Học Bác về thi đua, khen thưởng trong giai đoạn hiện nay

Tư tưởng Hồ Chí Minh về thi đua yêu nước

Ngày 11/6/1948, trong Lời kêu gọi thi đua ái quốc, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã khẳng định: “Thi đua là yêu nước, yêu nước thì phải thi đua. Những người thi đua là những người yêu nước nhất”. Theo Người, thi đua không phải là sự ganh đua hơn thua giữa các cá nhân mà là sự nỗ lực của mỗi người, mỗi tập thể nhằm hoàn thành tốt nhiệm vụ được giao, góp phần xây dựng đất nước. Thi đua phải xuất phát từ lợi ích của nhân dân, của Tổ quốc và hướng tới mục tiêu làm cho dân giàu, nước mạnh.

Những cá nhân tiêu biểu xuất sắc nhận Huân chương Lao động hạng ba tại Đại hội Thi đua yêu nước tỉnh lần thứ VI, giai đoạn 2025 - 2030.

Tư tưởng của Bác về thi đua luôn gắn với hành động cụ thể. Người cho rằng bất kỳ ai, ở bất kỳ vị trí nào cũng có thể tham gia thi đua bằng việc hoàn thành tốt công việc của mình. Từ người nông dân trên đồng ruộng, công nhân trong nhà máy, giáo viên trên bục giảng đến cán bộ trong cơ quan nhà nước đều có thể trở thành chiến sĩ thi đua nếu biết nỗ lực vượt khó, sáng tạo và tận tâm với công việc.

Bên cạnh thi đua, Chủ tịch Hồ Chí Minh cũng đặc biệt coi trọng công tác khen thưởng. Theo Người, khen thưởng là biện pháp động viên, cổ vũ những cá nhân, tập thể có thành tích xuất sắc, từ đó, lan tỏa những giá trị tích cực trong xã hội. Tuy nhiên, Người luôn nhấn mạnh nguyên tắc khen thưởng phải công bằng, khách quan, chính xác và kịp thời. Người từng căn dặn không được khen thưởng tràn lan, hình thức hoặc chạy theo thành tích, bởi điều đó sẽ làm mất đi ý nghĩa của phong trào thi đua.

Thực tiễn cho thấy, tư tưởng của Bác về thi đua, khen thưởng đã được Đảng và Nhà nước vận dụng hiệu quả qua nhiều giai đoạn lịch sử. Từ những phong trào nổi tiếng, như: “Ba sẵn sàng”, “Ba đảm đang”, “Gió Đại Phong”, “Sóng Duyên Hải”... trong thời kỳ kháng chiến đến các phong trào thi đua lao động sản xuất, xây dựng nông thôn mới, cải cách hành chính, chuyển đổi số hay học tập và làm theo tư tưởng, đạo đức, phong cách Hồ Chí Minh hiện nay đều góp phần quan trọng vào sự phát triển của đất nước.

Học Bác về thi đua trong bối cảnh hiện nay

Học Bác về thi đua trước hết là học tinh thần trách nhiệm, ý chí vượt khó và khát vọng cống hiến. Mỗi cán bộ, đảng viên, công chức, viên chức và người lao động cần không ngừng nâng cao trình độ chuyên môn, đổi mới tư duy, sáng tạo trong công việc để góp phần nâng cao hiệu quả hoạt động của cơ quan, đơn vị và xã hội.

Ngày nay, thi đua không chỉ thể hiện ở những thành tích lớn mà còn được thể hiện qua những việc làm cụ thể hằng ngày như: giải quyết công việc đúng hạn, nâng cao chất lượng phục vụ nhân dân, thực hành tiết kiệm, chống lãng phí, ứng dụng khoa học công nghệ và chuyển đổi số vào thực tiễn. Đó chính là sự vận dụng tư tưởng của Bác trong điều kiện mới.

Đối với đội ngũ cán bộ, công chức, thi đua phải gắn với tinh thần phục vụ nhân dân, lấy hiệu quả công việc và sự hài lòng của người dân làm thước đo. Đối với doanh nghiệp, thi đua là lao động sáng tạo, nâng cao năng suất, chất lượng sản phẩm và năng lực cạnh tranh. Đối với thanh niên, thi đua là học tập, nghiên cứu, khởi nghiệp, đổi mới sáng tạo và tích cực tham gia các hoạt động cộng đồng.

Đoàn viên, thanh niên Phường Thục Phán hưởng ứng Ngày Môi trường thế giới 05/6 và Tháng hành động vì môi trường năm 2026.

Theo Bí thư đoàn Phường Thục Phán Nông Thị Trà My, tư tưởng của Bác về thi đua vẫn còn nguyên giá trị đối với tuổi trẻ hôm nay. Đối với đoàn viên, thanh niên, thi đua không chỉ là tham gia các cuộc vận động hay đăng ký các danh hiệu mà quan trọng hơn là tinh thần xung kích, tình nguyện, dám nghĩ, dám làm và có trách nhiệm với cộng đồng. Những hoạt động như bảo vệ môi trường, chuyển đổi số cộng đồng, hỗ trợ người dân giải quyết thủ tục hành chính hay tham gia các hoạt động an sinh xã hội đều là những hình thức thi đua thiết thực. Đặc biệt thanh niên hiện nay quan tâm nhiều đến giá trị thực tiễn và sự ghi nhận xứng đáng.

Vì vậy, các phong trào thi đua cần bám sát nhu cầu thực tế của địa phương và đời sống người dân. Bên cạnh các hình thức khen thưởng truyền thống, có thể đa dạng hóa bằng các hình thức tôn vinh trên nền tảng số, giới thiệu gương thanh niên tiêu biểu trên các phương tiện truyền thông hoặc gắn với các cơ hội học tập, phát triển kỹ năng cho đoàn viên.

Nhìn thẳng vào thực trạng công tác thi đua, khen thưởng

Bên cạnh những mặt tích cực, nhìn nhận một cách khách quan, công tác thi đua, khen thưởng hiện nay vẫn còn những hạn chế nhất định. Ở một số nơi, phong trào thi đua chưa thật sự đi vào chiều sâu, còn mang tính hình thức hoặc chạy theo chỉ tiêu. Có những phong trào được phát động rầm rộ nhưng hiệu quả thực tế chưa cao. Một số cá nhân tham gia thi đua chủ yếu vì danh hiệu hoặc tiêu chí đánh giá cuối năm thay vì xuất phát từ tinh thần cống hiến và trách nhiệm đối với công việc.

Theo ông Hoàng Đức Hiền, nhà nghiên cứu văn hóa dân gian, là người nhiều năm quan tâm đến công tác thi đua, khen thưởng cho biết, giá trị cốt lõi trong tư tưởng Hồ Chí Minh về thi đua không nằm ở việc có bao nhiêu danh hiệu được trao mà ở việc phong trào thi đua có tạo ra chuyển biến thực sự trong nhận thức và hành động của mỗi cá nhân, tập thể hay không. Mỗi phong trào thi đua thành công phải khơi dậy được tinh thần tự giác, ý thức trách nhiệm và khát vọng cống hiến của mỗi người, thay vì chỉ tập trung vào các chỉ tiêu hoặc kết quả cuối cùng. Một trong những thách thức hiện nay là làm sao để công tác khen thưởng thực sự hướng đến người lao động trực tiếp, những cá nhân cống hiến và tạo ra giá trị cho cộng đồng. Nếu việc khen thưởng chỉ tập trung vào các vị trí quản lý hoặc mang tính luân phiên, cào bằng thì sẽ làm giảm động lực phấn đấu và chưa phản ánh đầy đủ tinh thần “người tốt, việc tốt” mà Chủ tịch Hồ Chí Minh luôn đề cao.

Trong công tác khen thưởng, dù đã có nhiều đổi mới nhưng vẫn còn tình trạng khen thưởng chưa sát thực tế. Một số cá nhân trực tiếp lao động, sản xuất, có nhiều sáng kiến và đóng góp thiết thực chưa được ghi nhận tương xứng. Trong khi đó, có những trường hợp thành tích chưa thật sự nổi bật nhưng vẫn được đề nghị khen thưởng theo cơ chế bình quân hoặc theo thông lệ. Đặc biệt việc đánh giá kết quả thi đua theo tỷ lệ nhất định cũng còn nhiều ý kiến trái chiều.

Đổi mới thi đua, khen thưởng theo tinh thần của Bác

Nếu đối chiếu với tư tưởng Hồ Chí Minh, có thể thấy chúng ta đã đạt được nhiều kết quả tích cực nhưng vẫn chưa hoàn toàn đáp ứng yêu cầu mà Người đặt ra. Bác từng nhấn mạnh rằng thi đua phải làm cho người tốt ngày càng nhiều hơn, việc tốt ngày càng phát triển hơn. Điều đó có nghĩa là giá trị của thi đua không nằm ở số lượng danh hiệu được trao mà nằm ở sự chuyển biến tích cực trong nhận thức, hành động và hiệu quả công việc của mỗi cá nhân, tập thể. Việc quy định tỷ lệ nhất định đối với các danh hiệu thi đua có ý nghĩa bảo đảm tính chọn lọc và chất lượng của công tác khen thưởng. Tuy nhiên, nếu áp dụng một cách cứng nhắc sẽ phần nào hạn chế việc phát hiện, động viên và tôn vinh những cá nhân thực sự tiêu biểu. Thực tế cho thấy, tại nhiều doanh nghiệp, nhà máy, đơn vị sản xuất hay đơn vị trường học có số lượng lao động trực tiếp rất lớn, hàng trăm hoặc hàng nghìn người. Trong số đó có nhiều cá nhân luôn nỗ lực vượt khó, có sáng kiến cải tiến kỹ thuật, nâng cao năng suất lao động hoặc nhiều năm liên tục hoàn thành xuất sắc nhiệm vụ. Tuy nhiên, do bị khống chế bởi tỷ lệ xét khen thưởng nên không ít trường hợp xứng đáng vẫn chưa được ghi nhận kịp thời.

Thi đua lao động, sản xuất góp phần xây dựng quê hương đất nước.

Ông Nguyễn Đình Hiền, Công ty Cổ phần Gang Thép Cao Bằng cho rằng: Thi đua nên hướng vào hiệu quả công việc thực tế thay vì chỉ dựa trên một số tiêu chí định lượng. Bên cạnh đó, việc xét khen thưởng cần linh hoạt hơn đối với các doanh nghiệp có đông lao động trực tiếp. Nếu có nhiều cá nhân thật sự xứng đáng thì nên có cơ chế ghi nhận phù hợp để khuyến khích người lao động tiếp tục sáng tạo, cống hiến. Khi người lao động cảm thấy những nỗ lực của mình được trân trọng, phong trào thi đua sẽ phát triển mạnh mẽ và thực chất hơn.

Đối với công tác khen thưởng, cần tập trung vào việc phát hiện, tôn vinh những cá nhân, tập thể có thành tích nổi bật, có sáng kiến mang lại hiệu quả thực tiễn. Khen thưởng cần được thực hiện kịp thời, công khai, minh bạch và hướng nhiều hơn đến người lao động trực tiếp. Việc khen thưởng đúng người, đúng việc không chỉ tạo động lực cho người được khen mà còn có tác dụng giáo dục, nêu gương và lan tỏa những giá trị tốt đẹp trong xã hội.

Bên cạnh đó, cũng cần nghiên cứu đổi mới hình thức khen thưởng để tăng ý nghĩa thực tiễn và giá trị lan tỏa. Ngoài tiền thưởng hoặc giấy khen theo quy định, các địa phương có thể cân nhắc sử dụng một số sản phẩm OCOP tiêu biểu, sản phẩm đặc trưng của địa phương làm quà tặng kèm theo các hình thức khen thưởng. Đây không chỉ là sự ghi nhận đối với người được khen mà còn góp phần quảng bá hình ảnh địa phương, nâng cao giá trị sản phẩm bản địa và hỗ trợ người dân phát triển kinh tế. Một phần thưởng là những sản phẩm do chính người dân địa phương làm ra sẽ mang ý nghĩa tinh thần sâu sắc, thể hiện sự gắn kết giữa phong trào thi đua với sự phát triển kinh tế - xã hội của địa phương.

Đổi mới hình thức khen thưởng không có nghĩa là giảm giá trị của công tác khen thưởng mà là làm cho việc khen thưởng trở nên gần gũi, thiết thực và có sức lan tỏa hơn. Trong giai đoạn phát triển mới của đất nước, việc học tập và làm theo Bác không chỉ góp phần nâng cao hiệu quả các phong trào thi đua yêu nước mà còn tạo động lực mạnh mẽ để khơi dậy khát vọng phát triển đất nước phồn vinh, hạnh phúc.