Hoàn thiện thể chế và ứng dụng công nghệ để bảo vệ người tiêu dùng số

Bên cạnh sự bùng nổ của thương mại điện tử, thị trường cũng diễn biến ngày càng phức tạp

Diễn đàn “Gian lận thương mại trên không gian mạng: Thách thức và giải pháp ngăn chặn” được tổ chức mới đây với sự tham gia của đại diện cơ quan quản lý nhà nước, các hiệp hội và doanh nghiệp.

Theo báo cáo của Cục Thương mại điện tử và Kinh tế số (Bộ Công Thương), năm 2024 thương mại điện tử tiếp tục giữ tốc độ tăng trưởng gần gấp 3 lần so với tốc độ tăng trưởng của thương mại truyền thống trên toàn cầu, đóng góp khoảng 20% vào tổng doanh thu hàng hóa, dịch vụ bán lẻ vào năm 2024. Khu vực Đông Nam Á tiếp tục có tốc độ tăng trưởng thương mại điện tử và kinh tế số cao nhất thế giới.

Trong nước, thương mại điện tử Việt Nam tiếp tục duy trì tốc độ tăng trưởng ấn tượng, đạt mức 18 - 25% mỗi năm. Chỉ tính riêng 9 tháng đầu năm 2025, doanh số thương mại điện tử trong trong nước đã đạt 305,9 nghìn tỉ đồng, tăng 34,35% so với cùng kỳ năm 2024. Chính sự tăng trưởng bứt phá của thương mại điện tử đã góp phần đưa Việt Nam trở thành một trong những thị trường tiềm năng nhất khu vực ASEAN.

Bên cạnh sự bùng nổ của thương mại điện tử, thị trường cũng diễn biến ngày càng phức tạp. Tình trạng hàng giả, hàng nhái, hàng kém chất lượng bị trà trộn tinh vi không chỉ đe dọa trực tiếp đến sức khỏe, tính mạng người tiêu dùng mà còn ảnh hưởng đến các doanh nghiệp làm ăn chân chính, gây mất niềm tin xã hội.

Ông Hoàng Quang Phòng - Phó Chủ tịch Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI) khẳng định, Luật Thương mại điện tử được thông qua thể hiện quyết tâm của Nhà nước trong việc hoàn thiện hành lang pháp lý, tăng cường phòng, chống gian lận thương mại và bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng trong môi trường số

Phát biểu tại Diễn đàn, ông Hoàng Quang Phòng - Phó Chủ tịch Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI) cho biết, thời gian gần đây, tình hình tội phạm và vi phạm pháp luật liên quan đến buôn lậu, gian lận thương mại và hàng giả tiếp tục diễn biến phức tạp tại nhiều tỉnh, thành phố lớn trên cả nước như Hà Nội, Hải Phòng, Hưng Yên, Bắc Ninh, TP. Hồ Chí Minh, Đồng Nai,…

Các hành vi vi phạm trải rộng từ sản xuất, buôn bán hàng giả, hàng xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ, kinh doanh hàng hết hạn sử dụng hoặc không rõ nguồn gốc đến tiêu thụ hàng nhập lậu, hàng không có hóa đơn chứng từ gây nhiều khó khăn cho lực lượng chức năng.

Theo ghi nhận từ Ban Chỉ đạo 389 quốc gia, chỉ riêng quý III/2025, các đơn vị, địa phương đã phát hiện, bắt giữ và xử lý hơn 31.000 vụ việc liên quan đến buôn lậu và gian lận thương mại. Số tiền thu nộp ngân sách nhà nước vượt 3.600 tỷ đồng. Lực lượng chức năng đã khởi tố 462 vụ án hình sự với 915 đối tượng, phản ánh mức độ gia tăng cả về quy mô lẫn tính chất tinh vi của các hành vi vi phạm.

Trong bối cảnh đó, việc Quốc hội thông qua Luật Thương mại điện tử ngày 10/12/2025 là một bước đi chiến lược, ghi nhận thực tiễn phát triển thương mại số, đồng thời tăng cường phòng, chống gian lận và bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng, thúc đẩy môi trường đầu tư, kinh doanh của cộng đồng doanh nghiệp.

Các diễn giả thống nhất cần đẩy mạnh cơ chế phối hợp chặt chẽ giữa lực lượng quản lý thị trường, cơ quan chức năng và doanh nghiệp nhằm ngăn chặn hiệu quả gian lận thương mại, nhất là trên không gian mạng

Tại Diễn đàn, các đại diện từ cơ quan quản lý nhà nước, hiệp hội và doanh nghiệp đã thảo luận về tình trạng hàng giả, hàng lậu với thủ đoạn tinh vi, đồng thời chia sẻ một số khó khăn trong công tác điều tra, xử lý vi phạm.

Để giải quyết bài toán này, các bên thống nhất cần đẩy mạnh cơ chế phối hợp chặt chẽ giữa lực lượng quản lý thị trường, cơ quan chức năng và doanh nghiệp nhằm ngăn chặn hiệu quả gian lận thương mại, nhất là trên không gian mạng. Nhiều giải pháp mang tính căn cơ đã được đề xuất, từ việc hoàn thiện khung pháp lý, nâng mức xử phạt đến việc áp dụng các giải pháp công nghệ tiên tiến giúp người tiêu dùng chủ động nhận diện hàng thật - giả. Đây được xem là "chìa khóa" để bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng và tạo dựng môi trường kinh doanh lành mạnh trong tình hình mới.

Ngọc Châm