Hội nghị COSTI-90: Hợp tác khoa học công nghệ ASEAN cần chuyển từ 'chia sẻ' sang 'cùng kiến tạo giải pháp'

Định vị vai trò của khoa học công nghệ trước các thách thức xuyên biên giới

Trong bối cảnh thế giới đang chứng kiến những biến đổi sâu sắc và toàn diện, khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo (STI) đang đóng vai trò then chốt hơn bao giờ hết. Tại phiên khai mạc, Bộ trưởng Bộ Khoa học và Công nghệ Vũ Hải Quân đã chỉ rõ sự trỗi dậy mạnh mẽ của các lĩnh vực mũi nhọn như trí tuệ nhân tạo (AI), điện toán tiên tiến, công nghệ vũ trụ, công nghệ sinh học và công nghệ lượng tử đang tái định hình cách thức vận hành của các nền kinh tế.

Bộ trưởng Bộ Khoa học và Công nghệ Vũ Hải Quân phát biểu tại Hội nghị - Ảnh: KHCN.

Bên cạnh những cơ hội đột phá, khu vực ASEAN cũng đang phải đối mặt với hàng loạt thách thức mang tính xuyên biên giới như biến đổi khí hậu, an ninh y tế, an ninh lương thực và năng lượng. Bộ trưởng Bộ Khoa học và Công nghệ Vũ Hải Quân khẳng định, đây là những bài toán phức tạp mà không một quốc gia đơn lẻ nào có thể tự giải quyết trọn vẹn, đòi hỏi sự phối hợp chặt chẽ và nỗ lực chung của toàn khối.

Nhìn lại chặng đường phát triển, Bộ trưởng Bộ Khoa học và Công nghệ Vũ Hải Quân đánh giá cao những nền tảng vững chắc mà COSTI đã xây dựng được. Từ việc hình thành các nền tảng số giúp kết nối nhân tài và công nghệ, phát triển mạng lưới chuyên gia sâu rộng, cho đến những bước đi tiên phong trong việc chia sẻ cơ sở hạ tầng nghiên cứu. Đây chính là những nguồn lực nền tảng cực kỳ quan trọng để ASEAN tiếp tục phát huy năng lực STI, trực tiếp phục vụ cho các mục tiêu phát triển bền vững chung của cả khu vực.

Khởi động giai đoạn mới với bộ máy tinh gọn, hiệu quả

Hội nghị COSTI-90 diễn ra trong một thời điểm mang tính bước ngoặt của khu vực. Điểm lại những cột mốc quan trọng, Bộ trưởng Bộ Khoa học và Công nghệ Vũ Hải Quân nhắc tới Hội nghị Bộ trưởng ASEAN về Khoa học, Công nghệ và Đổi mới sáng tạo lần thứ 22 (AMMSTI-22) được tổ chức tại Vientiane (Lào) vào tháng 6/2026.

Sự kiện AMMSTI-22 không chỉ đánh dấu năm đầu tiên chính thức triển khai Kế hoạch Hành động ASEAN về Khoa học, Công nghệ và Đổi mới sáng tạo (APASTI) giai đoạn 2026-2035, mà còn ghi nhận việc ra mắt hệ thống giám sát và đánh giá nhằm bám sát tiến độ thực hiện kế hoạch này.

Đặc biệt, để thích ứng với bối cảnh mới, các Bộ trưởng tại AMMSTI-22 đã thông qua cơ cấu tổ chức mới của COSTI theo hướng tinh gọn và linh hoạt hơn. Theo đó, hệ thống đã được tái cấu trúc thành 5 Tiểu ban chuyên môn.

Tính đến thời điểm diễn ra COSTI-90, cả 5 Tiểu ban này đều đã tổ chức thành công các cuộc họp đầu tiên, tạo tiền đề vững chắc cho việc thực thi các nhiệm vụ chuyên môn chiến lược trong thời gian tới.

Bước chuyển mình chiến lược: Ưu tiên hành động và kết quả thực tiễn

Nhấn mạnh trọng trách của COSTI trong việc dẫn dắt APASTI và hỗ trợ hiện thực hóa Tầm nhìn ASEAN 2045, Bộ trưởng Bộ Khoa học và Công nghệ Vũ Hải Quân đã đưa ra thông điệp mạnh mẽ về việc thay đổi tư duy hợp tác trong nội khối.

Các đại biểu chụp ảnh lưu niệm tại Hội nghị - Ảnh: KHCN.

Bộ trưởng Khoa học và Công nghệ Vũ Hải Quân cho rằng, hợp tác khu vực cần có sự chuyển dịch căn bản: từ việc chỉ dừng lại ở "chia sẻ kiến thức" sang "cùng kiến tạo giải pháp"; từ việc triển khai các "dự án riêng lẻ" sang việc thiết lập những "quan hệ đối tác mạnh mẽ và gắn kết hơn".

Để hiện thực hóa điều này, các quốc gia thành viên cần tận dụng tối đa và hiệu quả hơn nữa năng lực nghiên cứu, cơ sở hạ tầng khoa học và nguồn tài nguyên dữ liệu của nhau. Định hướng cho chương trình nghị sự của COSTI-90, Bộ trưởng Khoa học và Công nghệ Vũ Hải Quân đề nghị hội nghị cần tập trung vào các ưu tiên rõ ràng, đi kèm với những hành động cụ thể và phải mang lại những kết quả có thể đo lường được.

Kết thúc bài phát biểu, Bộ trưởng Bộ Khoa học và Công nghệ Vũ Hải Quân tái khẳng định cam kết mạnh mẽ của Việt Nam đối với cơ chế hợp tác khu vực. Đối với Việt Nam, hợp tác ASEAN trong lĩnh vực khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo đặc biệt được coi trọng.

Đây không chỉ đơn thuần là động lực hỗ trợ phát triển kinh tế - xã hội, mà còn là chìa khóa then chốt góp phần định hình tương lai thịnh vượng, tự cường của toàn khối ASEAN trong thập kỷ tới.