Hoàn thiện Luật Định danh và xác thực điện tử, bảo đảm quyền lợi người dân

Tạo thuận lợi trong thực hiện các thủ tục, giao dịch

Nêu ý kiến thảo luận, đại biểu Thạch Phước Bình, Đoàn ĐBQH tỉnh Vĩnh Long cho biết, tại điểm a khoản 3 Điều 16, dự thảo luật quy định việc khai thác, sử dụng danh tính điện tử thông qua Ứng dụng định danh quốc gia.

Cho rằng đây là quy định cần thiết, phù hợp với xu hướng ứng dụng công nghệ trong hoạt động quản lý và phục vụ người dân, đại biểu Thạch Phước Bình nhấn mạnh việc sử dụng ứng dụng định danh điện tử sẽ góp phần giảm bớt giấy tờ, tiết kiệm thời gian và tạo thuận lợi trong thực hiện các thủ tục, giao dịch.

Tuy nhiên, từ thực tiễn đời sống, đại biểu Thạch Phước Bình đề nghị cơ quan soạn thảo quan tâm thêm đến điều kiện sử dụng công nghệ của một bộ phận người dân, nhất là người cao tuổi, người khuyết tật, người sinh sống tại các địa bàn còn khó khăn hoặc những người chưa quen sử dụng các thiết bị thông minh.

Đại biểu Thạch Phước Bình, Đoàn ĐBQH tỉnh Vĩnh Long phát biểu

Cụ thể, đại biểu đề nghị nghiên cứu bổ sung quy định Điều 16 theo hướng: Cơ quan, tổ chức cung cấp dịch vụ có trách nhiệm tạo điều kiện, hỗ trợ hoặc áp dụng phương thức xác minh, xác thực phù hợp đối với người cao tuổi, trẻ em, người khuyết tật và những người gặp khó khăn trong việc sử dụng phương tiện điện tử; bảo đảm quyền tiếp cận các dịch vụ công và dịch vụ thiết yếu theo quy định của pháp luật.

“Việc bổ sung nội dung này sẽ góp phần làm cho Luật có tính nhân văn và khả thi cao hơn, thể hiện rõ tinh thần chuyển đổi số toàn dân, toàn diện và không để ai bị bỏ lại phía sau”, đại biểu Thạch Phước Bình nhấn mạnh.

Về hoạt động xác thực điện tử tại khoản 5 Điều 23, đại biểu Thạch Phước Bình đánh giá cao quy định về xác thực và liên kết tài khoản giao dịch điện tử với danh tính điện tử quốc gia trong các lĩnh vực như ngân hàng, chứng khoán, viễn thông, thương mại điện tử, khám bệnh, chữa bệnh và các lĩnh vực có mức độ rủi ro cao.

Đây là giải pháp có ý nghĩa quan trọng trong phòng ngừa giả mạo danh tính, bảo vệ tài sản của người dân và góp phần xây dựng môi trường giao dịch điện tử an toàn, đáng tin cậy.

Tuy nhiên, đại biểu cũng chỉ rõ trong thực tế, các giao dịch trong cùng một lĩnh vực có thể có tính chất và mức độ rủi ro khác nhau. Nếu có sự phân loại phù hợp giữa các nhóm giao dịch sẽ giúp bảo đảm được yêu cầu an toàn và tạo thuận lợi hơn cho người sử dụng.

Do đó, đại biểu đề nghị nghiên cứu bổ sung tại khoản 5 Điều 23 nguyên tắc:Việc xác thực điện tử và liên kết tài khoản giao dịch điện tử được thực hiện phù hợp với tính chất, mức độ rủi ro của giao dịch, yêu cầu bảo đảm an toàn, an ninh và quy định của pháp luật chuyên ngành; đồng thời tạo điều kiện thuận lợi cho người dân trong quá trình thực hiện.

Bên cạnh đó, tại khoản 6 Điều 23, đề nghị khi quy định các giao dịch bắt buộc xác thực trong từng lĩnh vực cần có sự thống nhất về tiêu chí và phương thức thực hiện, để tránh phát sinh những yêu cầu khác nhau gây khó khăn cho người dân và doanh nghiệp.

Đại biểu Sí Thị Mai Anh, Đoàn ĐBQH tỉnh Lào Cai phát biểu

Khoản 2 Điều 10 dự thảo luật quy định đăng ký trực tuyến, trực tiếp hoặc kết hợp, nhưng khoản 3 Điều 10 lại cho phép cung cấp một hoặc nhiều phương thức. Theo đại biểu Sí Thị Mai Anh, Đoàn ĐBQH tỉnh Lào Cai, quy định này cần được xem xét cùng khả năng sử dụng dịch vụ sau đăng ký.

“Đối với địa bàn miền núi, biên giới cần dự liệu trường hợp người dân không có thiết bị phù hợp, không xác thực được bằng sinh trắc học hoặc kết nối bị gián đoạn. Những trở ngại này có thể khiến họ phải đi lại nhiều lần, chậm giải quyết thủ tục, dù vẫn có giấy tờ hợp pháp để xác minh danh tính”, đại biểu Sí Thị Mai Anh phân tích.

Qua phân tích, đại biểu Sí Thị Mai Anh đề nghị quy định ngay trong Luật: Đối với dịch vụ công, dịch vụ thiết yếu, cơ quan, tổ chức cung cấp phải duy trì phương thức xác thực trực tiếp hoặc phương thức thay thế đáp ứng yêu cầu về độ tin cậy, an toàn, phù hợp pháp luật chuyên ngành.

Khi hệ thống gặp sự cố, phải có quy trình tiếp nhận, xác minh và tiếp tục xử lý; người dân được thông báo, hướng dẫn rõ ràng. Chính phủ quy định phương thức tương ứng với mức độ rủi ro, việc xác thực thông qua người đại diện hợp pháp và điều kiện áp dụng.

Bên cạnh đó, đại biểu Sí Thị Mai Anh cũng đề nghị làm rõ trách nhiệm UBND cấp xã tại Điều 40 dự thảo luật. Cụ thể: UBND cấp xã tổ chức hướng dẫn, hỗ trợ tại cơ sở; cơ quan quản lý định danh, đơn vị cung cấp dịch vụ chịu trách nhiệm chuyên môn và xử lý sự cố. Có cơ chế đăng ký lưu động cho người khó đi lại, bảo đảm an toàn dữ liệu.

Đại biểu nhấn mạnh, việc giao nhiệm vụ phải đi cùng đào tạo, hướng dẫn kỹ thuật dùng chung và kinh phí; nghiên cứu hỗ trợ từ ngân sách trung ương cho địa phương khó khăn. Lộ trình triển khai cần căn cứ mức độ sẵn sàng, tránh để chính sách ưu tiên chỉ dừng ở định hướng.

Hoàn thiện dự thảo luật, bảo đảm hiệu quả thực thi

Giải trình, làm rõ một số vấn đề đại biểu Quốc hội quan tâm, Bộ trưởng Bộ Công an, Đại tướng Lương Tam Quang cho biết, về phạm vi đối tượng định danh điện tử, tại Điều 7 dự thảo Luật xác định phạm vi các nhóm đối tượng được định danh điện tử.

Trong đó, nhóm đối tượng định danh do cơ quan nhà nước thực hiện được quy định tại Điều 8, gồm: Cơ quan, tổ chức, cá nhân, địa điểm, không gian; đối tượng có thông tin thuộc dữ liệu cốt lõi, dữ liệu quan trọng; đối tượng được chứng nhận quyền sở hữu, sử dụng sản phẩm, hàng hóa có mức độ rủi ro cao và đối tượng thuộc bí mật nhà nước.

Các nhóm đối tượng định danh điện tử còn lại do tổ chức cung cấp dịch vụ đủ điều kiện thực hiện theo nhu cầu của cơ quan, tổ chức, cá nhân. Đồng thời, dự thảo Luật giao Chính phủ quy định danh mục và lộ trình thực hiện đối với nhóm đối tượng do cơ quan nhà nước thực hiện, bảo đảm phù hợp với điều kiện thực tiễn chuyển đổi số ở nước ta.

Đối với nhóm đối tượng đã có cơ chế định danh hoặc quản lý tương tự theo pháp luật chuyên ngành, dự thảo Luật quy định theo hướng: trường hợp thông tin để tạo lập danh tính điện tử đã có đầy đủ, chính xác trong Cơ sở dữ liệu quốc gia, cơ sở dữ liệu chuyên ngành thì cơ quan nhà nước tự động thực hiện quy trình tạo lập danh tính điện tử và cấp mã định danh quốc gia cho đối tượng quy định tại khoản 1 Điều 8 của Luật.

Như vậy, cơ quan, tổ chức, cá nhân không phải cung cấp lại thông tin để tạo lập danh tính điện tử hoặc thực hiện thủ tục đăng ký định danh điện tử.

Bộ trưởng Bộ Công an, Đại tướng Lương Tam Quang giải trình, làm rõ một số vấn đề đại biểu Quốc hội quan tâm

Về việc bảo vệ quyền riêng tư, nguyên tắc thu thập dữ liệu tối thiểu và đồng bộ dữ liệu định danh, xác thực, Bộ trưởng Lương Tam Quang cho biết, dự thảo Luật đã thiết kế nhiều lớp bảo vệ quyền riêng tư, trong đó quy định việc thu thập dữ liệu tối thiểu, phải có sự đồng ý của chủ thể; không đồng bộ nội dung giao dịch, không chia sẻ kết quả xác thực ngoài phạm vi cho phép.

Việc bảo vệ dữ liệu cá nhân trong hoạt động định danh và xác thực điện tử được thực hiện chặt chẽ theo quy định của pháp luật về bảo vệ dữ liệu cá nhân. Các nguyên tắc, điều kiện, phạm vi, mục đích xử lý dữ liệu cá nhân không có sự thay đổi.

Hoạt động định danh và xác thực điện tử phải tuân thủ Hiến pháp và pháp luật, bảo đảm quyền, lợi ích hợp pháp của cơ quan, tổ chức, cá nhân. Việc khai thác, sử dụng danh tính điện tử phải bảo mật thông tin, tuân thủ pháp luật về bảo vệ dữ liệu cá nhân.

Bộ trưởng cho biết, cơ quan chủ trì soạn thảo sẽ tiếp tục rà soát các quy định có liên quan, tham mưu Chính phủ quy định chi tiết việc thu thập, khai thác, sử dụng dữ liệu về định danh và xác thực điện tử, bảo đảm chặt chẽ, bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của chủ thể.

Đối với việc liên kết tài khoản giao dịch với danh tính điện tử và cơ chế phòng ngừa rủi ro giả mạo danh tính trên môi trường điện tử, Bộ trưởng Lương Tam Quang cho biết, khoản 5 Điều 23 dự thảo Luật quy định cơ quan, tổ chức, cá nhân sử dụng tài khoản giao dịch điện tử để giao dịch điện tử trực tuyến trong các lĩnh vực chứng khoán, viễn thông, ngân hàng, bưu chính, thương mại điện tử, khám bệnh, chữa bệnh, trung gian thanh toán, ví điện tử, tài sản mã hóa, trò chơi điện tử trực tuyến, dịch vụ đăng ký, cho thuê và sử dụng tên miền và các lĩnh vực khác có rủi ro cao hoặc phát sinh nghĩa vụ pháp lý quan trọng thì phải xác thực với danh tính điện tử quốc gia và liên kết tài khoản giao dịch điện tử với danh tính điện tử đó.

Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Thị Thanh phát biểu kết luận nội dung thảo luận

Phát biểu kết luận, Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Thị Thanh đánh giá cao công tác chuẩn bị của Chính phủ cũng như cơ quan chủ trì soạn thảo; đồng thời ghi nhận những ý kiến góp ý tâm huyết, sâu sắc, thẳng thắn và trách nhiệm của các đại biểu đối với dự án luật. 

Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Thị Thanh cho rằng, đây là cơ sở quan trọng để cơ quan thẩm tra và cơ quan chủ trì soạn thảo tiếp tục nghiên cứu, tiếp thu, giải trình, hoàn thiện dự thảo luật, bảo đảm hiệu quả thực thi sau khi được Quốc hội thông qua.