Hoàn thiện thể chế, tạo động lực phát triển mới

Toàn cảnh một phiên thảo luận tại kỳ họp. Ảnh: quochoi.vn

Bảo đảm an sinh, khơi thông nguồn lực

Một trong những nội dung nổi bật trong tuần làm việc là việc Quốc hội xem xét, thảo luận nhiều dự án luật liên quan trực tiếp đến đời sống, quyền và lợi ích của người dân. Trong lĩnh vực an sinh xã hội, Quốc hội thảo luận các dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Bảo hiểm xã hội; Bộ luật Lao động; Luật Lưu trữ; Luật Bình đẳng giới; Luật An toàn, vệ sinh lao động.

Các đại biểu cũng đóng góp ý kiến vào những nội dung sửa đổi, bổ sung liên quan đến Luật Trẻ em, Luật Người khuyết tật, Luật Khám bệnh, chữa bệnh, Luật Dược, Luật Người cao tuổi và Luật Bảo hiểm y tế. Các nội dung liên quan đến hoạt động chữ thập đỏ và phòng, chống tác hại của thuốc lá cũng được đưa ra thảo luận. Các nội dung này cùng hướng tới yêu cầu hoàn thiện chính sách đồng bộ, khả thi; bảo đảm quyền lợi người lao động, nâng cao chất lượng chăm sóc sức khỏe, bảo vệ các nhóm yếu thế và giải quyết những vấn đề phát sinh từ thực tiễn.

Các vấn đề ngân sách, tài chính và quản lý nguồn lực quốc gia tiếp tục được chú trọng. Quốc hội xem xét báo cáo giải trình, tiếp thu, chỉnh lý các dự thảo Nghị quyết về dự toán ngân sách nhà nước và phương án phân bổ ngân sách trung ương năm 2027; xem xét, thông qua Nghị quyết về quyết toán ngân sách nhà nước năm 2025. Cùng với đó, Quốc hội thảo luận các dự án luật sửa đổi quy định về kế toán, kiểm toán độc lập, thương mại, cạnh tranh, quản lý ngoại thương, bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng; xem xét dự án Luật Giao dịch hàng hóa phái sinh và phương án xử lý thuế đối với doanh nghiệp dự án BOT điện có bảo lãnh, cam kết của Chính phủ. Các nội dung hướng tới nâng cao hiệu quả sử dụng tài chính công, tăng cường kỷ luật ngân sách, hoàn thiện môi trường pháp lý và hiệu quả quản lý thị trường.

Một trọng tâm xuyên suốt tuần làm việc là hoàn thiện thể chế, tháo gỡ khó khăn, vướng mắc trong thực thi pháp luật. Quốc hội xem xét dự án Luật Văn bản quy phạm pháp luật; tình hình triển khai nghị quyết về cơ chế đặc biệt xử lý vướng mắc do quy định pháp luật; báo cáo của Chính phủ về những vấn đề phát sinh khi sắp xếp tổ chức bộ máy, đẩy mạnh phân cấp, phân quyền. Các nội dung đặt ra yêu cầu nâng cao chất lượng xây dựng pháp luật, bảo đảm tính thống nhất của hệ thống pháp luật, xác định rõ thẩm quyền, trách nhiệm và phát huy tính chủ động của địa phương.

Trong lĩnh vực văn hóa, Quốc hội thảo luận dự án Luật Phát triển công nghiệp văn hóa và các nội dung sửa đổi pháp luật về thể dục, thể thao, du lịch, thư viện, điện ảnh, di sản văn hóa, quảng cáo, báo chí. Cùng với dự thảo Nghị quyết về một số cơ chế, chính sách đặc thù phát triển du lịch Việt Nam, các nội dung này hướng tới phát huy giá trị văn hóa, khai thác tiềm năng sáng tạo, hình thành động lực phát triển mới.

Hoạt động chất vấn tập trung vào hai nhóm vấn đề thuộc lĩnh vực tài chính và khoa học, công nghệ, gắn với yêu cầu đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia. Quốc hội cũng xem xét chủ trương đầu tư Chương trình mục tiêu quốc gia phòng, chống ma túy và tội phạm giai đoạn 2026-2035; điều chỉnh địa giới đơn vị hành chính giữa thành phố Hà Nội và tỉnh Phú Thọ; sửa đổi Bộ luật Hàng hải và Đường thủy Việt Nam.

Nhìn tổng thể, các nội dung nghị sự cho thấy yêu cầu hoàn thiện thể chế gắn chặt với giải quyết những vấn đề thực tiễn. Mục tiêu xuyên suốt là tạo lập khuôn khổ pháp lý đồng bộ, khơi thông nguồn lực, nâng cao hiệu quả quản lý, đáp ứng yêu cầu phát triển đất nước trong giai đoạn mới.

Đại biểu Nguyễn Lê Ngọc Linh, Đoàn đại biểu Quốc hội tỉnh Thanh Hóa phát biểu tại phiên thảo luận tại hội trường về dự án Luật Phát triển công nghiệp văn hóa. Ảnh: quochoi.vn

Để cộng đồng hưởng lợi từ di sản

Trong các nội dung nghị sự của tuần, việc hoàn thiện hành lang pháp lý, phát huy giá trị văn hóa thành nguồn lực phát triển kinh tế - xã hội được Quốc hội quan tâm. Thảo luận tại hội trường ngày 10/11 về dự án Luật Phát triển công nghiệp văn hóa, các đại biểu tán thành sự cần thiết ban hành luật nhằm thể chế hóa chủ trương của Đảng, nhất là Nghị quyết số 80-NQ/TW về phát triển văn hóa Việt Nam; thúc đẩy hình thành hệ sinh thái, chuỗi giá trị công nghiệp văn hóa, nâng cao sức mạnh mềm và vị thế quốc gia.

Các ý kiến đánh giá dự thảo luật thể hiện bước chuyển trong tư duy, từ chủ yếu bảo tồn, phát huy giá trị truyền thống sang kết hợp bảo tồn, sáng tạo và khai thác giá trị văn hóa thành nguồn lực kinh tế; lấy con người, năng lực sáng tạo làm trung tâm, gắn với khoa học, công nghệ, chuyển đổi số và bảo vệ quyền sở hữu trí tuệ.

Các đại biểu đề nghị làm rõ khái niệm công nghiệp văn hóa; tiêu chí xác định ngành, sản phẩm và đối tượng được hưởng ưu đãi. Đồng thời, không nên đồng nhất sản phẩm văn hóa với sản phẩm phải ứng dụng công nghệ hiện đại hoặc đăng ký quyền sở hữu trí tuệ. Cần phân biệt hoạt động sáng tạo văn hóa với sản xuất, kinh doanh thông thường, phù hợp với đặc thù của di sản và nghề thủ công truyền thống. Phát triển công nghiệp văn hóa không chỉ dừng ở đầu tư công trình, thiết chế mà còn phải chú trọng hỗ trợ hoạt động sáng tạo, phát triển sản phẩm, mở rộng thị trường và nâng cao hiệu quả đầu ra.

Bảo vệ quyền lợi cộng đồng nắm giữ di sản, nhất là đồng bào dân tộc thiểu số, cũng được quan tâm. Các đại biểu nhấn mạnh giá trị của tri thức bản địa, di sản phi vật thể; đề nghị có cơ chế để cộng đồng tham gia chuỗi giá trị, được chia sẻ lợi ích từ khai thác thương mại. Theo đó, cần bổ sung chính sách phát triển công nghiệp văn hóa gắn với bảo tồn di sản dân tộc thiểu số; quy định cơ chế đồng thuận, tự nguyện, thông báo trước và chia sẻ lợi ích khi khai thác tri thức truyền thống, di sản phi vật thể. Đồng thời, nghiên cứu ưu đãi thuế, đất đai, hỗ trợ vốn, phát triển không gian sáng tạo mang bản sắc cộng đồng, tạo điều kiện để người dân trực tiếp tham gia.

Các đại biểu đề nghị hoàn thiện chính sách đào tạo, thu hút, đãi ngộ nghệ sĩ, nghệ nhân, nhân lực chất lượng cao; phát huy vai trò doanh nghiệp, khu vực tư nhân; tăng cường liên kết di sản, nghệ thuật, làng nghề và du lịch, tránh đầu tư dàn trải. Các ý kiến cũng đề nghị bảo vệ quyền sở hữu trí tuệ, quyền tự do sáng tạo; ngăn ngừa sao chép, khai thác trái phép tác phẩm, dữ liệu văn hóa bằng trí tuệ nhân tạo, bảo đảm hài hòa giữa lợi ích kinh tế, bảo tồn bản sắc và quyền lợi chính đáng của chủ thể sáng tạo.

Giải trình tại phiên thảo luận, Ủy viên Ban Chấp hành Trung ương Đảng, Bộ trưởng Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch Lâm Thị Phương Thanh cho biết, cơ quan soạn thảo sẽ tiếp tục rà soát phạm vi điều chỉnh, đối tượng áp dụng; làm rõ vai trò kiến tạo, dẫn dắt, hỗ trợ của Nhà nước, chuyển từ chủ yếu quản lý hoạt động văn hóa sang tạo lập môi trường và động lực phát triển.

Kết luận nội dung thảo luận, Ủy viên Ban Chấp hành Trung ương Đảng, Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Thị Thanh đề nghị tiếp tục hoàn thiện dự án luật theo hướng trọng tâm, trọng điểm, bảo đảm hài hòa giữa phát triển kinh tế với bảo tồn giá trị văn hóa dân tộc, đồng bộ với hệ thống pháp luật hiện hành. Việc tiếp thu, chỉnh lý dự án luật cần gắn với đánh giá tác động, khả năng cân đối nguồn lực và điều kiện thực thi, bảo đảm các chính sách hỗ trợ thực sự đến được với chủ thể sáng tạo.