Hoàn thiện tiêu chí phân định thỏa thuận quốc tế và hợp đồng dân sự, điều ước quốc tế

Thỏa thuận quốc tế phải nhằm mục đích thiết lập khuôn khổ hợp tác công vụ

Dự án Luật Thỏa thuận quốc tế (sửa đổi) sửa đổi 48/52 điều, chiếm tới 92,3% so với Luật năm 2020 nhằm thể chế hóa chủ trương hội nhập quốc tế và quản lý thống nhất hoạt động đối ngoại theo Nghị quyết Đại hội XIII và Quyết định 392 của Trung ương.

Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Khắc Định phát biểu. Ảnh: Hồ Long

Phát biểu tại buổi thảo luận tổ, Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Khắc Định đánh giá việc dự thảo Luật đã có nhiều nội dung tiếp thu, chỉnh lý, sửa đổi.

Quan tâm đến quy định về trình tự, thủ tục ký kết thỏa thuận quốc tế nhân danh bộ, cơ quan ngang bộ, Phó Chủ tịch Quốc hội đánh giá cao việc dự thảo Luật đã bỏ việc quy định cụ thể, thay vào đó quy định nguyên tắc và giao Chính phủ quy định chi tiết (Điều 19, Điều 20).

Nhấn mạnh đây là tư duy mới, song, Phó Chủ tịch Quốc hội nêu rõ, thoả thuận quốc tế nhân danh Quốc hội, Hội đồng Dân tộc, các Ủy ban của Quốc hội, Văn phòng Quốc hội, Kiểm toán nhà nước thì vẫn quy định như cũ.

Các đại biểu dự phiên thảo luận tại Tổ 11. Ảnh: Hồ Long

“Vậy tại sao không gộp thành quy định chung và giao Ủy ban Thường vụ Quốc hội ban hành quy định cụ thể?”, Phó Chủ tịch Quốc hội đặt vấn đề.

Phó Chủ tịch Quốc hội cũng đề nghị, các quy định liên quan đến thỏa thuận quốc tế nhân danh Nhà nước, Quốc hội, Chính phủ nên gộp vào một mục chung tại dự thảo Luật; các trình tự thủ tục dành cho Chủ tịch nước, Thủ tướng, Chủ tịch Quốc hội cũng cần quy định giống nhau. Bên cạnh đó, cần xem xét bỏ Điều 43 tại dự thảo Luật.

Các đại biểu dự phiên thảo luận tại Tổ 11. Ảnh: Hồ Long

Về tiêu chí phân định thỏa thuận quốc tế và hợp đồng dân sự, điều ước quốc tế, khoản 1 Điều 2 dự thảo Luật hiện nay chỉ sử dụng tiêu chí “không làm phát sinh quyền, nghĩa vụ theo pháp luật quốc tế” và dựa vào thủ tục của Luật để định nghĩa; điều này chưa đủ để phân biệt thỏa thuận quốc tế với hợp đồng dân sự thương mại của các cơ quan nhà nước, gây lúng túng trong thực tiễn.

ĐBQH Hoàng Văn Nghĩa (Quảng Ngãi) đề nghị, cần bổ sung để hoàn thiện tiêu chí này theo nguyên tắc về bản chất và mục đích của hợp tác. Cụ thể, bổ sung ngay tại Điều 2 nội dung: thỏa thuận quốc tế phải nhằm mục đích thiết lập khuôn khổ hợp tác công vụ, đối ngoại, không mang tính chất trao đổi thương mại hoặc cung ứng dịch vụ, hoặc chuyển giao tài sản trực tiếp.

Các đại biểu dự phiên thảo luận tại Tổ 11. Ảnh: Hồ Long

Định nghĩa rõ nội hàm của thay đổi mang tính kỹ thuật

Đối với tư cách chủ thể và thẩm quyền của doanh nghiệp thuộc Bộ Quốc phòng và Bộ Công an, điểm g khoản 2 Điều 2 chỉ quy định chung là cơ quan, đơn vị thuộc Bộ Quốc phòng, Bộ Công an mà không liệt kê doanh nghiệp. Tuy nhiên, các tập đoàn viễn thông, công nghiệp quốc phòng lớn như Viettel, MobiFone hiện đang được quản lý như đơn vị thuộc Bộ và có nhu cầu ký kết các văn bản hợp tác mang tính chất chính trị, đối ngoại quốc phòng.

ĐBQH Hoàng Văn Nghĩa (Quảng Ngãi) phát biểu. Ảnh: Hồ Long

Do đó, đại biểu Hoàng Văn Nghĩa nhấn mạnh, không thể để văn bản dưới luật mở rộng đối tượng mà cần quy định rõ trong dự thảo Luật: hợp đồng thương mại thông thường áp dụng luật dân sự, kinh tế; các văn bản hợp tác nhằm thực hiện nhiệm vụ chính trị, an ninh do Bộ giao thì được coi là thỏa thuận quốc tế và áp dụng cơ chế quản lý đặc thù.

Do thỏa thuận quốc tế cấp xã có thể tác động trực tiếp đến an ninh đối ngoại, việc ủy quyền toàn bộ cho văn bản dưới luật quy định tiêu chí xác định đối tượng là chưa hoàn toàn phù hợp. Vì vậy, đại biểu Hoàng Văn Nghĩa cho rằng, nên quy định cứng trong dự thảo Luật nguyên tắc cốt lõi, phạm vi và điều kiện cơ bản, giao Chính phủ quy định chi tiết quy trình; đồng thời, chỉnh lý khoản 4 Điều 2 về khái niệm đơn vị trực thuộc để tránh coi UBND xã là đơn vị trực thuộc của UBND tỉnh để bảo đảm tính thống nhất với Luật Tổ chức chính quyền địa phương.

Toàn cảnh thảo luận tại Tổ 11 (gồm Đoàn ĐBQH các tỉnh: Khánh Hòa, Quảng Ngãi, Thái Nguyên). Ảnh: Hồ Long

Đại biểu Hoàng Văn Nghĩa cũng đề nghị, cần khắc phục cơ chế kiểm soát và trình tự, thủ tục ngắn gọn. Quy định tại khoản 3 Điều 31 dự thảo Luật hiện nay cho phép “ký trước báo cáo sau” đối với thay đổi mang tính kỹ thuật nhưng thiếu tiêu chí định lượng thế nào là kỹ thuật. Ngoài ra, Điều 32, 34, 35 cho phép rút ngắn thời gian hoặc miễn xin ý kiến trong trường hợp khẩn cấp nhưng thiếu cơ chế hậu kiểm, dễ dẫn đến tình trạng lạm dụng, có thể gây ra sai phạm.

“Vì vậy, cần định nghĩa rõ nội hàm của thay đổi mang tính kỹ thuật là gì, tức là không làm thay đổi nghĩa vụ, thẩm quyền tài chính và quy định bắt buộc phải báo cáo và cập nhật vào Cơ sở dữ liệu quốc gia về thỏa thuận quốc tế trong thời hạn tối đa 5 ngày, quản lý theo thời gian thực để bảo đảm các nguyên tắc pháp quyền”, đại biểu Hoàng Văn Nghĩa đề nghị.