'Hội chứng cổ rùa' trẻ hóa: Hệ lụy từ thói quen xấu

Các phương pháp phục hồi chức năng đóng vai trò quan trọng trong cải thiện tình trạng 'hội chứng cổ rùa'. Ảnh minh họa: INT.

Trong thời đại số, khi điện thoại thông minh và máy tính trở thành thiết bị quen thuộc, nhiều vấn đề sức khỏe vốn phổ biến ở người trưởng thành đang có xu hướng “trẻ hóa”. Đáng chú ý là tình trạng “hội chứng cổ rùa” – một dạng sai lệch tư thế cổ tiềm ẩn nhiều nguy cơ nhưng dễ bị xem nhẹ, đặc biệt ở học sinh, sinh viên.

Lan rộng ở học sinh, sinh viên

Một nghiên cứu năm 2024 của Khoa Kỹ thuật Phục hồi chức năng, Trường Đại học Hồng Bàng (TPHCM), đã gióng lên hồi chuông cảnh báo về tình trạng “hội chứng cổ rùa” gia tăng trong giới trẻ.

Khảo sát trên 425 sinh viên tại TPHCM cho thấy, tỷ lệ mắc hội chứng này lên tới 46,6%, trong khi 69,2% người tham gia có biểu hiện lệch trọng tâm đầu. Những con số này phản ánh rõ thực trạng đáng lo ngại về sức khỏe cơ xương khớp trong bối cảnh lạm dụng thiết bị công nghệ ngày càng phổ biến.

“Hội chứng cổ rùa” (text neck syndrome) là tình trạng sai lệch tư thế cổ do duy trì thói quen cúi đầu trong thời gian dài khi sử dụng điện thoại, máy tính. Tư thế này khiến cột sống cổ phải chịu áp lực lớn khi đầu liên tục đổ về phía trước. Theo các chuyên gia, chỉ cần nghiêng đầu khoảng 15 độ, áp lực lên cổ có thể tăng lên 12 - 15kg, tương đương việc mang một vật nặng trên cổ trong thời gian dài.

Nguyên nhân chủ yếu của hội chứng này là thời gian sử dụng thiết bị điện tử kéo dài, kết hợp với thói quen cúi đầu quá mức. Tình trạng này phổ biến ở học sinh, sinh viên và nhân viên văn phòng – những nhóm thường xuyên học tập, làm việc và giải trí với màn hình. Bên cạnh đó, lối sống ít vận động, đặc biệt sau đại dịch Covid-19, cũng khiến hệ cơ - xương - khớp suy yếu, làm gia tăng nguy cơ mắc bệnh.

Các biểu hiện của hội chứng cổ rùa khá đa dạng và dễ nhận biết. Người mắc thường có tư thế đầu đưa ra phía trước, vai tròn, lưng gù nhẹ; kèm theo cảm giác đau mỏi vùng cổ, vai, gáy, nhất là sau khi ngồi lâu. Một số trường hợp xuất hiện cứng cổ, hạn chế xoay đầu, đau đầu kiểu căng cơ bắt nguồn từ vùng cổ gáy. Khi bệnh tiến triển, người bệnh có thể bị tê bì, yếu tay do chèn ép rễ thần kinh, thậm chí ảnh hưởng đến giấc ngủ và chức năng hô hấp do dung tích phổi suy giảm.

Theo cử nhân Lê Thị Thanh Hoa - Khoa Vật lý trị liệu – Phục hồi chức năng, Bệnh viện 19-8, việc duy trì tư thế cúi đầu kéo dài là nguyên nhân chính làm gia tăng áp lực lên cột sống cổ. Ngoài ra, thói quen ngồi lâu, ít vận động và thiếu luyện tập thể chất cũng là những yếu tố nguy cơ hàng đầu. Bên cạnh đó, các yếu tố như sử dụng gối quá cao, tiền sử chấn thương cổ hoặc quá trình lão hóa tự nhiên cũng có thể làm tình trạng trở nên nghiêm trọng hơn.

Các chuyên gia cảnh báo không nên chủ quan với “hội chứng cổ rùa”. Theo đó, cứ mỗi 2,5cm đầu nhô ra phía trước, cột sống cổ phải chịu thêm áp lực khoảng 4,5kg. Nếu kéo dài, tình trạng này có thể dẫn đến thoái hóa cột sống cổ, thoát vị đĩa đệm, đồng thời làm giảm dung tích phổi do lồng ngực bị chèn ép.

Hiện nay, việc đánh giá mức độ hội chứng thường được thực hiện bằng các phương pháp lâm sàng kết hợp cận lâm sàng. ThS.BS Ngô Thị Kim Oanh - Phó Trưởng khoa Châm cứu – Dưỡng sinh, Bệnh viện Đại học Y Dược - Cơ sở 3 (TPHCM), cho biết các phương pháp không xâm lấn như test tư thế dựa tường hoặc đo góc craniovertebral angle (CVA) được sử dụng phổ biến.

Trong đó, góc CVA khoảng 50 độ được xem là bình thường, dưới 40 độ cho thấy tình trạng cổ rùa ở mức trung bình đến nặng. Ngoài ra, quan sát tư thế nghiêng của cơ thể cũng giúp nhận diện mức độ lệch của đầu so với vai.

Trong những trường hợp cần thiết, bác sĩ có thể chỉ định các kỹ thuật cận lâm sàng như chụp X-quang cột sống cổ để đánh giá độ cong sinh lý, phát hiện thoái hóa hoặc gai xương. Chụp MRI được áp dụng khi nghi ngờ có chèn ép thần kinh hoặc thoát vị đĩa đệm, trong khi điện cơ (EMG) giúp đánh giá chức năng dẫn truyền thần kinh - cơ.

Về điều trị, các phương pháp phục hồi chức năng giữ vai trò chủ đạo. Tại Khoa Phục hồi chức năng, Bệnh viện 19-8, người bệnh có thể được áp dụng các kỹ thuật như trị liệu bằng tay nhằm giải phóng điểm co cứng, kéo giãn cơ; vật lý trị liệu với sóng xung kích, điện xung hoặc laser để giảm viêm, tăng tuần hoàn. Song song với đó là tái giáo dục tư thế, giúp người bệnh điều chỉnh thói quen sinh hoạt và duy trì tư thế đúng trong học tập, làm việc hằng ngày.

Cứ mỗi 2,5cm đầu nhô ra phía trước, cột sống cổ phải chịu thêm áp lực khoảng 4,5kg. Ảnh minh họa: INT.

Phòng ngừa nhờ thay đổi thói quen

Không chỉ xuất hiện ở sinh viên hay người đi làm, “hội chứng cổ rùa” đang có xu hướng gia tăng rõ rệt ở lứa tuổi học sinh, khiến nhiều phụ huynh không khỏi lo lắng. Đây là hệ quả trực tiếp của việc sử dụng thiết bị điện tử sớm, kéo dài và thiếu kiểm soát trong đời sống học đường hiện nay.

Chị Nguyễn Thu Hà (Cầu Giấy, Hà Nội) cho biết, chị tình cờ phát hiện con trai học lớp 7 có biểu hiện cổ chúi về phía trước, thường xuyên than đau mỏi sau giờ học.

“Ban đầu, tôi nghĩ cháu chỉ mệt do học nhiều, nhưng quan sát kỹ thì thấy dáng đứng, dáng ngồi đều bất thường. Khi đưa con đi kiểm tra, tôi mới biết cháu đã có dấu hiệu cổ rùa nhẹ. Thực sự rất bất ngờ vì trước đây tôi nghĩ tình trạng này chỉ gặp ở người lớn”, chị Hà chia sẻ.

Tương tự, anh Nguyễn Văn Trưởng (Hưng Yên) cũng lo lắng khi con gái học lớp 8 thường xuyên đau cổ, khó ngủ. “Cháu sử dụng điện thoại khá nhiều cho việc học và giải trí, có lúc vừa nằm vừa cúi đầu vào màn hình trong thời gian dài. Khi bác sĩ cảnh báo nguy cơ mắc hội chứng cổ rùa, tôi mới bắt đầu siết chặt thời gian dùng thiết bị và khuyến khích con vận động nhiều hơn”, anh Trưởng cho biết.

Những trường hợp trên cho thấy “hội chứng cổ rùa” không còn là vấn đề riêng của người trưởng thành mà đang trẻ hóa nhanh chóng. Đáng lo ngại, ở lứa tuổi đang phát triển, những sai lệch về tư thế nếu kéo dài có thể ảnh hưởng đến sự phát triển của hệ cơ - xương - khớp, để lại hệ lụy lâu dài.

Các chuyên gia nhận định, dù không đe dọa trực tiếp đến tính mạng, nhưng nếu không được phát hiện và can thiệp kịp thời, hội chứng này có thể gây hạn chế vận động vùng cổ, vai, gáy; ảnh hưởng đến hô hấp, tiêu hóa; đồng thời làm giảm tính thẩm mỹ do biến dạng tư thế. Ở mức độ nặng, người bệnh có thể gặp các vấn đề thần kinh như tê bì tay, đau đầu kéo dài, suy giảm chất lượng giấc ngủ.

Đặc biệt, việc điều trị sẽ hiệu quả hơn nếu được phát hiện sớm, nhất là ở trẻ dưới 15 tuổi - giai đoạn hệ xương còn linh hoạt, dễ điều chỉnh. Ngược lại, khi trẻ lớn hơn, cấu trúc xương đã ổn định, việc can thiệp trở nên khó khăn hơn, đồng thời thói quen sinh hoạt sai lệch cũng khó thay đổi.

Theo các chuyên gia, “hội chứng cổ rùa” hoàn toàn có thể phòng ngừa và cải thiện nếu người trẻ chủ động điều chỉnh lối sống. Phụ huynh và nhà trường cần phối hợp kiểm soát thời gian sử dụng thiết bị điện tử, hướng dẫn học sinh duy trì tư thế đúng khi học tập; đồng thời khuyến khích vận động thể chất, đặc biệt là các bài tập giãn cơ vùng cổ - vai - lưng.

Việc điều trị “hội chứng cổ rùa” đòi hỏi sự kiên trì và thường kéo dài, bởi đây không chỉ là vấn đề cơ – xương – khớp, mà còn liên quan chặt chẽ đến thói quen sinh hoạt hằng ngày. Nếu không thay đổi tư thế và lối sống, tình trạng bệnh rất dễ tái phát hoặc tiến triển nặng hơn. Vì vậy, ngay khi xuất hiện các dấu hiệu như đau mỏi vai gáy, cổ gù về phía trước, hạn chế vận động hoặc cột sống có biểu hiện cong lệch, người bệnh cần đi khám sớm để được can thiệp kịp thời.

Các chuyên gia nhấn mạnh, “thời điểm vàng” trong điều trị là khi bệnh mới ở giai đoạn nhẹ, đặc biệt ở trẻ em và thanh thiếu niên - nhóm đối tượng có hệ xương còn linh hoạt, dễ điều chỉnh. Ngược lại, nếu để kéo dài, những biến đổi về cấu trúc cột sống có thể trở nên khó hồi phục, làm tăng nguy cơ thoái hóa sớm, ảnh hưởng lâu dài đến sức khỏe và chất lượng cuộc sống.

Để phòng ngừa, việc thay đổi thói quen sử dụng thiết bị điện tử đóng vai trò then chốt. Trẻ em và người lớn cần hạn chế thời gian nhìn màn hình liên tục, tuân thủ nguyên tắc nghỉ ngơi sau mỗi 30 - 45 phút học tập, làm việc. Khi sử dụng điện thoại, máy tính, cần giữ màn hình ngang tầm mắt, lưng thẳng, vai thả lỏng, tránh cúi đầu hoặc nằm sử dụng thiết bị trong thời gian dài. Nguyên tắc quan trọng là duy trì cột sống trên một trục thẳng từ đỉnh đầu đến xương cụt.

Duy trì tư thế cúi đầu trong thời gian dài là nguyên nhân chính làm gia tăng áp lực lên cột sống cổ. Ảnh minh họa: INT.

Bên cạnh đó, việc chủ động vận động thể chất có ý nghĩa đặc biệt quan trọng. Các bài tập giãn cơ, tăng cường sức mạnh vùng cổ - vai - lưng, yoga hoặc bơi lội không chỉ giúp cải thiện tư thế, mà còn tăng độ dẻo dai cho hệ cơ - xương - khớp.

Trong môi trường học đường, cần khuyến khích học sinh tham gia các hoạt động ngoài trời, giảm thời gian ngồi tĩnh tại kéo dài. Ngoài ra, có thể sử dụng các thiết bị hỗ trợ như ghế ngồi đúng chuẩn, bàn học phù hợp chiều cao, hoặc miếng lót chống gù lưng. Việc thăm khám định kỳ ít nhất 6 tháng/lần cũng rất cần thiết để phát hiện sớm các bất thường, đặc biệt với trẻ đang trong độ tuổi phát triển.

Trong bối cảnh công nghệ ngày càng chi phối đời sống, “hội chứng cổ rùa” không còn là hiện tượng cá biệt, mà đang trở thành một vấn đề sức khỏe cộng đồng, nhất là ở giới trẻ. Điều đáng lo ngại không chỉ nằm ở tỷ lệ gia tăng, mà còn ở sự chủ quan trong nhận thức và thói quen sinh hoạt thiếu khoa học.

Do đó, nâng cao nhận thức, phát hiện sớm và can thiệp đúng cách cần được coi là giải pháp trọng tâm. Sự phối hợp chặt chẽ giữa gia đình, nhà trường và ngành y tế sẽ góp phần hình thành thói quen sống lành mạnh cho trẻ ngay từ sớm. Đây chính là “lá chắn” bền vững giúp bảo vệ cột sống, nâng cao chất lượng sống và hạn chế những hệ lụy lâu dài trong thời đại số.