Hoàn thiện chính sách chăm sóc người cao tuổi

Già hóa dân số nhanh, đặt ra yêu cầu hoàn thiện chính sách

Bộ Y tế đã tiến hành tổng kết việc thi hành Luật Người cao tuổi số 39/2009/QH12, làm cơ sở nghiên cứu, đề xuất sửa đổi, bổ sung Luật nhằm đáp ứng những yêu cầu mới từ thực tiễn.

Theo Bộ Y tế, Việt Nam đang bước vào giai đoạn già hóa dân số với tốc độ nhanh. Năm 2025, cả nước có khoảng 16,5 triệu người từ 60 tuổi trở lên, chiếm khoảng 16% dân số. Dự báo đến năm 2036, Việt Nam chính thức bước vào giai đoạn dân số già; đến năm 2050, người cao tuổi có thể chiếm trên 25% tổng dân số.

Trong khi đó, tuổi thọ trung bình của người Việt Nam đạt khoảng 74,7 tuổi, nhưng số năm sống khỏe mạnh chỉ khoảng 65,4 năm. Thực tế này cho thấy nhu cầu chăm sóc sức khỏe, chăm sóc dài hạn và các dịch vụ hỗ trợ xã hội đối với người cao tuổi ngày càng tăng, đặt ra áp lực lớn lên hệ thống an sinh xã hội và y tế.

Chăm sóc sức khỏe cho người cao tuổi tại xã Ba Vì, thành phố Hà Nội. Ảnh: Lê Bảo

Nghị quyết số 72-NQ/TW ngày 9/9/2025 của Bộ Chính trị đặt mục tiêu đến năm 2030, tuổi thọ trung bình đạt 75,5 tuổi, trong đó số năm sống khỏe mạnh tối thiểu 68 năm. Đến năm 2045, tuổi thọ trung bình của người dân đạt trên 80 tuổi, số năm sống khỏe mạnh trên 71 năm.

Nghị quyết Đại hội XIV của Đảng cũng xác định nhiệm vụ xây dựng Đề án phát triển “kinh tế bạc” tại Việt Nam nhằm nâng cao phúc lợi, chất lượng cuộc sống người cao tuổi, đồng thời phát huy nguồn lực của nhóm dân số này đóng góp vào phát triển kinh tế - xã hội.

Trên cơ sở tổng kết thực tiễn, Bộ Y tế đề xuất đổi mới cách tiếp cận trong xây dựng chính sách, chuyển từ tư duy chủ yếu dựa trên bảo trợ xã hội sang chủ động thích ứng với già hóa dân số, phát huy vai trò, vị thế và đóng góp của người cao tuổi. Chính sách cần lấy người cao tuổi làm trung tâm, gia đình và cộng đồng làm nền tảng, cấp cơ sở là tuyến đầu trong tổ chức thực hiện.

Đề xuất ba nhóm chính sách trọng tâm khi sửa Luật

Một trong những nội dung được Bộ Y tế đề xuất là hoàn thiện chính sách bảo đảm an sinh xã hội và an ninh thu nhập cho người cao tuổi. Luật hiện hành chủ yếu quy định bảo trợ xã hội đối với một số nhóm người cao tuổi có hoàn cảnh khó khăn. Trong khi đó, Luật Bảo hiểm xã hội năm 2024 đã bổ sung tầng trợ cấp hưu trí xã hội, mở rộng phạm vi hỗ trợ đối với người cao tuổi.

Do đó, việc sửa đổi Luật cần hướng tới xây dựng khung an sinh toàn diện, bảo đảm thu nhập và khả năng tiếp cận các dịch vụ thiết yếu cho người cao tuổi.

Bộ Y tế đồng thời đề xuất xây dựng chính sách phát triển hệ thống chăm sóc dài hạn toàn diện, kết nối liên tục từ gia đình, cộng đồng đến các cơ sở chăm sóc. Chính sách mới cần có cơ chế tài chính phù hợp, khuyến khích xã hội hóa, thu hút khu vực tư nhân và các tổ chức xã hội tham gia cung cấp dịch vụ có chất lượng, đồng thời bảo vệ người cao tuổi trước nguy cơ sử dụng dịch vụ kém chất lượng.

Nhóm chính sách thứ ba là phát triển kinh tế bạc thích ứng với già hóa dân số, lấy người cao tuổi làm trung tâm và chủ thể. Theo đó, cần thay đổi cách nhìn nhận người cao tuổi, không chỉ coi đây là nhóm cần được hỗ trợ mà còn là nguồn lực xã hội quan trọng, có kinh nghiệm, khả năng đóng góp và nhu cầu tiêu dùng ngày càng đa dạng.

Việc hoàn thiện hành lang pháp lý sẽ tạo điều kiện phát triển các sản phẩm, dịch vụ như chăm sóc sức khỏe tại nhà, công nghệ hỗ trợ, nhà ở an toàn và các dịch vụ tài chính dành cho người cao tuổi.

Bộ Y tế kiến nghị Quốc hội xem xét đưa dự án Luật sửa đổi, bổ sung Luật Người cao tuổi vào Chương trình xây dựng luật, pháp lệnh trong thời gian sớm nhất. Đồng thời, đề nghị Chính phủ giao Bộ Y tế chủ trì xây dựng dự án Luật, phối hợp với các bộ, ngành liên quan, bảo đảm đánh giá đầy đủ tác động chính sách và tính đồng bộ của hệ thống pháp luật.