Hoàn thiện Luật An toàn thực phẩm theo hướng rõ trách nhiệm, sát thực tiễn

Quang cảnh phiên thảo luận tổ chiều 24.10. Ảnh: Đoàn ĐBQH tỉnh Gia Lai

Thống nhất đầu mối, quản lý theo mức độ nguy cơ

Tham gia thảo luận về dự thảo Luật An toàn thực phẩm (sửa đổi), Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Hồng Diên nhấn mạnh an toàn thực phẩm liên quan trực tiếp đến sức khỏe, tính mạng của người dân và sự phát triển bền vững. Tuy nhiên, thực tiễn quản lý vẫn còn những bất cập như phân công nhiệm vụ giữa các cơ quan chưa thật sự rõ ràng, chồng chéo trong tổ chức thực hiện, hạn chế về hậu kiểm, truy xuất nguồn gốc và cảnh báo sớm.

Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Hồng Diên đề nghị tiếp tục hoàn thiện mô hình quản lý nhà nước theo hướng thống nhất đầu mối, phân định rõ thẩm quyền và trách nhiệm của từng cơ quan. Ảnh: Đoàn ĐBQH tỉnh Gia Lai

Đại biểu (ĐB) Nguyễn Hồng Diên đề nghị tiếp tục hoàn thiện mô hình quản lý nhà nước theo hướng thống nhất đầu mối, phân định rõ thẩm quyền và trách nhiệm của từng cơ quan. Trong đó, cần rà soát trách nhiệm của Bộ Y tế và các bộ quản lý chuyên ngành đối với những khâu dễ phát sinh khoảng trống quản lý như sản xuất ban đầu, sơ chế, giết mổ, chợ đầu mối, nhập khẩu và lưu thông thực phẩm.

Đối với chính quyền địa phương hai cấp, việc phân định trách nhiệm giữa cấp tỉnh và cấp xã phải gắn với thẩm quyền, năng lực chuyên môn và nguồn lực thực hiện; không giao nhiệm vụ vượt quá khả năng của địa phương.

Về phương thức quản lý, Phó Chủ tịch Quốc hội đồng tình với chủ trương chuyển từ tiền kiểm sang hậu kiểm, từ quản lý chủ yếu bằng thủ tục hành chính sang quản lý dựa trên dữ liệu, tiêu chuẩn an toàn và trách nhiệm giải trình của doanh nghiệp. Tuy nhiên, ông lưu ý cần rà soát các quy định để tránh phát sinh thủ tục, chi phí tuân thủ không cần thiết.

Đối với quy định cơ sở chỉ được lưu thông sản phẩm sau khi cơ quan có thẩm quyền tiếp nhận hồ sơ công bố tiêu chuẩn sản phẩm, ĐB Nguyễn Hồng Diên cho rằng cần làm rõ việc tiếp nhận hồ sơ chỉ nhằm ghi nhận, lưu trữ thông tin, không phải là khâu thẩm định hoặc chấp thuận sản phẩm. Đồng thời, việc phân loại sản phẩm, cơ sở và áp dụng biện pháp quản lý cần dựa trên kết quả phân tích nguy cơ, lịch sử tuân thủ và bằng chứng khoa học.

Quy định phải khả thi, không tạo gánh nặng cho cơ sở kinh doanh

Cùng quan tâm đến tính khả thi của luật, ĐB Lê Hoàng Anh cho rằng chính sách về an toàn thực phẩm cần được thiết kế phù hợp với trình độ phát triển kinh tế, năng lực của doanh nghiệp, hộ gia đình và bộ máy thực thi trong từng giai đoạn.

ĐB Lê Hoàng Anh cho rằng chính sách về an toàn thực phẩm cần được thiết kế phù hợp với trình độ phát triển kinh tế, năng lực của doanh nghiệp, hộ gia đình và bộ máy thực thi trong từng giai đoạn. Ảnh: Đoàn ĐBQH tỉnh Gia Lai

Theo đại biểu, khi nền kinh tế hướng đến mục tiêu tăng trưởng cao, đẩy mạnh xuất khẩu nông, lâm, thủy sản và phát triển du lịch ẩm thực, một hệ thống quản lý an toàn thực phẩm đáng tin cậy có ý nghĩa quan trọng. Tuy nhiên, nếu đặt ra các tiêu chuẩn vượt quá khả năng đáp ứng thì luật khó đi vào cuộc sống. Ngược lại, tiêu chuẩn thấp hơn yêu cầu sẽ không bảo vệ đầy đủ sức khỏe người dân và có thể làm giảm cơ hội tiếp cận thị trường.

Đại biểu cũng lưu ý sự khác biệt về điều kiện kinh tế, trình độ dân trí và thói quen tiêu dùng giữa đô thị với nông thôn, đồng bằng với miền núi, vùng đồng bào dân tộc thiểu số. Trong khi đó, cả nước có hơn 2,6 triệu cơ sở sản xuất, kinh doanh thực phẩm nhỏ lẻ, chủ yếu là hộ gia đình, đặt ra yêu cầu phải thiết kế chính sách phù hợp với thực tế.

Từ đó, ĐB Hoàng Anh đề nghị thực hiện nguyên tắc siết chặt quản lý ở nhóm nguy cơ cao, tạo điều kiện thuận lợi hơn cho nhóm nguy cơ thấp và bảo đảm minh bạch trong mọi khâu. Việc bảo đảm an toàn thực phẩm không nên trở thành rào cản đối với hoạt động sản xuất, kinh doanh, nhưng cũng không được vì giảm thủ tục hành chính mà buông lỏng bảo vệ sức khỏe người dân.

“Dự thảo cần tiếp tục rà soát các quy định về mô hình một đầu mối quản lý, danh mục thực phẩm nguy cơ cao, thủ tục đăng ký và công bố sản phẩm, giấy chứng nhận cơ sở đủ điều kiện an toàn thực phẩm, lộ trình áp dụng thực hành sản xuất tốt (GMP), cơ chế hậu kiểm và chế tài xử lý vi phạm. Các nội dung liên quan đến thương mại điện tử, thức ăn đường phố, vi chất dinh dưỡng, xuất khẩu và nhập khẩu cũng cần được thiết kế đồng bộ, phù hợp điều kiện thực tế” - ĐB Hoàng Anh nhấn mạnh.

Làm rõ biện pháp quản lý, phát huy vai trò cộng đồng

Trong khi đó, ĐB Đinh Ngọc Quý tập trung góp ý về cấu trúc và tính mạch lạc của các quy định trong dự thảo. Theo đại biểu, việc quản lý an toàn thực phẩm cần được thực hiện xuyên suốt chuỗi, từ nuôi trồng, sản xuất ban đầu đến chế biến và đưa sản phẩm đến người tiêu dùng.

Tuy nhiên, một số nội dung trong dự thảo chưa giúp người dân nhận diện rõ quyền lợi được bảo vệ, trong khi cơ sở sản xuất, kinh doanh cũng khó xác định đầy đủ nghĩa vụ phải thực hiện.

ĐB Đinh Ngọc Quý đề nghị xem xét yêu cầu lưu trữ thông tin dưới dạng cơ sở dữ liệu đối với cơ sở sản xuất, kinh doanh thực phẩm. Ảnh: Đoàn ĐBQH tỉnh Gia Lai

Dẫn chứng chương VI về biện pháp quản lý an toàn thực phẩm, đại biểu cho rằng quy định quản lý cơ sở sản xuất, kinh doanh hiện tập trung nhiều vào giấy chứng nhận đủ điều kiện an toàn thực phẩm, hồ sơ và thủ tục cấp giấy. Trong khi đó, việc quản lý không thể chỉ giới hạn ở cấp giấy chứng nhận mà cần làm rõ các biện pháp quản lý khác, phương thức thực hiện và yêu cầu đối với từng nhóm cơ sở.

Tương tự, quy định về quản lý sản phẩm cần thể hiện rõ các biện pháp quản lý theo tiêu chuẩn, hình thức công bố sản phẩm và điều kiện lưu thông trên thị trường. Các nội dung về hậu kiểm, thanh tra, kiểm tra, lấy mẫu và truy xuất nguồn gốc cũng cần được rà soát để bảo đảm thống nhất về khái niệm, quy trình và trách nhiệm thực hiện.

“Bên cạnh trách nhiệm của cơ quan quản lý nhà nước, cần phát huy vai trò của các hội, hiệp hội và cộng đồng trong thu thập, cung cấp thông tin, hỗ trợ truy xuất nguồn gốc, lấy mẫu và phối hợp giám sát. Việc xác định rõ những khâu có thể huy động sự tham gia của xã hội sẽ góp phần bổ sung nguồn lực, giảm áp lực cho cơ quan quản lý và nâng cao hiệu quả thực thi” - ĐB Quý nêu rõ.

Đại biểu cũng đề nghị xem xét yêu cầu lưu trữ thông tin dưới dạng cơ sở dữ liệu đối với cơ sở sản xuất, kinh doanh thực phẩm. Do đối tượng áp dụng trải rộng từ hộ kinh doanh nhỏ lẻ đến doanh nghiệp lớn, quy định cần phân loại mức độ và phạm vi thông tin phải lưu trữ phù hợp với quy mô, tính chất hoạt động và năng lực đáp ứng, tránh áp dụng đồng loạt những yêu cầu vượt quá khả năng thực hiện.