Hollywood chưa chắc thua Elon Musk

Ngày 21/7, khi bản chuyển thể của Christopher Nolan đang thắng lớn ngoài rạp, Musk tuyên bố xAI sẽ tạo ra một bộ phim dựa trên sử thi Homer trước khi năm 2026 khép lại.

“Người giàu nhất thế giới” hứa phiên bản của Grok Imagine sẽ "chính xác về lịch sử" và "trung thành với nghệ thuật của Homer". Đây là kiểu tuyên bố quen thuộc của Musk. Một kiểu táo bạo, dễ lan truyền và đủ mơ hồ để công chúng chẳng biết nó sẽ xảy ra như thế nào.

Một phim dài là bao nhiêu phút? Ai viết kịch bản, dựng phim, thiết kế âm thanh và quyết định cách đọc Homer? Làm sao giữ được nhân vật, bối cảnh và phong cách nhất quán trong gần ba giờ? Musk chưa giải thích.

Musk cũng chưa công bố ngân sách, kế hoạch phát hành hay đội ngũ đứng sau dự án. Bộ phim có thể được hoàn thành đúng hạn, cũng có thể không. Nhưng Musk đã nói thẳng điều mà các công ty công nghệ đang tham vọng, đó là tạo ra cả một bộ phim, chứ không chỉ còn đứng sau hỗ trợ.

Hollywood liệu có mất lợi thế đắt giá nhất?

Việc Musk chọn The Odyssey cũng khá khôn ngoan. Sử thi Homer đã thuộc sở hữu cộng đồng, xAI không phải mua quyền chuyển thể. Câu chuyện cũng không cần giới thiệu với thế giới từ đầu. Gần ba thiên niên kỷ văn hóa đã làm phần việc đó.

Odysseus đã đi qua sân khấu, hội họa, opera, văn chương và điện ảnh. James Joyce mượn cấu trúc của Homer để viết Ulysses, biến hành trình sử thi thành một ngày ở Dublin. Mỗi thời đại lại lấy câu chuyện cũ và làm một việc khác với nó.

Đúng lúc Nolan vừa đưa ra một Odyssey của riêng mình, Musk đặt bên cạnh một Odyssey khác và hứa rằng AI có thể làm được. Hai dự án gần như đứng ở hai cực của cách sản xuất hình ảnh.

Nếu Nolan chọn phương thức tốn kém bậc nhất mà điện ảnh hiện đại còn duy trì với máy phim IMAX 70 mm, địa điểm thật, diễn viên thật, bối cảnh và đạo cụ thật, cùng một đoàn phim khổng lồ di chuyển qua nhiều nơi. Phía sau vài phút trên màn ảnh có thể là nhiều ngày chuẩn bị của quay phim, ánh sáng, mỹ thuật, phục trang, hóa trang, đóng thế, âm thanh và hậu cần.

Elon Musk muốn làm The Odyssey bằng Grok Imagine trong năm 2026. Ảnh: Reuters.

Một phim trường ở quy mô ấy gần giống một thành phố tạm thời. Hàng trăm người phải xuất hiện đúng lúc để tạo ra một thứ sau cùng chỉ tồn tại trên màn ảnh vài giây.

Trong khi Grok Imagine hứa hẹn bỏ qua phần lớn thế giới vật chất ấy. Thay vì đưa hàng trăm con người đến địa điểm quay, địa điểm được sinh ra trong máy tính. Con tàu không nhất thiết phải được đóng. Đội quân không nhất thiết phải được tuyển. Biển cũng không nhất thiết phải có thật.

Đây là điểm Hollywood có lý do để lo lắng. Suốt hơn một thế kỷ, Hollywood tạo ra những hình ảnh mà phần còn lại của thế giới khó làm được vì Hollywood có tiền, con người và cơ sở sản xuất. Một cá nhân không thể xây thành Troy. Một nhóm làm phim nhỏ không thể thuê hàng nghìn diễn viên quần chúng hay đóng một con tàu chỉ để phá hủy nó trước máy quay.

Nhưng Hollywood làm được, đến khi AI xuất hiện và bắt đầu làm giảm giá của chính thứ từng rất đắt và được cho là rất điện ảnh đó.

Musk vì vậy chưa cần làm một Odyssey hay hơn Nolan. Thậm chí phiên bản đầu tiên có thể rất tệ. Nhưng đừng nghĩ cái “tệ” đó là “tệ” thật. Bởi khi một nhóm nhỏ có thể tạo ra thứ trông gần giống một bom tấn với một phần nguồn lực Hollywood từng cần, câu chuyện có thể sẽ đi theo hướng rất khác.

Điều này từng xảy ra với những ngành sáng tạo khác. Ví như máy ảnh kỹ thuật số khiến việc chụp và chỉnh sửa hình ảnh rẻ hơn. Phần mềm sản xuất âm nhạc đưa những công cụ từng chỉ có trong studio chuyên nghiệp xuống laptop cá nhân. Trong khi, Internet xóa bỏ phần lớn chi phí xuất bản và phân phối nội dung.

Kết quả trong những ví dụ kể trên cho thấy không phải nghệ sĩ chuyên nghiệp biến mất khi công nghệ vào cuộc. Thứ biến mất trước tiên là rào cản để trở thành người sản xuất.

AI video đang đẩy điện ảnh theo hướng tương tự. Một nhà làm phim không có tiền xây bối cảnh vẫn có thể thử thế giới mình muốn. Một đoàn phim nhỏ có thể hình dung những cảnh vượt xa ngân sách trước khi gọi vốn. Những công việc từng cần hàng ngày hoặc hàng tuần có thể được thử nghiệm trong thời gian ngắn hơn.

Khoảng cách giữa một video AI vài giây và một bộ phim dài gần ba giờ vẫn rất lớn. Những vấn đề về tính nhất quán, chuyển động, nhân vật và khả năng kiểm soát chưa biến mất chỉ vì Musk đặt ra một thời hạn.

Nhưng Hollywood cũng không cần đợi Grok Imagine hoàn thành một bộ phim hoàn hảo mới cảm nhận được sức ép. Nếu 20 người ngày mai làm được một phần công việc từng cần 100 người hôm nay, quá trình sản xuất đã bắt đầu thay đổi.

Và khi bất kỳ ai cũng có thể tạo ra cảnh một đoàn quân bước qua sa mạc, một con tàu chìm giữa đại dương hay một thành phố chưa từng tồn tại, bản thân cảnh tượng không còn quý như trước. Hollywood đã dành hơn một thế kỷ khiến khán giả kinh ngạc bằng những đại cảnh, những cảnh quay choáng ngợp, gây xúc động mạnh mẽ. AI rõ ràng đang khiến sự kinh ngạc ấy bị thách thức.

Grok Imagine đặt ra thách thức mới với mô hình sản xuất đắt đỏ của Hollywood. Ảnh: Universal.

Điều AI vẫn chưa chứng minh được

Nhưng nếu chỉ nhìn vào chất lượng hình ảnh, rất dễ đi đến kết luận rằng AI rồi sẽ thay thế điện ảnh. Điện ảnh, có thể được khẳng định rằng, chưa bao giờ chỉ là câu chuyện của hình ảnh.

Christopher Nolan xây dựng gần như toàn bộ sự nghiệp của mình trên một lựa chọn tưởng như đi ngược thời đại: quay thật khi còn có thể quay thật. Máy bay trong Tenet là máy bay thật. Vụ nổ hạt nhân trong Oppenheimer được thực hiện bằng hiệu ứng vật lý thay vì CGI. The Odyssey tiếp tục được quay bằng phim IMAX tại nhiều địa điểm thay vì dựng toàn bộ trong trường quay ảo.

Những lựa chọn ấy làm tăng chi phí và khiến quá trình sản xuất phức tạp hơn rất nhiều. Nhưng chúng cũng tạo ra thứ Hollywood hiểu rất rõ: khán giả không chỉ trả tiền để xem một câu chuyện. Họ trả tiền cho trải nghiệm rằng những gì xuất hiện trên màn ảnh từng thực sự diễn ra trước ống kính.

Một cơn gió thật không thổi tóc diễn viên theo cùng một cách hai lần. Nước lạnh làm thay đổi nhịp thở, hoàn toàn khác với vẻ mặt của một người ngâm mình ở nước thường. Tương tự, một diễn viên đứng giữa hàng trăm người phản ứng khác khi diễn một mình trước phông xanh.

Những sai lệch ấy đôi khi tạo nên những khoảnh khắc mà chính đạo diễn cũng không thể lên kế hoạch từ trước.

AI ngày càng giỏi mô phỏng các dấu hiệu bên ngoài của cảm xúc. Ví dụ như ánh mắt ngập ngừng, giọng nói run, một giọt nước mắt hay khoảng lặng đều có thể được tạo ra với độ chân thực rất cao nhờ AI. Thuyết phục người xem trong vài giây do đó không còn là điều quá xa vời.

Nhưng giữ được niềm tin ấy suốt gần ba giờ lại là câu chuyện rất khác. Một bộ phim không bao giờ sống nhờ từng khuôn hình riêng lẻ. Nghệ thuật thứ bảy sống nhờ cách nhân vật thay đổi, cách các diễn viên phản ứng với nhau và cách người xem dần tin rằng những con người ấy có một đời sống vượt ra ngoài màn ảnh.

Đó là quá trình tích lũy rất chậm, nơi một quyết định về nhịp dựng hay một ánh mắt đúng lúc đôi khi quan trọng hơn cả một cảnh tượng hoành tráng.

Cũng chính vì như vậy, Hollywood chưa chắc đã phải quá lo sợ trước AI hay Elon Musk. Điện ảnh vốn luôn là nghệ thuật của ảo giác. Khán giả biết tàu Titanic không thực sự chìm trước mắt mình. Họ cũng biết Middle-earth hay Pandora chưa từng tồn tại.

Điều họ tìm kiếm chưa bao giờ là sự thật tuyệt đối của hình ảnh. Điều người xem tìm kiếm đôi khi chỉ là một góc nhìn.

Hình ảnh ngày càng chân thực, nhưng AI vẫn còn khoảng cách với trải nghiệm điện ảnh.

Chính vì vậy, lời hứa của Musk về một The Odyssey "trung thành với Homer" cũng chưa chắc đã đúng ở góc độ điện ảnh. Vì không có bản chuyển thể nào chỉ làm đúng những gì Homer từng kể.

Ulysses của James Joyce không viết để sửa Homer. Christopher Nolan cũng không làm phim để tạo ra phiên bản cuối cùng của The Odyssey. Mỗi thời đại đều kể lại câu chuyện ấy theo những ám ảnh của chính mình.

AI rồi cũng có thể tạo ra thêm một Odyssey nữa. Điều còn phải chờ thời gian trả lời chỉ là liệu AI có mang đến một cách nhìn mới về con người, hay chỉ là một phiên bản ngày càng hoàn hảo hơn của những gì chúng ta đã từng nhìn thấy.

Nếu Grok Imagine hoàn thành bộ phim như Musk hứa, đó chắc chắn sẽ là một cột mốc của công nghệ. Nhưng cuộc cạnh tranh với Hollywood có lẽ sẽ không được quyết định bởi việc AI tạo ra hình ảnh đẹp đến đâu.

Đôi khi, cuộc đấu này chỉ đơn giản được quyết định bởi một câu hỏi đơn giản hơn nhiều: Khi bước vào rạp, khán giả thực sự đang mua điều gì?