Hoàn thiện cơ chế quyền sử dụng khu vực biển

Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Hồng Diên điều hành phiên họp. Ảnh: Lâm Hiển

Hoàn thiện cơ chế xác lập quyền sử dụng khu vực biển

Thứ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường Đặng Ngọc Điệp cho biết, nhằm tạo cơ sở pháp lý để quản trị biển hiện đại, phát huy hiệu quả nguồn lực từ biển, thúc đẩy phát triển kinh tế biển xanh, bền vững, dự thảo Luật Tài nguyên, môi trường biển và hải đảo (sửa đổi) hoàn thiện chính sách và nguyên tắc quản lý theo hướng quản trị biển hiện đại, tổng hợp, thống nhất.

Dự thảo Luật làm rõ trách nhiệm của Chính phủ, cơ quan quản lý tổng hợp, bộ, cơ quan ngang bộ và chính quyền địa phương; tăng cường điều phối liên ngành, liên vùng, phân quyền gắn với hậu kiểm và trách nhiệm giải trình. Đồng thời, bổ sung chế định quản lý, sử dụng không gian biển; cơ chế giải quyết chồng lấn, xung đột trong sử dụng không gian biển; phân định trách nhiệm quản lý hành chính trên biển; quản lý đảo nhân tạo, công trình trên biển.

Thứ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường Đặng Ngọc Điệp trình bày dự án Luật Tài nguyên, môi trường biển và hải đảo (sửa đổi)

Đặc biệt, dự thảo Luật bổ sung cơ chế xác lập và thực hiện quyền sử dụng khu vực biển, gồm giao, cho thuê, đăng ký; đấu giá; cấp Giấy chứng nhận và hồ sơ hải chính; chế độ tài chính; quyền, nghĩa vụ của chủ thể sử dụng; chuyển nhượng, cho thuê lại, góp vốn, thế chấp; chuyển mục đích sử dụng, thu hồi, bồi thường, hỗ trợ. Việc xác lập và thực hiện các quyền này phải bảo đảm sử dụng tiết kiệm, hiệu quả, minh bạch, đồng thời đáp ứng yêu cầu về quốc phòng, an ninh và đối ngoại.

Về đấu giá quyền sử dụng khu vực biển, Thứ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường Đặng Ngọc Điệp cho biết, cơ chế này được bổ sung nhằm tăng tính công khai, minh bạch và cạnh tranh trong phân bổ nguồn lực biển. Theo dự thảo Luật, Chủ thể phải đáp ứng trước điều kiện về năng lực, kinh nghiệm, công nghệ, kỹ thuật, tài chính, môi trường và yêu cầu chuyên ngành, sau đó mới cạnh tranh về giá. Đối tượng đấu giá là quyền sử dụng có thời hạn đối với khu vực đã xác định vị trí, ranh giới, diện tích, mục đích, thời hạn và điều kiện sử dụng; kết quả đấu giá là căn cứ giao hoặc cho thuê, không thay thế thủ tục đầu tư, xây dựng, môi trường, quốc phòng, an ninh và thủ tục chuyên ngành.

Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Hồng Diên đề nghị, tiếp tục rà soát, làm rõ mối quan hệ giữa đấu giá với đấu thầu và lựa chọn nhà đầu tư, bảo đảm không phát sinh hai lần cạnh tranh đối với cùng một dự án.

Bảo đảm quyền thế chấp thực sự có giá trị

Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Thị Hồng nhận thấy, từ Điều 33 đến Điều 36 dự thảo Luật đã cho phép trong một số trường hợp quyền sử dụng khu vực biển được chuyển nhượng, góp vốn, thế chấp; trường hợp thuê trả tiền hằng năm thì không được thế chấp quyền sử dụng khu vực biển. Dự thảo Luật cũng giao Chính phủ quy định việc xử lý quyền sử dụng và tài sản gắn liền khi bị phát mại.

Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Thị Hồng đề nghị, tiếp tục rà soát để quyền thế chấp thực sự có giá trị trong huy động vốn, nhất là đối với các dự án biển có quy mô lớn, thời gian đầu tư và hoàn vốn dài.

Theo Phó Chủ tịch Quốc hội, giá trị của tài sản đảm bảo phụ thuộc rất lớn vào việc phạm vi quyền có được xác định rõ, giao dịch có được đăng ký đầy đủ và quyền đó có được xử lý khi phát sinh nợ xấu hay không.

Báo cáo thẩm định của Bộ Tư pháp cũng lưu ý cần hoàn thiện cơ chế đăng ký biến động và các thiết chế liên quan đối với giao dịch bằng quyền sử dụng khu vực biển.

Vì vậy, cơ chế xử lý cần đảm bảo 2 yêu cầu: một mặt, người tiếp nhận quyền sau khi xử lý tài sản đảm bảo vẫn phải đáp ứng đầy đủ điều kiện sử dụng khu vực biển; mặt khác, quy trình xử lý phải rõ ràng, khả thi, tránh trường hợp pháp luật cho phép thế chấp nhưng khi phát sinh nợ xấu lại khó xử lý, làm giảm giá trị tài sản đảm bảo và khả năng tiếp cận vốn của dự án.

Cũng quan tâm tới quy định về giao, cho thuê hoặc đăng ký sử dụng khu vực biển, Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Thị Thanh đề nghị, cần làm rõ hơn bản chất, phạm vi và giới hạn của quyền này.

Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Thị Thanh phát biểu tại phiên họp

Theo Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Thị Thanh, việc giao, cho thuê hoặc đăng ký sử dụng khu vực biển không làm phát sinh quyền sở hữu đối với biển, đáy biển, khối nước, vùng trời, cũng không mặc nhiên cho phép khai thác dầu khí, khoáng sản, thủy sản hoặc các tài nguyên khác nếu chưa đáp ứng quy định của pháp luật chuyên ngành.

Báo cáo thẩm tra của Ủy ban Khoa học, Công nghệ và Môi trường cũng lưu ý cần tránh cách hiểu “quyền sử dụng khu vực biển” giống hoàn toàn với quyền sử dụng đất. Do vậy, cần bổ sung giải thích “quyền sử dụng khu vực biển”; đồng thời, cần quy định rõ bản chất và hệ quả của từng hình thức, chủ thể nào được áp dụng; căn cứ thu tiền; quyền chuyển nhượng, thế chấp; điều kiện gắn với giấy phép chuyên ngành; thời điểm phát sinh, chấm dứt; cách xử lý khi dự án/giấy phép chuyên ngành chấm dứt.

Đối với cơ chế đấu giá quyền sử dụng khu vực biển, Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Thị Thanh đề nghị Chính phủ nghiên cứu kỹ quy định về điều kiện. Ở điểm c khoản 4 Điều 27 có quy định: “Có năng lực, kinh nghiệm phù hợp với tính chất, quy mô, yêu cầu kỹ thuật của dự án hoạt động sử dụng khu vực”. Phó Chủ tịch Quốc hội cho rằng, cần phân biệt rõ giữa nhà đầu tư và nhà thầu thi công. Về bản chất, nhà đầu tư là chủ thể bỏ vốn, tổ chức thực hiện và chịu trách nhiệm về hiệu quả của dự án. Trong khi đó, nhà thầu thi công là chủ thể thực hiện công việc xây dựng theo hợp đồng. Do vậy, yêu cầu về năng lực, kinh nghiệm, chuyên môn kỹ thuật trong thi công cần được xem xét chủ yếu đối với nhà thầu thực hiện các công việc tương ứng.

Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Hồng Diên thì đề nghị, rà soát, làm rõ bản chất pháp lý, phạm vi, giới hạn và điều kiện xác lập quyền sử dụng khu vực biển, quan hệ giữa đấu giá với đấu thầu, lựa chọn nhà đầu tư. Hoàn thiện cơ chế giao, cho thuê, xác nhận đăng ký quyền sử dụng khu vực biển, bảo đảm không làm thay đổi chế độ pháp lý các vùng biển và không phát sinh quyền sở hữu đối với không gian biển.

Đồng thời rà soát chặt chẽ quy định miễn đấu giá quyền sử dụng và việc chuyển nhượng, cho thuê, cho thuê lại, chuyển mục đích sử dụng khu vực biển, tránh lạm dụng để trục lợi. Phân định rõ về phạm vi, thời gian, điều kiện sử dụng và việc bảo đảm quyền, lợi ích hợp pháp của chủ thể đã được xác lập khi sử dụng chung, sử dụng đa mục đích không gian biển.