Hội nghị Thượng đỉnh BRICS lần thứ 18: Từ mở rộng hợp tác đến định hình trật tự toàn cầu
Sự đồng thuận của 11 thành viên tại Hội nghị Thượng đỉnh lần thứ 18 ở New Delhi (Ấn Độ) trong bối cảnh khác biệt địa chính trị ngày càng sâu sắc cho thấy, BRICS (bao gồm các nước: Brazil, Nga, Ấn Độ, Trung Quốc, Nam Phi, Ai Cập, Ethiopia, Iran, Ả rập Xê út, Các tiểu Vương quốc Ả rập Thống nhất và Indonesia) đang trưởng thành về khả năng điều phối lợi ích, từng bước chuyển từ một diễn đàn hợp tác kinh tế thành một trong những tiếng nói đáng chú ý trong quá trình định hình trật tự quốc tế mới.
Tiềm năng và cơ hội của BRICS đang rộng mở hơn bao giờ hết. Ảnh: Ban tổ chức Hội nghị thượng đỉnh BRICS lần thứ 18
Dấu hiệu đáng chú ý đầu tiên là việc toàn bộ các nhà lãnh đạo của BRICS nhất trí thông qua Tuyên bố New Delhi 2026, sau những cuộc đàm phán được đánh giá là căng thẳng. Vì thế, việc các nước cùng chấp nhận một tuyên bố chung cho thấy, năng lực dung hòa khác biệt của BRICS đã được cải thiện đáng kể. Kết quả này càng ấn tượng khi xét đến thực tế BRICS hiện quy tụ những quốc gia vốn có lợi ích, thể chế chính trị và định hướng đối ngoại rất khác nhau - điển hình là Iran và Các tiểu Vương quốc Ả rập Thống nhất (UAE).
Tuyên bố New Delhi của Hội nghị Thượng đỉnh BRICS lần thứ 18 nhấn mạnh đến các vấn đề đối thoại, tham vấn và ngoại giao trong giải quyết tranh chấp, đồng thời phản đối xu hướng sử dụng các biện pháp thuế quan và phi thuế quan đơn phương làm méo mó thương mại quốc tế. Đây là thông điệp có sức nặng trong một thế giới mà cạnh tranh địa chính trị đang ngày càng tác động trực tiếp đến thương mại, đầu tư và chuỗi cung ứng.
Rõ ràng, BRICS không cần phải trở thành một liên minh chính trị - quân sự để gia tăng ảnh hưởng, song ngược lại, chính sự đồng thuận trong đa dạng sẽ trở thành lợi thế nếu các thành viên duy trì được nguyên tắc này và tập trung vào những lợi ích chung.
Tiếp đến, hội nghị lần này cũng cho thấy, BRICS đang chuyển trọng tâm từ việc phản ứng trước trật tự hiện hữu sang chủ động đề xuất cách thức cải tổ. Thủ tướng Ấn Độ Narendra Modi đã đề xuất 10 sáng kiến cải cách quản trị toàn cầu, tập trung vào đại diện, khả năng đáp ứng và xây dựng luật lệ. Trong đó nhấn mạnh, cải cách Hội đồng Bảo an Liên hợp quốc không thể tiếp tục trì hoãn. Đây là thay đổi quan trọng về chất cho thấy BRICS ngày càng thể hiện được vị thế trong quá trình thiết kế các quy tắc của trật tự toàn cầu thay vì chỉ giữ vai trò tiếng nói phản biện như những năm qua. Xu hướng này phù hợp với vị thế kinh tế ngày càng lớn của BRICS.
Nhìn về phía trước, triển vọng của BRICS càng sáng sủa, khi Trung Quốc sẽ đảm nhiệm chức Chủ tịch luân phiên vào năm 2027. Với tư cách sẽ là chủ nhà, lại nước lớn, Trung Quốc tuyên bố cam kết thúc đẩy hợp tác trong kinh tế số, phát triển xanh, trí tuệ nhân tạo (AI), giảm nghèo và nông nghiệp. Hội nghị Thượng đỉnh của BRICS tại New Delhi đã tạo dựng nền tảng đồng thuận, hy vọng hội nghị tại Bắc Kinh vào năm tới sẽ hoàn toàn có thể tạo ra những nguyên tắc hoạt động để nâng cao hiệu quả hợp tác kinh tế cũng như tiếp tục nâng tầm vị thế của BRICS trong một thế giới nhiều biến động.
Những nỗ lực của BRICS giai đoạn tới có nhiều thuận lợi. Thứ nhất, khối đang hình thành được một tầng hợp tác rộng hơn bên ngoài cấp lãnh đạo. Trong nhiệm kỳ của Ấn Độ, hơn 400 cuộc họp và hoạt động đã được tổ chức tại 30 thành phố... Điều đó cho thấy, BRICS đang dần hình thành một mạng lưới hợp tác thể chế tương đối sâu rộng. Thứ hai là cấu trúc linh hoạt của khối. Tính linh hoạt cho phép các thành viên không phải thống nhất về mọi vấn đề, phù hợp hơn với thế giới đa cực đang hình thành.
Tuy vậy, với tầm nhìn hiện nay, tương lai của BRICS sẽ không nằm ở việc trở thành một phe đối đầu với phương Tây, mà nằm ở nỗ lực trở thành một trung tâm hợp tác ở Nam bán cầu. Khi mọi quyết định lớn về kinh tế, thương mại, tài chính và quản trị quốc tế đều phải tính đến tiếng nói của các thành viên BRICS, khối rõ ràng đã hoàn thành một phần quan trọng trong mục tiêu đặt ra.
