Hồi sinh vùng đất khó mang tên Nhà Lầu

Nông dân Lê Văn Thể (bên trái) trên đồng ruộng ngoài thu hoạch thêm vụ tôm, năng suất lúa trung bình đạt hơn 6 tấn/ha.

Không để "hữu danh vô thực"

Ngày đầu năm 2026, chúng tôi ngược dòng kênh xáng Phó Sinh-Cạnh Đền tìm về một địa danh mà chỉ nghe tên thôi đã gợi lên sự tò mò: Nhà Lầu. Nơi đây thuộc địa phận ấp Nhà Lầu 1 và Nhà Lầu 2 của xã Ninh Thạnh Lợi, tỉnh Cà Mau, một thời được gọi là vùng “đồng chó ngáp”. Con đường quê phẳng lỳ, dọc hai bên đường là những biệt thự với kiến trúc gác lửng, kiểu mái Thái, mái Nhật,… sang trọng, nhiều không đếm xuể khiến ai lần đầu đến đây cũng không khỏi ngỡ ngàng.

Phó Bí thư Chi bộ ấp Nhà Lầu 1 Nguyễn Trung Hiếu đón chúng tôi trong trụ sở khang trang, giới thiệu: Ít người biết rằng, sự trù phú ở Nhà Lầu hôm nay là kết quả của hành trình dài đầy sự khát khao mạnh mẽ khẳng định mình. Bây giờ quanh đây toàn nhà tường kiên cố, nhưng ngày trước, cả vùng chẳng có nổi lấy một căn. Nguyên thủy cái tên Nhà Lầu vốn có nguồn gốc từ sau năm 1945, khi giữa mênh mông sông nước của cả vùng, chỉ có duy nhất ngôi nhà gỗ có gác lửng của ông Tô Chu - một bá hộ hào hiệp đã hiến đất cho cách mạng. Ngôi nhà ấy sau này bị dỡ đi, nhưng cái tên thì ở lại.

Suốt nhiều năm, khách phương xa nghe tên “Nhà Lầu” tìm đến, nhưng chỉ thấy toàn mái lá lụp xụp, bùn lầy nước đọng. Sự “hữu danh vô thực” ấy đã chạm vào khát vọng của lớp thanh niên vùng đất phèn mặn. Họ bắt đầu những chuyến chèo ghe đi khắp các miền để tìm cách làm giàu và học phương pháp “trị” phèn mặn. Trong số này, có anh thanh niên cấp tiến Năm Nguyên (Lê Văn Nguyên).

Năm 1995, khi căn nhà hai tầng kiên cố của anh Năm Nguyên sừng sững mọc lên trên đất Nhà Lầu khi anh đang ở tuổi 30, đã chấm dứt hoàn toàn cái cảnh éo le gần nửa thế kỷ vắng bóng một ngôi nhà lầu, đúng nghĩa với tên gọi địa phương.

Chú Ba Thể (Lê Văn Thể, 72 tuổi), có căn nhà tường kiên cố đối diện trụ sở ấp Nhà Lầu 1, cũng là nhân chứng sống của vùng đất này, xúc động nhớ lại: “Căn nhà ấy đã thắp lên ngọn lửa niềm tin cho cả vùng quê nghèo, quyết tâm biến đất phèn phải nở hoa thơm”.

Sự đổi thay của Nhà Lầu không chỉ là câu chuyện về những ngôi nhà xây kiên cố, mà là sự hòa quyện giữa ý Đảng và lòng dân. Chú Ba Thể nhớ lại cột mốc lịch sử năm 1995, khi Thủ tướng Võ Văn Kiệt lúc đó nêu chủ trương đào kênh xáng Phó Sinh-Cạnh Đền, cùng hệ thống kênh trục ngang hình bàn cờ trong vùng. Những dòng nước ngọt lành đã giúp dân tháo úng, xổ phèn, đưa cây lúa, cây khóm,... hiện diện trên vùng đất vốn trước đó chỉ để thả trâu.

Một góc vùng quê khang trang ấp Nhà Lầu 1, xã Ninh Thạnh Lợi, tỉnh Cà Mau.

Đến năm 2000, chủ trương chuyển dịch sang nuôi tôm đã thật sự tạo nên một cuộc cách mạng về diện mạo cho vùng đất khó. “Hồi mới chuyển dịch, nhà tôi thu tôm sú vài chục ký mỗi đêm, mua được hơn cây vàng là bình thường”, chú Ba Thể hào hứng kể. Nhờ trúng tôm, chú không chỉ cất được nhà tường vào năm 2003, mà còn mua thêm được hơn 4ha đất canh tác.

Tương tự, chú Sáu Võ (Nguyễn Văn Võ, 83 tuổi), Phó Chi hội cựu chiến binh ấp Nhà Lầu 2, cũng cất được nhà tường trị giá hơn 60 lượng vàng vào năm 2004, một con số không tưởng lúc bấy giờ, nhờ một vụ tôm thu về hơn nửa tỷ đồng. Không khí phấn khởi bao trùm khắp các nẻo đường, nhà nhà thi đua làm giàu, người dân tổ chức những bữa tiệc mừng trúng vụ, đãi chòm xóm thắt chặt tình thân. Nhà chú Sáu Võ, con dâu nuôi bầy heo đến 9 con nhưng chẳng bán con nào, toàn làm thịt “cúng” trả lễ và đãi khách.

Sức bật từ những quyết sách

Theo Bí thư Chi bộ ấp Nhà Lầu 2 Nguyễn Văn Dự, chìa khóa của sự thịnh vượng ở Nhà Lầu chính là sự chuyển đổi tư duy từ sản xuất tự cung, tự cấp sang kinh tế hàng hóa. Các cấp ủy, chính quyền xã Ninh Thạnh Lợi đã cùng bà con nông dân, lấy hiệu quả thu nhập làm thước đo. Chính sự gương mẫu, làm giàu chính đáng của đội ngũ cán bộ, đảng viên địa phương đã tạo ra sức nặng, uy tín cho lời vận động, khiến dân tin và làm theo một cách tự nguyện.

Bước ngoặt đổi thay ở xã Ninh Thạnh Lợi từ năm 1995 và năm 2000, khi được đầu tư xẻ kênh tháo úng, xổ phèn và chuyển đổi sản xuất sang nuôi tôm; nhờ canh tác hiệu quả, thu nhập bình quân đầu người của xã hiện nay ở mức 95 triệu đồng/năm. Toàn xã hiện có hơn 3.800 trên tổng số gần 5.400 hộ sở hữu nhà tường kiên cố (đạt hơn 70%). Riêng khu vực ấp Nhà Lầu 1 và Nhà Lầu 2 đã chiếm tới hơn 1.000 căn, mỗi căn biệt thự vườn giá trị từ 500 triệu đồng đến khoảng 2 tỷ đồng. Những con số biết nói này đã minh chứng cho sự trỗi dậy mạnh mẽ của miền đất đồng phèn.

Hơn 10.000ha đất năng suất thấp năm xưa nay đã phủ kín mô hình tôm-lúa, cua kết hợp đầy triển vọng. Trong hành trình ấy, chính quyền không đứng ngoài cuộc mà luôn đồng hành qua việc quy hoạch, hỗ trợ vốn, tập huấn kỹ thuật và xây dựng các mô hình điểm. Tuy nhiên, với người dân ấp Nhà Lầu và xã Ninh Thạnh Lợi, đây mới chỉ là bước khởi đầu. Mục tiêu của xã là xây dựng xã nông thôn mới đáng sống, một cộng đồng bền vững; hỗ trợ sinh kế lâu dài cho hộ khó khăn, đầu tư bài bản vào giáo dục, y tế và văn hóa.

“Khát vọng làm giàu lại được lớp cha anh tin tưởng đặt lên vai thế hệ trẻ. Những thanh niên trong ấp Nhà Lầu hôm nay mang tư duy hiện đại, dám nghĩ dám làm, đang say sưa tìm tòi, triển khai mô hình nuôi cá chình, cá sấu công nghệ cao. Họ chính là những người viết tiếp câu chuyện về ý chí con người trên mảnh đất phèn mặn”, đại diện lãnh đạo xã Ninh Thạnh Lợi gửi gắm niềm tin và kỳ vọng.

Khi hoàng hôn buông xuống, những ngôi nhà lầu soi mình xuống dòng kênh Phó Sinh-Cạnh Đền, tạo nên một khung cảnh yên bình và kiêu hãnh. Giấc mơ Nhà Lầu giờ đây không còn hư ảo, mà đã hiện hữu trong từng nếp nhà, từng nụ cười viên mãn của người dân hiền lành, chân chất.

HỮU TÙNG