Hoàn thiện cơ chế, chính sách thúc đẩy tiết kiệm năng lượng

Từ góc độ chuyên gia, ông nhìn nhận thế nào về xu hướng nhu cầu điện tăng nhanh hiện nay? Điều này đặt ra yêu cầu gì đối với công tác sử dụng năng lượng tiết kiệm và hiệu quả?

Trước áp lực về nhu cầu sử dụng điện ngày một gia tăng, tôi thấy hoạt động sử dụng năng lượng tiết kiệm và hiệu quả cần phải được triển khai một cách thường xuyên, liên tục và đồng bộ, từ khâu khai thác, sản xuất, truyền tải đến khâu cuối cùng của người sử dụng điện.

Về phía Nhà nước, phải ban hành các cơ chế chính sách phù hợp để thúc đẩy hoạt động tiết kiệm năng lượng, tiết kiệm điện. Về phía doanh nghiệp, phải tuân thủ các quy định đã được hệ thống trong các văn bản quy phạm pháp luật như Luật Sử dụng năng lượng tiết kiệm hiệu quả và các nghị định liên quan để triển khai, ví dụ như kiểm toán năng lượng, thiết lập các mô hình quản lý năng lượng.

Còn về phía người dân, bằng những hành động của mình, hãy tham gia vào các chương trình tiết kiệm điện, tiết kiệm năng lượng, sử dụng điện một cách thông minh và lựa chọn những sản phẩm đã dán nhãn năng lượng hiệu suất cao để giúp cho việc sử dụng năng lượng hiệu quả hơn.

. Nhân viên điện máy tư vấn khách hàng khi mua điều hòa có gắn nhãn tiết kiệm năng lượng

Khi nhu cầu điện tiếp tục gia tăng thì việc đầu tư nguồn điện và lưới điện luôn cần thời gian và nguồn lực rất lớn. Vì vậy, tiết kiệm điện đang được xem là một trong những giải pháp hiệu quả nhất để giảm áp lực cho hệ thống. Sau hơn 15 năm triển khai Luật Sử dụng năng lượng tiết kiệm và hiệu quả, theo ông, đâu là những kết quả nổi bật nhất mà Việt Nam đã đạt được?

Đến giờ, chúng ta đã thiết lập được hệ thống văn bản quy phạm pháp luật đồng bộ, để quản lý các hoạt động sử dụng năng lượng tiết kiệm và hiệu quả, từ khâu sản xuất đến tiêu dùng. Mới nhất là Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Sử dụng năng lượng tiết kiệm và hiệu quả (Luật số 77/2025/QH15) được ban hành năm 2025.

Chúng ta cũng đạt được rất nhiều những kết quả tích cực. Như giai đoạn 2006-2010, tiết kiệm được khoảng gần 5% nhu cầu sử dụng năng lượng so với kịch bản cơ sở. Trong giai đoạn 2010-2015, chúng ta đã triển khai chương trình quốc gia về sử dụng năng lượng tiết kiệm, hiệu quả giai đoạn 2 (VNEEP2) và đạt được kết quả rất tích cực, tiết kiệm được 6,5%.

Hiện chúng ta triển khai Chương trình mục tiêu quốc gia về sử dụng năng lượng tiết kiệm hiệu quả giai đoạn 3 (VNEEP3) 2019-2030. Vừa qua, Bộ Công Thương đã có đánh giá sơ bộ kết quả Chương trình này. Chúng ta cũng đạt được tất cả các mục tiêu mà Chính phủ đã quy định trong chương trình…

Trong những kết quả đạt được, chúng tôi đặc biệt nhấn mạnh chương trình dán nhãn năng lượng rất thành công của Bộ Công Thương. Đến nay, chúng ta đã dán nhãn năng lượng từ số 1 đến số 5 sao cho hơn 40.000 sản phẩm, các thiết bị gia dụng, điều hòa không khí, tủ lạnh, quạt, các loại đèn chiếu sáng,...

Ông Nguyễn Đình Hiệp, Chủ tịch Hội Khoa học và Công nghệ sử dụng năng lượng tiết kiệm và hiệu quả Việt Nam (VECEA)

Cần cơ chế hỗ trợ tài chính để thúc đẩy chuyển đổi công nghệ tiết kiệm năng lượng.

Thực tế cho thấy nhiều doanh nghiệp trong các ngành tiêu thụ năng lượng lớn như thép, xi măng, dệt may, chế biến thực phẩm đã triển khai hiệu quả các giải pháp tiết kiệm năng lượng. Ông có thể chia sẻ thêm một số mô hình hoặc kinh nghiệm đáng chú ý đã mang lại hiệu quả lớn?

Gần đây, do có thay đổi về công nghệ, các nước trong khu vực cũng như trên thế giới và một số doanh nghiệp ở Việt Nam đã bắt đầu hướng đến xu hướng công nghệ mới trong lĩnh vực tiết kiệm năng lượng. Ví dụ như dùng AI để điều khiển các hệ thống thông gió, điều hòa nhiệt độ, hệ thống nhiệt, điều khiển các dây chuyền công nghệ... để tối ưu quá trình sử dụng và qua đó tiết kiệm năng lượng.

Tuy nhiên, để đầu tư những giải pháp mới như thế, mức độ hiệu quả của có thể lên đến 20% và có những dự án tới 30%. Đây là nguồn đầu tư khá lớn, không phải doanh nghiệp nào cũng làm được.

Theo khảo sát của chúng tôi những năm qua, phần lớn các doanh nghiệp trọng điểm có mức sử dụng trên 1.000 tấn dầu tương đương, số lượng dùng các giải pháp mới cũng không nhiều. Khoảng 5-10%, tập trung phần lớn vào những doanh nghiệp có nguồn vốn nước ngoài và những doanh nghiệp có đơn hàng xuất khẩu. Phần lớn họ đã đầu tư ở mức cao hơn.

Chúng tôi rất muốn có những chính sách, cơ chế hỗ trợ tài chính cho vay để các doanh nghiệp có thể mạnh dạn đầu tư vào các công nghệ mới trong lĩnh vực tiết kiệm năng lượng, bởi chúng ta sẽ phải thay đổi công nghệ theo xu hướng chung của thế giới.

Ngành sản xuất công nghiệp tại Việt Nam có tiềm năng tiết kiệm năng lượng rất lớn, ước tính dao động từ 20% đến 30% tổng mức tiêu thụ năng lượng hiện tại

Trong bối cảnh nhu cầu điện tiếp tục tăng cao, theo ông Việt Nam còn dư địa như thế nào để khai thác hiệu quả “nguồn năng lượng tiết kiệm được”? Đặc biệt, thời gian gần đây, Chính phủ đã ban hành Chỉ thị số 09 và Chỉ thị số 10 với nhiều yêu cầu mới về sử dụng năng lượng tiết kiệm, hiệu quả.

Tiết kiệm năng lượng nói chung và tiết kiệm điện nói riêng gần như là hoạt động thường xuyên liên tục và phải có tính chất đồng bộ bao gồm tất cả các khâu từ khai thác tài nguyên, sản xuất điện, truyền tải điện, phân phối cho đến người tiêu dùng. Cả quá trình đó, mỗi một khâu đều có mục tiêu riêng và để thực hiện đúng được mục tiêu, cần rất nhiều nguồn lực và cần phải có một cơ chế rất mạnh. Trong Luật số 77 mới ban hành năm 2025 điều chỉnh bổ sung Luật số 50 đã đưa vào một số quy định rất đột phá.

Thứ nhất là đã phân cấp rất mạnh giữa cấp trung ương và địa phương. Các địa phương, ngoài thanh tra kiểm tra giám sát, sẽ xây dựng chương trình tiết kiệm năng lượng nói chung và của từng địa phương nói riêng theo các kế hoạch 5 năm, 10 năm. Chủ động cả nguồn lực để triển khai các hoạt động.

Nhiều doanh nghiệp cũng nhìn thấy cơ hội đầu tư nhưng nguồn lực rất khó tiếp cận. Trong Luật số 77 mới ban hành đã đưa ra quy định sẽ thành lập Quỹ quốc gia về tiết kiệm năng lượng để hỗ trợ cho hoạt động tiết kiệm năng lượng. Bộ Công Thương cũng đang xây dựng đề án để trình Chính phủ trong năm 2026. Hy vọng nếu Quỹ tiết kiệm năng lượng quốc gia được thông qua và vận hành, các doanh nghiệp có thể tiếp cận nguồn vốn đó theo cơ chế đầu tư của các công ty dịch vụ ESCO.

Ngoài hoàn thiện hệ thống văn bản quy phạm pháp luật, còn có hàng loạt các nghị định liên quan đến đào tạo phát triển nguồn nhân lực, định mức sử dụng năng lượng của các ngành công nghiệp sử dụng nhiều năng lượng, định mức về kiểm toán năng lượng,... Tất cả những điều này đang được Bộ Công Thương triển khai rất mạnh. Hy vọng từ năm 2025-2027 sẽ hoàn thành toàn bộ các văn bản hướng dẫn dưới luật. Khi đó, những điểm nghẽn về tài chính, về định hướng quản lý sử dụng công nghệ theo định mức quy chuẩn, các hỗ trợ về nguồn vốn sẽ được giải quyết, chúng ta sẽ đạt được mục tiêu tiết kiệm 8 đến 10% nhu cầu sử dụng năng lượng cho giai đoạn đến năm 2030. Đây cũng là mục tiêu của chương trình VNEEP giai đoạn 3.

Cảm ơn ông