Hoàn thiện hành lang pháp lý ngăn chặn nguy cơ phổ biến vũ khí hủy diệt hàng loạt

Điều đó đòi hỏi Việt Nam phải tiếp tục hoàn thiện hệ thống pháp luật để chủ động phòng ngừa từ sớm, từ xa các nguy cơ có thể ảnh hưởng đến quốc phòng, an ninh, đối ngoại và sự phát triển bền vững của đất nước.

Trung tướng Trần Đức Thuận, Phó Chủ nhiệm Ủy ban Quốc phòng, An ninh và Đối ngoại của Quốc hội chủ trì hội nghị thẩm tra dự án Luật Phòng, chống phổ biến vũ khí hủy diệt hàng loạt tại Binh chủng Hóa học. Ảnh: Văn Điệp/TTXVN

Xây dựng Luật Phòng, chống phổ biến vũ khí hủy diệt hàng loạt là cần thiết

Theo Trung tướng Trần Đức Thuận, Phó Chủ nhiệm Ủy ban Quốc phòng, An ninh và Đối ngoại của Quốc hội, việc xây dựng Luật Phòng, chống phổ biến vũ khí hủy diệt hàng loạt không chỉ nhằm bổ sung một đạo luật mới trong hệ thống pháp luật, mà còn là bước hoàn thiện quan trọng về thể chế, tạo cơ sở pháp lý thống nhất để nâng cao hiệu lực, hiệu quả quản lý Nhà nước đối với lĩnh vực đặc biệt nhạy cảm này. Đây cũng là yêu cầu cấp thiết, nhằm thể chế hóa kịp thời chủ trương của Đảng về bảo vệ Tổ quốc trong tình hình mới, đáp ứng yêu cầu hội nhập quốc tế sâu rộng.

Những năm gần đây, Đảng ta liên tục nhấn mạnh yêu cầu xây dựng và hoàn thiện Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa, đổi mới công tác xây dựng và thi hành pháp luật, gắn phát triển kinh tế xã hội với củng cố quốc phòng, an ninh và mở rộng đối ngoại. Quan điểm “bảo vệ Tổ quốc từ sớm, từ xa, từ khi nước chưa nguy” không chỉ là định hướng chiến lược về quốc phòng, an ninh, mà còn đòi hỏi phải chuẩn bị đầy đủ các điều kiện về thể chế để chủ động ứng phó với những nguy cơ mới, trong đó có nguy cơ phổ biến vũ khí hủy diệt hàng loạt và các hoạt động tài trợ, hỗ trợ liên quan.

Thực tiễn cho thấy, sau 7 năm thực hiện Nghị định số 81/2019/NĐ-CP, công tác phòng, chống phổ biến vũ khí hủy diệt hàng loạt đã đạt nhiều kết quả tích cực. Tuy nhiên, khuôn khổ pháp lý hiện nay chủ yếu vẫn ở cấp nghị định, trong khi nhiều biện pháp quản lý liên quan trực tiếp đến quyền con người, quyền công dân, quyền sở hữu và quyền tự do kinh doanh theo Hiến pháp cần được quy định bằng luật. Mặt khác, các quy định hiện hành còn phân tán ở nhiều văn bản khác nhau, gây khó khăn cho việc phối hợp giữa các cơ quan và xử lý các tình huống phát sinh trong thực tiễn.

Cung theo Trung tướng Trần Đức Thuận, trong bối cảnh khoa học công nghệ phát triển nhanh, nhất là trí tuệ nhân tạo, công nghệ sinh học, tài chính số và chuỗi cung ứng toàn cầu, việc xây dựng một đạo luật thống nhất, đồng bộ không chỉ nhằm khắc phục những khoảng trống của pháp luật hiện hành, mà còn tạo nền tảng pháp lý để Việt Nam chủ động quản lý rủi ro, thực hiện đầy đủ các cam kết quốc tế, nâng cao năng lực quản trị quốc gia và bảo đảm môi trường hòa bình, ổn định phục vụ phát triển đất nước.

Đáng chú ý, việc hoàn thiện pháp luật trong lĩnh vực này vừa phục vụ mục tiêu quốc phòng, an ninh, vừa mang lại lợi ích thiết thực đối với phát triển kinh tế. Một khuôn khổ pháp lý minh bạch, phù hợp với thông lệ quốc tế sẽ góp phần nâng cao uy tín của môi trường đầu tư, tăng cường niềm tin của các đối tác và tổ chức tài chính quốc tế, hỗ trợ hoạt động xuất nhập khẩu, đầu tư, chuyển giao công nghệ và hội nhập kinh tế.

Đồng thời, việc luật hóa các quy định về phòng, chống tài trợ phổ biến vũ khí hủy diệt hàng loạt cũng góp phần thực hiện các khuyến nghị của Lực lượng Đặc nhiệm tài chính quốc tế (FATF), qua đó nâng cao uy tín của hệ thống tài chính Việt Nam và tạo điều kiện thuận lợi cho sự phát triển bền vững của nền kinh tế.

Có thể thấy, xây dựng Luật Phòng, chống phổ biến vũ khí hủy diệt hàng loạt nhằm khắc phục những khoảng trống của pháp luật hiện hành, là bước chuẩn bị cần thiết về thể chế để Việt Nam chủ động ứng phó với các thách thức an ninh mới, bảo vệ lợi ích quốc gia, dân tộc và tạo nền tảng pháp lý vững chắc cho quá trình phát triển và hội nhập trong giai đoạn mới.

Quản lý rủi ro nhưng không cản trở phát triển

Trung tướng Trần Đức Thuận cho biết, một điểm mới nổi bật của dự thảo Luật là chuyển từ tư duy quản lý theo từng lĩnh vực, từng khâu riêng lẻ sang quản lý rủi ro tổng thể, phù hợp với xu hướng quản trị hiện đại của nhiều quốc gia. Mục tiêu của Luật không phải là siết chặt các hoạt động đầu tư, sản xuất, kinh doanh hay nghiên cứu khoa học, mà là xây dựng cơ chế nhận diện, phòng ngừa và ngăn chặn kịp thời những nguy cơ có thể bị lợi dụng để phục vụ phổ biến vũ khí hủy diệt hàng loạt.

Trong bối cảnh Việt Nam đẩy mạnh phát triển kinh tế tư nhân, kinh tế số, công nghệ cao và tham gia ngày càng sâu vào chuỗi cung ứng toàn cầu, nhiều loại hàng hóa, vật liệu, thiết bị và công nghệ có tính lưỡng dụng, vừa phục vụ mục đích dân sự, vừa có thể bị lợi dụng cho mục đích quân sự.

Vì vậy, yêu cầu đặt ra là phải có cơ chế kiểm soát phù hợp trên cơ sở đánh giá rủi ro, bảo đảm an ninh quốc gia nhưng không tạo thêm rào cản đối với hoạt động sản xuất, kinh doanh hợp pháp của doanh nghiệp. Đây cũng là tinh thần xuyên suốt của dự thảo Luật: Quản lý hiệu quả nhưng tạo điều kiện thuận lợi cho phát triển.

Theo đó, dự thảo Luật tập trung hoàn thiện nhiều chính sách quan trọng như: kiểm soát hàng hóa, vật liệu, thiết bị và công nghệ lưỡng dụng trên cơ sở đánh giá rủi ro; luật hóa các quy định về phòng, chống tài trợ phổ biến vũ khí hủy diệt hàng loạt; tăng cường chia sẻ thông tin, cảnh báo sớm và phối hợp liên ngành; hoàn thiện cơ chế hợp tác quốc tế để nâng cao hiệu quả phòng ngừa, phát hiện và xử lý các hành vi vi phạm. Những chính sách này không làm phát sinh thêm các điều kiện đầu tư, kinh doanh không cần thiết, mà hướng đến nâng cao hiệu quả quản lý nhà nước bằng các công cụ pháp lý hiện đại, minh bạch và phù hợp với thông lệ quốc tế.

Quan trọng hơn, việc xây dựng Luật còn góp phần tạo dựng môi trường đầu tư, kinh doanh an toàn và ổn định. Khi hệ thống pháp luật minh bạch, thống nhất và đáp ứng các chuẩn mực quốc tế, doanh nghiệp sẽ yên tâm hơn trong hoạt động xuất nhập khẩu, chuyển giao công nghệ và hợp tác với các đối tác nước ngoài; các tổ chức tài chính cũng có thêm cơ sở để đánh giá mức độ an toàn của môi trường đầu tư tại Việt Nam. Đây là lợi ích lâu dài mà một đạo luật hiện đại mang lại, không chỉ cho quốc phòng, an ninh mà còn cho sự phát triển nhanh và bền vững của nền kinh tế.

Có thể khẳng định, dự thảo Luật đã quán triệt quan điểm xuyên suốt của Đảng là kết hợp chặt chẽ giữa phát triển kinh tế xã hội với củng cố quốc phòng, an ninh và mở rộng đối ngoại. Xây dựng một khuôn khổ pháp lý hiện đại về phòng, chống phổ biến vũ khí hủy diệt hàng loạt chính là tạo thêm một “lá chắn” pháp lý để bảo vệ lợi ích quốc gia, đồng thời tạo nền tảng vững chắc cho quá trình hội nhập quốc tế và phát triển đất nước trong giai đoạn mới.

Đoàn đại biểu Quốc hội Thành phố Hồ Chí Minh hội thảo góp ý Dự án Luật Phòng, chống phổ biến vũ khí hủy diệt hàng loạt. Ảnh: Xuân Khu/TTXVN

Một đạo luật vì an ninh quốc gia và hội nhập quốc tế

Trung tướng Trần Đức Thuận khẳng định, việc xây dựng Luật Phòng, chống phổ biến vũ khí hủy diệt hàng loạt nhằm hoàn thiện hệ thống pháp luật về quốc phòng, an ninh, thể hiện tầm nhìn chiến lược trong quản trị quốc gia trước những thách thức an ninh mới. Một đạo luật được xây dựng trên cơ sở hài hòa giữa yêu cầu bảo vệ lợi ích quốc gia với bảo đảm quyền con người, quyền công dân, quyền tự do kinh doanh và các cam kết quốc tế sẽ tạo nền tảng pháp lý vững chắc để Nhà nước chủ động phòng ngừa, phát hiện, ngăn chặn từ sớm các nguy cơ, đồng thời nâng cao hiệu lực, hiệu quả quản lý nhà nước trong lĩnh vực đặc biệt quan trọng này.

Tại Kỳ họp không thường lệ lần thứ nhất, Quốc hội khóa XVI tới đây, dự án Luật sẽ tiếp tục được các đại biểu Quốc hội xem xét, thảo luận và hoàn thiện trên tinh thần khoa học, khách quan, bảo đảm tính hợp hiến, hợp pháp, tính thống nhất của hệ thống pháp luật và tính khả thi của từng quy định.

Mỗi ý kiến tâm huyết của đại biểu sẽ góp phần hoàn thiện một đạo luật vừa đáp ứng yêu cầu bảo vệ Tổ quốc trong tình hình mới, vừa tạo điều kiện thuận lợi cho phát triển kinh tế xã hội và hội nhập quốc tế.

Có thể khẳng định, việc Quốc hội xem xét, thông qua Luật sẽ đánh dấu bước tiến quan trọng trong quá trình hoàn thiện thể chế về quốc phòng, an ninh và đối ngoại; nâng cao năng lực quản trị quốc gia trước các thách thức an ninh phi truyền thống; thực hiện đầy đủ các cam kết quốc tế của Việt Nam; đồng thời góp phần xây dựng môi trường hòa bình, ổn định và an toàn cho phát triển đất nước. Đây không chỉ là yêu cầu trước mắt, mà còn là sự chuẩn bị lâu dài về thể chế để hiện thực hóa quan điểm bảo vệ Tổ quốc từ sớm, từ xa, giữ vững lợi ích quốc gia, dân tộc và không ngừng nâng cao vị thế, uy tín của Việt Nam trên trường quốc tế.