Hội chứng trì hoãn trên giường: Nhiều bạn trẻ lướt điện thoại đến rạng sáng dù cả ngày làm việc mệt mỏi
Dù mệt mỏi sau một ngày dài làm việc, nhiều người trẻ vẫn chọn cách thức đến 2h - 3h sáng để lướt điện thoại. Hiện tượng này không chỉ đơn thuần là thói quen xấu mà còn phản ánh những khoảng trống tâm lý cần được giải mã.
Lướt điện thoại như một giải pháp 'chữa lành'
Sau gần 12 tiếng làm việc tại cơ quan, Thuỳ Chi (sinh năm 2002, Hà Nội) trở về nhà trong trạng thái mệt mỏi rã rời. Tuy nhiên, thứ đầu tiên cô tìm đến sau khi bước qua cánh cửa lại là chiếc điện thoại. Chi chia sẻ, cô có thể dành nhiều giờ nằm lướt mạng, thậm chí thức đến 3h sáng. Với đặc thù công việc trợ lý giám đốc luôn bận rộn, Chi coi việc dùng điện thoại vào ban đêm là một giải pháp giải trí và "chữa lành". "Sau một ngày mệt mỏi, mình cảm thấy muốn thưởng cho bản thân bằng thời gian nằm giải trí, lướt mạng, chơi game. Nhiều khi xem đến tận 3h sáng, cảm giác được cân bằng hơn, dù hôm sau dậy hơi mệt chút, nhưng dần cũng quen", Chi chia sẻ.
Nhiều bạn trẻ lướt điện thoại đến rạng sáng dù cả ngày làm việc mệt mỏi. (Ảnh minh hoạ)
Nguyễn An (sinh năm 2003, Hưng Yên) cũng rơi vào hoàn cảnh tương tự. An hiện đang chạy xe ôm công nghệ được hơn một năm. Vì công việc cả ngày vất vả, An tự đặt ra mốc 7h tối sẽ về nhà và ngắt kết nối để dành thời gian giải trí. Chàng trai trẻ bộc bạch: "Đi làm về mệt nên mình không muốn ra ngoài, nằm nghỉ ngơi thì mình lướt điện thoại. Nếu như về nhà ngủ rồi lại đi làm, mình thấy cuộc sống mất cân bằng. Mình cần thời gian giải trí, thư giãn, nhiều khi chỉ lướt điện thoại trong vô định, thấy gì xem nấy cho đến rạng sáng. Công việc ban ngày là một thế giới khác và khi mình về lướt điện thoại là một thế giới khác. Mình giải trí để cân bằng lại, nếu không sẽ rất nhanh chán".
Thực tế, câu chuyện của Thuỳ Chi hay Nguyễn An không phải là những trường hợp cá biệt. Tình trạng nhiều người trẻ thức đến 2h - 3h sáng để lướt điện thoại, dù cơ thể đã mệt nhoài sau một ngày dài làm việc, đang trở thành một thói quen khá phổ biến. Chia sẻ với Sinh Viên Việt Nam, ThS Dương Trần Minh Đoàn - Giảng viên Khoa Tâm lý học, Trường ĐH KHXH&NV (ĐHQG TP. HCM) đã có những phân tích, lý giải dưới góc độ tâm lý đằng sau hành vi này.
Sự trì hoãn trên giường
Lý giải về hiện tượng này, ThS Dương Trần Minh Đoàn nhận định, đây không đơn thuần là câu chuyện về sự thiếu kỷ luật hay không biết chăm sóc sức khoẻ. Trong tâm lý học, hành vi thức khuya dù không có lý do khách quan bắt buộc được gọi là trì hoãn trên giường (bedtime procrastination).
Nhưng nếu chỉ gọi tên hiện tượng thì vẫn chưa đủ, đằng sau hành vi ấy có thể là một nhu cầu rất con người: Muốn có chút thời gian cho riêng mình, muốn được tự do sau một ngày phải đáp ứng công việc và trách nhiệm, hoặc đơn giản là chưa muốn quay lại một ngày mới quá nhanh. Điện thoại và mạng xã hội dễ dàng đáp ứng nhu cầu đó, mang lại cảm giác được tự chọn, kết nối và tạm quên đi áp lực.
Nhiều người trẻ hiện nay có một ngày quá đầy đủ: Công việc, học tập, trách nhiệm và kỳ vọng, nhưng lại thiếu đi sự nuôi dưỡng về mặt tâm lý. ThS Dương Trần Minh Đoàn nhấn mạnh sự khác biệt giữa giải trí và phục hồi: "Chúng ta có thể lướt mạng xã hội hai giờ và cảm thấy mình đã nghỉ, nhưng khi đặt điện thoại xuống vẫn thấy mệt. Phục hồi thực sự cần những khoảnh khắc tâm trí được ngắt khỏi yêu cầu, cơ thể được chậm lại". Ban đêm cũng là lúc những cảm xúc bị kìm nén như căng thẳng, trống trải, cô đơn xuất hiện, và chiếc điện thoại trở thành công cụ nhanh nhất để lấp đầy khoảng trống đó.
Ở một số người, ban đêm cũng là lúc những cảm xúc bị đẩy sang một bên trong ngày bắt đầu xuất hiện. Khi không còn công việc để bận rộn, họ có thể nhận ra mình đang căng thẳng, trống trải hoặc cô đơn. Chiếc điện thoại khi ấy trở thành một cách rất nhanh để lấp đầy khoảng trống. Đôi khi, vấn đề không nằm ở chiếc điện thoại. Chiếc điện thoại chỉ đang đáp ứng một nhu cầu mà ban ngày người đó chưa có cơ hội chăm sóc.
Bạn thật sự cần gì?
Việc thức khuya tạo ra một vòng lặp độc hại: Ban ngày mệt mỏi, ban đêm tìm đến điện thoại để kéo dài thời gian riêng, dẫn đến ngày hôm sau càng kiệt sức. Khi cơ thể mệt mỏi, khả năng tập trung, kiểm soát cảm xúc và tự điều chỉnh hành vi suy giảm, ảnh hưởng trực tiếp đến chất lượng công việc và học tập. Về mặt quan hệ xã hội, con người có thể kết nối với hàng trăm người trên không gian mạng nhưng lại đánh mất sự hiện diện với những người xung quanh. Nguy hiểm hơn, nếu mọi khoảng trống đều bị lấp đầy bởi điện thoại, người trẻ sẽ ngày càng ít có cơ hội lắng nghe bản thân để nhận ra điều gì thực sự quan trọng.
ThS Dương Trần Minh Đoàn (Trường ĐH KHXH&NV, ĐHQG TP. HCM)
"Nếu mỗi khoảng trống đều được lập tức lấp bằng điện thoại, chúng ta sẽ ngày càng ít cơ hội để nhận ra mình đang cảm thấy gì, cần gì và điều gì thực sự quan trọng với mình. Những khoảng lặng đôi khi không dễ chịu, nhưng chính trong những khoảng lặng ấy con người mới có cơ hội gặp lại chính mình".
Để cải thiện tình trạng này, ThS Dương Trần Minh Đoàn khuyên không nên bắt đầu bằng việc tự trách bản thân hoặc đặt mục tiêu cực đoan là ngừng sử dụng điện thoại ngay lập tức. Thay vào đó, hãy tự hỏi bản thân thực sự cần gì: Sự nghỉ ngơi, một không gian riêng, hay muốn bớt đi cảm giác cô đơn?
Thay vì dồn toàn bộ nhu cầu nghỉ ngơi vào cuối ngày, hãy thử tạo ra những khoảng phục hồi nhỏ ngay trong ngày, ví dụ như mười phút đi bộ không cầm điện thoại, một bữa ăn không nhìn màn hình, hay một cuộc trò chuyện thực sự với người thân. Trước khi ngủ, hãy dành 20 đến 30 phút làm khoảng thời gian chuyển tiếp để cơ thể và tâm trí chậm lại bằng cách giảm ánh sáng, tắt bớt thông báo và đặt điện thoại xa khỏi giường.
Cuối cùng, điều cần điều chỉnh không chỉ là giờ ngủ hay chiếc điện thoại, mà chính là cách mỗi người đang làm việc, nghỉ ngơi và chăm sóc đời sống tinh thần của chính mình.
“Nếu một người phải thức đến 2h sáng chỉ để cảm thấy cuối cùng mình mới được sống cho mình một chút, thì có lẽ điều cần điều chỉnh không chỉ là giờ ngủ hay chiếc điện thoại, mà còn là cách chúng ta đang làm việc, nghỉ ngơi và chăm sóc đời sống tinh thần của chính mình”.