Hoàn thiện hệ thống vị trí việc làm: “Đo đúng việc” để “bố trí đúng người”

Đồng chí Giáp Thị Bắc, Uỷ viên Ban Thường vụ Tỉnh uỷ, Trưởng Ban Tổ chức Tỉnh uỷ phát biểu tại Hội nghị Ban Chỉ đạo rà soát, hoàn thiện vị trí việc làm, xác định nhu cầu nhân lực và xây dựng phương án biên chế giai đoạn 2027 - 2031 trong hệ thống chính trị tỉnh

Vị trí việc làm là điểm xuất phát của mọi khâu trong công tác cán bộ. Tuyển ai, bố trí vào đâu, đánh giá theo tiêu chí gì, trả lương ra sao đều phải bắt đầu từ câu hỏi: vị trí đó làm việc gì và đòi hỏi năng lực nào. Khi câu trả lời còn mơ hồ, mọi khâu phía sau đều khó làm thực chất.

Khung pháp lý cho việc quản lý theo vị trí việc làm nay đã khá đầy đủ. Đối với công chức, Nghị định số 361/2025/NĐ-CP quy định về vị trí việc làm và yêu cầu các bộ, ngành, địa phương phê duyệt lại danh mục theo quy định mới. Đối với viên chức, Luật Viên chức số 129/2025/QH15 và Nghị định số 232/2026/NĐ-CP có hiệu lực từ ngày 01/7/2026. Theo đó, quyết định phê duyệt vị trí việc làm trở thành căn cứ để đơn vị sự nghiệp tuyển dụng, sử dụng và quản lý viên chức. Kế hoạch triển khai Luật Viên chức ban hành kèm Quyết định số 304/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ đặt mốc hoàn thành bố trí viên chức vào vị trí việc làm và xếp lương tương ứng trước ngày 01/7/2027.

Bối cảnh thực tiễn cũng đòi hỏi phải rà soát lại. Sau sắp xếp tổ chức bộ máy và vận hành chính quyền địa phương hai cấp, chức năng, nhiệm vụ của nhiều cơ quan, đơn vị đã thay đổi. Khối lượng công việc dồn về cấp xã tăng lên, trong khi một số đầu mối ở cấp tỉnh được hợp nhất. Danh mục vị trí việc làm xây dựng trước đây vì vậy không còn phản ánh đúng thực tế.

Tinh thần cốt lõi của Kết luận số 107-KL/TW là đổi cách quản lý. Thay vì quản lý bằng số người và chỉ tiêu biên chế, chúng ta chuyển sang quản lý bằng nhiệm vụ, sản phẩm, kết quả và trách nhiệm. Nói cách khác, không hỏi “đơn vị đang có bao nhiêu người?”, mà hỏi “đơn vị phải làm bao nhiêu việc, với yêu cầu ra sao, và vì thế cần bao nhiêu người?”. Đây cũng là nền móng để thực hiện cải cách chính sách tiền lương theo vị trí việc làm.

Vào cuộc sớm, đồng bộ cả bốn khối

Chưa đầy một tuần sau khi có Kết luận số 107-KL/TW, ngày 23/10/2026, Ban Thường vụ Tỉnh ủy đã ban hành Quyết định số 844-QĐ/TU thành lập Ban Chỉ đạo của tỉnh. Ba ngày sau, Tỉnh ủy ban hành Kế hoạch số 89-KH/TU ngày 26/10/2026 về rà soát, hoàn thiện vị trí việc làm, xác định nhu cầu nhân lực và xây dựng phương án biên chế giai đoạn 2027-2031. Ban Chỉ đạo đã phân công nhiệm vụ từng thành viên và lập Tổ giúp việc. Hội nghị quán triệt được tổ chức trực tuyến tới 299 điểm cầu, với 17.173 đại biểu tham dự.

Cách tổ chức của tỉnh là chia toàn hệ thống chính trị thành bốn khối, mỗi khối có một cơ quan đầu mối kiểm tra, xác nhận. Ban Tổ chức Tỉnh ủy phụ trách khối Đảng. Đảng ủy Ủy ban nhân dân tỉnh phụ trách khối chính quyền. Đảng ủy Hội đồng nhân dân tỉnh phụ trách khối dân cử. Đảng ủy Mặt trận Tổ quốc, các đoàn thể tỉnh phụ trách khối Mặt trận và các tổ chức chính trị - xã hội.

Bốn đơn vị được chọn làm điểm, đại diện cho các khối và hai cấp: Cơ quan Ủy ban Kiểm tra Tỉnh ủy, Sở Khoa học và Công nghệ, phường Đông Kinh và xã Lộc Bình. Tại đây, quy trình 8 bước theo Hướng dẫn số 07-HD/BTCTW được chạy thử đầy đủ để tìm lỗi và hoàn thiện cách làm trước khi nhân rộng. Ngày 5/11/2026, tỉnh đã tiếp nhận và cấp 280 tài khoản trên Cổng kê khai, tổng hợp vị trí việc làm trực tuyến cho các sở, ngành và các đơn vị cấp xã.

Đến nay, toàn tỉnh có 881 cơ quan, đơn vị thuộc diện phải kê khai, trong đó 754 đơn vị ở cấp xã. Cả 881 đơn vị đã kê khai đủ 9 biểu nghiệp vụ. Có 879 đơn vị (99,8%) đạt yêu cầu thẩm định ban đầu và đã cập nhật dữ liệu lên cổng kê khai của Trung ương. 2 đơn vị sự nghiệp thuộc khối Ủy ban nhân dân đang tiếp tục hoàn thiện.

Quá trình làm cũng bộc lộ những khó khăn cần thẳng thắn nhìn nhận. 

Một là, thời gian làm từng việc còn dựa nhiều vào ước tính của người kê khai. Các nhiệm vụ đặc thù của cơ quan dân cử, Mặt trận và đoàn thể như: tuyên truyền, vận động, giám sát, phản biện xã hội hiện chưa có định mức chuẩn. 

Hai là, có những việc do nhiều chủ thể cùng tham gia, như chuẩn bị kỳ họp, giám sát hay tiếp công dân, nên dễ bị tính trùng khối lượng. 

Ba là, các chức danh kiêm nhiệm khó tách thời gian theo từng vị trí. 

Bốn là, danh mục và mã nhiệm vụ dùng chung chưa bao quát hết nhiệm vụ mới phát sinh sau sắp xếp, nhất là công tác dân vận, dân tộc, tôn giáo. Ở giáo dục và y tế, việc lượng hóa còn khó hơn. Nhiệm vụ của nhà trường đan xen giữa giảng dạy, giáo dục, chăm sóc và quản lý học sinh. Ngành y tế có nhiều việc trực, cấp cứu, phòng chống dịch không thể lên kế hoạch trước. Ngoài ra, thời gian triển khai ngắn, nhiều cán bộ lần đầu dùng bộ biểu mới và hệ thống kê khai còn vướng mắc kỹ thuật. Ví dụ, với cơ quan có đơn vị sự nghiệp trực thuộc, hệ thống chỉ lưu được một bộ biểu.

Rà soát để nhìn rõ điều gì?

Nếu làm nghiêm túc, đợt rà soát sẽ giúp mỗi cơ quan, đơn vị tự trả lời được sáu câu hỏi lớn.

Thứ nhất, nhiệm vụ của đơn vị đã đúng, đủ và rõ chưa? Rà soát lại chức năng, nhiệm vụ sẽ chỉ ra việc nào đang bị hai nơi cùng làm, việc nào không ai làm, việc nào chưa rõ ai chịu trách nhiệm. Từ đó cũng thấy được khâu nào có thể rút gọn quy trình, đơn giản hóa thủ tục hoặc chuyển sang làm trên môi trường số.

Thứ hai, danh mục vị trí việc làm có hợp lý không? Hướng dẫn của Ban Tổ chức Trung ương yêu cầu đi từ danh mục nhiệm vụ, tách thành các công việc và công đoạn, rồi gắn mỗi công việc cụ thể với một vị trí. Làm như vậy, mỗi vị trí hiện có sẽ được xác định rõ: giữ nguyên, cần điều chỉnh, tích hợp hay bãi bỏ; chỗ nào còn trống thì bổ sung.

Thứ ba, đơn vị thật sự cần bao nhiêu người? Khi đã biết khối lượng công việc của từng vị trí, nhu cầu nhân lực sẽ được tính từ việc, không tính từ số người đang có. Đây là căn cứ để đề xuất biên chế giai đoạn 2027–2031, và tổng nhu cầu phải nằm trong tổng biên chế được giao.

Thứ tư, người đang làm có đúng việc, đúng năng lực không? Đối chiếu từng cán bộ, công chức, viên chức với yêu cầu và khung năng lực của vị trí sẽ cho thấy ai đang làm đúng chuyên môn, ai cần bồi dưỡng, ai nên điều chuyển. Bố trí cán bộ từ đó có căn cứ là phẩm chất, năng lực và kết quả công việc.

Thứ năm, chuyển đổi số và các phương thức mới đã làm thay đổi công việc đến đâu? Một số việc có thể được tự động hóa, giao cho đơn vị tự chủ, thuê dịch vụ hoặc xã hội hóa. Khi đó, không nhất thiết phải giữ biên chế cho những việc này.

Thứ sáu, hồ sơ và dữ liệu về đội ngũ đã đáng tin cậy chưa? Yêu cầu lần này là mọi số liệu báo cáo đều phải có căn cứ, có nguồn, được kiểm chứng và có người xác nhận. Qua đó, mỗi đơn vị cũng tự kiểm tra được mức độ đầy đủ, chuẩn xác của hồ sơ cán bộ trước khi đưa lên cơ sở dữ liệu chung.

Trả lời được sáu câu hỏi này, chúng ta có đầu vào đáng tin cậy cho các bước tiếp theo: tuyển dụng, bố trí, đánh giá, quy hoạch, đào tạo và trả lương theo vị trí việc làm.

Những việc tỉnh tập trung làm trong thời gian tới

Một là, người đứng đầu phải trực tiếp chịu trách nhiệm. Mỗi cơ quan, đơn vị phải phân công rõ việc, rõ người, rõ trách nhiệm, rõ thời hạn, rõ sản phẩm và rõ thẩm quyền. Người đứng đầu chịu trách nhiệm về tiến độ, chất lượng và độ chính xác của hồ sơ, không giao khoán cho bộ phận tổ chức.

Hai là, xây dựng từ nhiệm vụ, không từ con người hiện có. Kiên quyết không “tạo vị trí cho đủ người”, không lấy biên chế, ngạch bậc hay cơ cấu tổ chức đang có để hợp thức hóa danh mục vị trí việc làm.

Ba là, làm thực chất phần dữ liệu. Số liệu báo cáo phải kiểm chứng được và được cập nhật thường xuyên lên cơ sở dữ liệu về cán bộ, công chức, viên chức. Không dùng số liệu kê khai chưa kiểm chứng làm căn cứ duy nhất để đề xuất biên chế. Không tự ý sửa công thức hay cấu trúc bộ biểu. Mọi điều chỉnh số liệu đều phải có căn cứ và được lưu vết.

Bốn là, gắn vị trí việc làm với đánh giá cán bộ. Bản mô tả công việc và khung năng lực phải trở thành thước đo khi đánh giá, xếp loại, quy hoạch, đào tạo và bổ nhiệm. Cán bộ được đánh giá bằng sản phẩm và kết quả cụ thể của vị trí mình đảm nhận.

Năm là, xử lý tình trạng nơi thừa, nơi thiếu người một cách công bằng và nhân văn. Ưu tiên điều chuyển trong nội bộ và giữa các cơ quan, đơn vị trước. Số còn dôi dư mới giải quyết bằng tinh giản theo đúng quy định. Đồng thời, làm tốt công tác tư tưởng và bảo đảm chế độ, chính sách cho người chịu tác động.

Sáu là, tính đến đặc thù của một tỉnh miền núi, biên giới. Khi xác định khối lượng công việc và nhu cầu nhân lực, cần tính đến địa bàn rộng, giao thông khó khăn, đồng bào dân tộc thiểu số và nhiệm vụ ở các xã biên giới. Tỉnh sẽ kiến nghị cấp trên khi định mức chung chưa phù hợp với thực tế địa phương. Trước mắt, các khối đã kiến nghị Trung ương sớm hướng dẫn cách lượng hóa khối lượng công việc và định mức thời gian cho các nhiệm vụ đặc thù. Các khối cũng đề nghị ban hành mã vị trí việc làm, khung năng lực thống nhất cho các chức danh chuyên trách Hội đồng nhân dân và cơ quan Mặt trận các cấp.

Bảy là, bảo đảm tiến độ. Theo Kế hoạch số 89-KH/TU, trước ngày 15/11/2026, dữ liệu phải được kiểm tra, chuẩn hóa và từng cơ quan, đơn vị phải xây dựng xong phương án biên chế. Trước ngày 20/11/2026, Ban Tổ chức Tỉnh ủy tổng hợp phương án biên chế giai đoạn 2027–2031 của toàn tỉnh, trình Ban Chỉ đạo và Ban Thường vụ Tỉnh ủy. Cơ sở dữ liệu vị trí việc làm thống nhất của tỉnh phải hoàn thành trong năm 2026. Mục tiêu xa hơn là bố trí xong viên chức vào vị trí việc làm, xếp lương tương ứng trước ngày 01/7/2027, theo kế hoạch của Thủ tướng Chính phủ.

Tám là, tuyên truyền để tạo đồng thuận. Cán bộ, công chức, viên chức cần hiểu rằng rà soát không nhằm “cắt giảm cho đủ chỉ tiêu”. Mục tiêu là mỗi người có một vị trí rõ ràng, được đánh giá công bằng và có hướng phát triển nghề nghiệp minh bạch.

Làm đúng từ gốc

Vị trí việc làm giống như bản vẽ của một ngôi nhà. Bản vẽ sai thì xây tốt đến mấy cũng khó vững. Đợt rà soát theo Kết luận số 107-KL/TW là cơ hội để Lạng Sơn vẽ lại bản vẽ đó cho đúng với nhiệm vụ mới.

Ban Tổ chức Tỉnh ủy đề nghị các cấp ủy, tổ chức đảng, cơ quan, đơn vị vào cuộc với tinh thần thẳng thắn, khách quan. Làm đúng ngay từ đầu sẽ giúp chúng ta có một đội ngũ đủ về số lượng, hợp lý về cơ cấu và đáp ứng yêu cầu phát triển của tỉnh trong giai đoạn mới.