Hội nghị Trung ương 2: Đề xuất thiết lập cơ chế kết nối khoa học - chính sách định kỳ

Trong bối cảnh thế giới biến động phức tạp, việc nhận thức đúng đắn và vận dụng sáng tạo "bốn kiên định" không chỉ là yêu cầu cấp thiết đối với toàn hệ thống chính trị mà còn là sứ mệnh của các cơ quan nghiên cứu chính sách.

Nhà báo, Luật gia Đoàn Mạnh Phương, Chủ tịch Hội đồng Quản lý Viện Chính sách, Pháp luật và Quản lý (Liên hiệp các Hội Khoa học và Kỹ thuật Việt Nam) nhận định đây là định hướng có ý nghĩa phương pháp luận rất sâu sắc, kết tinh giữa bản lĩnh chính trị vững vàng và tư duy đổi mới linh hoạt.

Từ bản lĩnh chính trị đến tư duy đổi mới sáng tạo

Về nội dung đầu tiên - “kiên định, vận dụng và phát triển sáng tạo Chủ nghĩa Mác - Lênin, Hồ Chí Minh”, Nhà báo, Luật gia Đoàn Mạnh Phương, Chủ tịch Hội đồng Quản lý Viện Chính sách, Pháp luật và Quản lý (Liên hiệp các Hội Khoa học và Kỹ thuật Việt Nam) cho rằng, đây là định hướng có ý nghĩa phương pháp luận rất sâu sắc, kết tinh giữa bản lĩnh chính trị vững vàng và tư duy đổi mới linh hoạt. Điểm đáng chú ý là không chỉ "kiên định" mà còn nhấn mạnh "vận dụng và phát triển sáng tạo", điều này thể hiện tư duy biện chứng, không giáo điều, không rập khuôn.

Chủ nghĩa Mác - Lênin và tư tưởng Hồ Chí Minh không phải là những hệ thống lý luận bất biến mà cần được bổ sung, phát triển trên cơ sở tổng kết thực tiễn Việt Nam và tiếp thu có chọn lọc tinh hoa tri thức của nhân loại. Chính nhờ sự vận dụng sáng tạo đó mà Việt Nam đã đạt được những thành tựu quan trọng trong công cuộc Đổi Mới hơn 40 năm qua.

Quan điểm này gắn chặt với yêu cầu xây dựng Đảng về chính trị và tư tưởng trong giai đoạn mới. Khi kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa và hội nhập quốc tế ngày càng sâu rộng, nguy cơ “tự diễn biến”, “tự chuyển hóa” trong nội bộ có thể gia tăng nếu thiếu nền tảng tư tưởng vững chắc. Do đó, việc kiên định đi đôi với đổi mới sáng tạo chính là ‘lá chắn’ quan trọng để giữ vững bản chất cách mạng, tính tiên phong của Đảng.

Để “bốn kiên định” thực sự trở thành một “hệ điều hành” xuyên suốt trong toàn bộ hoạt động quản trị của Viện Chính sách, Pháp luật và Quản lý, Nhà báo, Luật gia Đoàn Mạnh Phương cho biết, thời gian tới, Viện sẽ ưu tiên xây dựng và hoàn thiện nền tảng lý luận gắn với tổng kết thực tiễn. Trong đó, tập trung vào các vấn đề lớn như, hoàn thiện thể chế kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa, quản trị quốc gia hiện đại, phát triển bền vững trong bối cảnh hội nhập sâu rộng; đồng thời, đổi mới mạnh mẽ mô hình quản trị Viện theo hướng hiện đại, minh bạch và hiệu quả. Đồng thời “bốn kiên định” sẽ được tích hợp vào quy trình ra quyết định, đánh giá hiệu quả công việc, phát triển đội ngũ cán bộ theo hướng ‘vừa hồng, vừa chuyên’... bởi đây chính là lực lượng trực tiếp “vận hành” hệ điều hành “bốn kiên định” trong thực tiễn.

Viện đẩy mạnh vai trò của truyền thông chính sách, đặc biệt thông qua Tạp chí Việt Nam Hội nhập như một kênh lan tỏa, cụ thể hóa các giá trị của “bốn kiên định” đến với xã hội. Viện sẽ chủ động mở rộng mạng lưới hợp tác nghiên cứu, trao đổi học thuật, tiếp thu tinh hoa tri thức nhân loại nhưng luôn đặt trên nền tảng kiên định mục tiêu, lý tưởng và con đường phát triển của Việt Nam.

Hiện thực hóa kiên định trong nghiên cứu lập pháp

TS Lê Thương Huyền, Phó trưởng Phòng Nghiên cứu Lý luận, Luật Hiến pháp, Luật Hành chính, Viện Nhà nước và Pháp luật (Viện Hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam) đề xuất một số đột phá trong cơ chế nghiên cứu và đào tạo đội ngũ chuyên gia tư vấn chiến lược.

Ở góc độ pháp lý, Tiến sĩ Lê Thương Huyền, Phó trưởng Phòng Nghiên cứu Lý luận, Luật Hiến pháp, Luật Hành chính, Viện Nhà nước và Pháp luật (Viện Hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam) cho rằng, trong “bốn kiên định” mà Hội nghị lần thứ hai Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa XIV đã đề ra, kiên định thứ tư “kiên định các nguyên tắc tổ chức và hoạt động của Đảng" để xây dựng và bảo vệ vững chắc Tổ quốc Việt Nam xã hội chủ nghĩa, thể hiện rằng, việc nghiên cứu lập pháp không bao giờ là công tác riêng lẻ mà luôn phải gắn kết với những yêu cầu, mục tiêu của cả hệ thống chính trị.

Trong bối cảnh thế giới hiện nay, có những thách thức toàn cầu như, biến đổi khí hậu, chuyển đổi số, các cuộc căng thẳng địa chính trị, yêu cầu của sự “kiên định, vận dụng sáng tạo” trở nên cấp bách hơn bao giờ hết. Đó không phải là lựa chọn mà là yêu cầu khách quan của quá trình cách mạng xã hội chủ nghĩa. Theo Tiến sĩ Lê Thương Huyền, kiên định và vận dụng sáng tạo trong công tác lập pháp bao gồm ba lĩnh vực chính: Kiên định với những nguyên lý cơ bản của pháp luật xã hội chủ nghĩa - bảo vệ sở hữu toàn dân, sở hữu tập thể, tư nhân; kiên định với những giá trị cốt lõi của xã hội chủ nghĩa - công bằng, bình đẳng xã hội, không để ai bị bỏ lại phía sau; kiên định với những nguyên tắc tổ chức và hoạt động của Đảng - sự tập trung dân chủ, kỷ luật đảng viên, sự lãnh đạo toàn diện của Đảng

Tại Viện Nhà nước và Pháp luật, việc cụ thể hóa tinh thần "đổi mới đúng định hướng, đổi mới có nguyên tắc" đã được Viện chủ động điều chỉnh hướng nghiên cứu phục vụ trực tiếp những nhu cầu mới của Đảng, Nhà nước. Các đề tài này không chỉ tập trung vào lý thuyết mà còn thực hiện nghiên cứu thực tiễn, khảo sát tại các địa phương, từ đó, đưa ra những kiến nghị chính sách có cơ sở khoa học vững chắc.

Trong lĩnh vực tư vấn chính sách, Viện không chỉ tư vấn về một chính sách cụ thể, mà còn tiếp tục cụ thể hóa tinh thần đổi mới về quan điểm của Đảng, Nhà nước khi tiếp cận với những vấn đề phức tạp: Kết hợp phát triển kinh tế với bảo vệ môi trường, tăng trưởng kinh tế với công bằng xã hội, mở cửa với bảo vệ lợi ích quốc gia...Tinh thần đổi mới cũng được Viện chuyển hóa những kết quả nghiên cứu dài hạn thành tài liệu (sách chuyên khảo, báo cáo tư vấn chính sách) có giá trị thực tiễn cao, có thể được sử dụng bởi những nhà hoạch định chính sách, những nhà lập pháp để xây dựng quy định phù hợp với bối cảnh mới.

Đề xuất một số đột phá trong cơ chế nghiên cứu và đào tạo đội ngũ chuyên gia tư vấn chiến lược, Tiến sĩ Lê Thương Huyền cho rằng, Nhà nước cần thiết lập một cơ chế "kết nối khoa học - chính sách" định kỳ và có tổ chức như xây dựng những "phòng làm việc chuyên đề", nơi các nhà khoa học, nhà lập pháp, nhà quản lý chính sách cùng nhau phân tích một vấn đề, soạn thảo đề xuất chính sách, kiểm chứng tính khả thi của đề xuất đó. Cơ chế này sẽ giúp xóa bỏ rào cách giữa cộng đồng khoa học và người lãnh đạo, quyết định chính sách. Ngoài ra, các bộ, ngành, địa phương cần cải cách mô hình đào tạo để cán bộ được đào tạo sẽ trở thành những chuyên gia tư vấn chiến lược về pháp luật và chính sách công…

“Để đạt được điều này, cần có sự hợp tác mật thiết giữa các cơ sở đào tạo luật, các cơ quan nghiên cứu chuyên sâu, các bộ, ngành, địa phương để những cán bộ sau khi đã hoàn thành chương trình đào tạo này thực sự có thể trở thành những cố vấn chiến lược đề xuất giải pháp sáng tạo, có cơ sở khoa học trong nghiên cứu lập pháp”, Tiến sĩ Lê Thương Huyền nhấn mạnh.