sửa đổi) quy định về nguyên tắc tổ chức điều tra hình sự; tổ chức, nhiệm vụ, quyền hạn của cơ quan điều tra; nhiệm vụ, quyền hạn của cơ quan được giao nhiệm vụ tiến hành một số hoạt động điều tra; điều tra viên và các chức danh khác trong điều tra hình sự; quan hệ phân công, phối hợp và kiểm soát trong hoạt động điều tra hình sự; bảo đảm điều kiện cho hoạt động điều tra hình sự và trách nhiệm của cơ quan, tổ chức, cá nhân có liên quan.

Dự thảo luật có nhiều nội dung sửa đổi, bổ sung đáng chú ý. Cụ thể, dự thảo luật không quy định Cơ quan điều tra của Viện kiểm sát nhân dân tối cao trong hệ thống cơ quan điều tra. Theo cơ quan chủ trì soạn thảo, viện kiểm sát vừa thực hiện quyền công tố, kiểm sát lại vừa thực hiện thẩm quyền điều tra sẽ không bảo đảm được tính khách quan trong quá trình tố tụng hình sự. Đồng thời, bảo đảm mối quan hệ chế ước, kiểm soát lẫn nhau giữa cơ quan điều tra và viện kiểm sát.

Về tổ chức bộ máy của Cơ quan điều tra của Công an nhân dân, Cơ quan điều tra trong Quân đội nhân dân, dự thảo luật quy định phù hợp với tổ chức bộ máy Cơ quan điều tra trong Công an nhân dân đã được thực hiện từ ngày 1/3/2025; giao Bộ trưởng Bộ Công an quy định về tổ chức bộ máy các cơ quan điều tra của Công an nhân dân, Bộ trưởng Bộ Quốc phòng quy định về tổ chức bộ máy các cơ quan điều tra trong Quân đội nhân dân để bảo đảm sự linh hoạt trong việc sắp xếp tổ chức bộ máy.

Dự thảo luật cũng đã sửa đổi tên các cơ quan được giao nhiệm vụ tiến hành một số hoạt động điều tra của hải quan, kiểm lâm, kiểm ngư và Công an nhân dân để phù hợp với cơ cấu tổ chức mới của các bộ và bổ sung thêm đoàn trinh sát vào các cơ quan được giao tiến hành một số hoạt động điều tra của Bộ đội biên phòng, Cảnh sát biển để phù hợp với quy định của Bộ luật Tố tụng hình sự.

Bộ Công an tổ chức hội nghị tham vấn chính sách và lấy ý kiến hồ sơ dự án Luật Tổ chức cơ quan điều tra hình sự (sửa đổi) ngày 19/6/2026 vừa qua.

Về nhiệm vụ, quyền hạn của cơ quan điều tra của Công an nhân dân, dự thảo luật bổ sung thẩm quyền điều tra của Cơ quan An ninh điều tra Bộ Công an đối với tội phạm xâm phạm hoạt động tư pháp, tội phạm về tham nhũng, chức vụ quy định tại Chương XXIII và Chương XXIV của Bộ luật Hình sự xảy ra trong hoạt động tư pháp mà người phạm tội là cán bộ, công chức thuộc cơ quan điều tra, tòa án nhân dân, viện kiểm sát nhân dân, cơ quan thi hành án, người có thẩm quyền tiến hành hoạt động tư pháp khi các tội phạm đó thuộc thẩm quyền xét xử của tòa án nhân dân (do bỏ Cơ quan điều tra của Viện kiểm sát nhân dân tối cao nên chuyển thẩm quyền điều tra sang Cơ quan An ninh điều tra Bộ Công an).

Đồng thời, bổ sung trường hợp các vụ án khác không thuộc thẩm quyền nhưng có ảnh hưởng đến an ninh quốc gia hoặc để bảo đảm khách quan thì việc phân công thuộc quyền của Bộ trưởng Bộ Công an do luật hiện hành chưa quy định rõ trường hợp này, bảo đảm hoạt động phân cấp phân quyền.

Dự thảo luật đã sửa đổi, bổ sung nhiệm vụ, quyền hạn của Cơ quan Cảnh sát điều tra Công an cấp tỉnh theo hướng bổ sung thẩm quyền điều tra vụ án hình sự về các tội phạm thuộc thẩm quyền của Công an cấp huyện trước đây; bổ sung thẩm quyền chỉ đạo, kiểm tra của Cơ quan cảnh sát điều tra Công an cấp tỉnh đối với cơ quan của lực lượng Cảnh sát nhân dân được giao tiến hành một số hoạt động điều tra, điều tra viên trung cấp, cao cấp là trưởng (hoặc phó trưởng) Công an cấp xã, Công an cấp xã, đồn Công an.

Về nhiệm vụ, quyền hạn của cơ quan điều tra trong Quân đội nhân dân, dự thảo luật đã sửa đổi, bổ sung theo hướng bổ sung thẩm quyền điều tra của Cơ quan An ninh điều tra Bộ Quốc phòng đối với tội phạm xâm phạm hoạt động tư pháp, tội phạm về tham nhũng, chức vụ quy định tại Chương XXIII và Chương XXIV của Bộ luật Hình sự xảy ra trong hoạt động tư pháp mà người phạm tội là cán bộ, công chức thuộc cơ quan điều tra, tòa án nhân dân, viện kiểm sát nhân dân, cơ quan thi hành án, người có thẩm quyền tiến hành hoạt động tư pháp khi các tội phạm đó thuộc thẩm quyền xét xử của Tòa án quân sự (do bỏ Cơ quan điều tra Viện kiểm sát quân sự trung ương nên chuyển thẩm quyền điều tra của cơ quan này này sang Cơ quan An ninh điều tra Bộ Quốc phòng).

Về nhiệm vụ, quyền hạn của cơ quan được giao nhiệm vụ tiến hành một số hoạt động điều tra, dự thảo luật bổ sung đoàn trinh sát trong lực lượng Bộ đội Biên phòng, Cảnh sát biển là cơ quan được giao tiến hành một số hoạt động điều tra.

Đồng thời, dự thảo luật cũng đã bỏ thẩm quyền thụ lý, điều tra, giải quyết toàn bộ vụ án từ giai đoạn khởi tố vụ án, khởi tố bị can, tiến hành các hoạt động điều tra, kết thúc điều tra, chuyển hồ sơ vụ án sang viện kiểm sát trong thời hạn 1 tháng; giữ lại thẩm quyền khởi tố vụ án và tiến hành một số hoạt động điều tra trong thời hạn 7 ngày… Lý giải về đề xuất này, theo Bộ Công an, thực tiễn thời gian qua cho thấy các cơ quan kiểm ngư, cảnh sát biển, kiểm lâm, hải quan hầu như không thực hiện thẩm quyền thụ lý điều tra giải quyết toàn bộ vụ án trong vòng 1 tháng, mà chủ yếu tiến hành điều tra ban đầu và chuyển cho cơ quan điều tra có thẩm quyền. Bên cạnh đó, năng lực của cấp trưởng, cấp phó và cán bộ điều tra thuộc các cơ quan này khó đáp ứng đủ yêu cầu của việc điều tra trọn vẹn một vụ án từ khi khởi tố đến lúc chuyển Viện kiểm sát đề nghị truy tố.