Hơn 300 nhà khoa học bàn cách đưa công nghệ chiến lược từ lab ra thị trường

Diễn đàn mở rộng kết nối hợp tác khoa học công nghệ và đổi mới sáng tạo (IRIFF 2026) do Quỹ Phát triển khoa học và công nghệ quốc gia (NAFOSTED) diễn ra sáng 5/11.

Tại phiên khai mạc, lãnh đạo các cơ quan quản lý, cơ quan tài trợ và đại diện ngoại giao quốc tế đã nêu bật những định hướng then chốt nhằm thúc đẩy nghiên cứu gắn với thực tiễn thị trường, bảo vệ liêm chính học thuật và mở rộng các sáng kiến đồng tài trợ toàn cầu.

Cần cho ý tưởng thời gian để trưởng thành

Phát biểu chỉ đạo và khai mạc diễn đàn, Bộ trưởng Bộ Khoa học và Công nghệ Vũ Hải Quân chỉ ra khoa học đang mở những hướng đi mới trong trí tuệ nhân tạo, y tế, bán dẫn và năng lượng sạch.

Song, biến đổi khí hậu, an ninh năng lượng và dịch bệnh vẫn là những thách thức không quốc gia nào có thể tự mình giải quyết.

Bộ trưởng Bộ Khoa học và Công nghệ Vũ Hải Quân phát biểu khai mạc diễn đàn, sáng 5/11 tại Hà Nội. Ảnh: Du Lam

Theo Bộ trưởng, nguồn tài trợ nghiên cứu đóng vai trò quyết định trong việc định hình cách ứng phó trước các thách thức thời đại.

"Tài trợ nghiên cứu có vai trò định hướng cách chúng ta ứng phó. Những lựa chọn hôm nay quyết định ý tưởng nào được nuôi dưỡng, nhà khoa học trẻ nào có cơ hội trưởng thành và vấn đề nào có thể được cùng nhau giải quyết", Bộ trưởng Vũ Hải Quân nhấn mạnh.

Người đứng đầu ngành khoa học công nghệ nêu rõ định hướng chiến lược của Việt Nam là không dừng lại ở vai trò tiếp nhận thụ động mà chủ động hợp tác kiến tạo:

“Việt Nam mong muốn tiến xa hơn việc tiếp nhận tri thức và công nghệ. Chúng tôi mong muốn cùng các đối tác tạo ra tri thức mới, phát triển công nghệ và chia sẻ thành quả”.

Để hiện thực hóa mục tiêu này, Bộ trưởng đề xuất ba trụ cột hành động: đầu tư dài hạn cho con người và dành thời gian để ý tưởng trưởng thành; tăng cường gắn kết nghiên cứu với doanh nghiệp; và chuyển đổi quan hệ đối tác quốc tế thành hành động chung.

Theo Bộ trưởng, các nhà khoa học trẻ cần không gian tự do để đặt câu hỏi mới và thử nghiệm những ý tưởng táo bạo; trong khi cần chấp nhận rằng nghiên cứu trung thực vẫn có thể không đạt kết quả như dự kiến.

Ông cũng chỉ ra giá trị thực sự của hợp tác nằm ở những kết quả cùng tạo ra, không chỉ ở những thỏa thuận được ký kết.

Chuyển từ giao lưu hình thức sang đối tác nguồn lực bền vững

Đại diện cơ quan tổ chức, ông Đào Ngọc Chiến, Giám đốc Cơ quan điều hành NAFOSTED cho rằng yêu cầu cấp thiết hiện nay là phải đo đếm được giá trị thực tế của các chương trình hợp tác quốc tế.

"Hợp tác hiệu quả phải vượt ra khỏi việc kết nối chỉ vì mục đích giao lưu đơn thuần. Chúng ta cần chuyển dịch từ các cuộc gặp gỡ mang tính thời điểm sang mối quan hệ đối tác bền vững; từ trao đổi thông tin sang cùng xây dựng chương trình; từ các dòng tài trợ phân tán sang phối hợp nguồn lực; và từ các kết quả nghiên cứu riêng lẻ sang tri thức, công nghệ cùng giải pháp có thể ứng dụng rộng rãi", ông Đào Ngọc Chiến phát biểu.

Ông Đào Ngọc Chiến, Giám đốc Cơ quan điều hành NAFOSTED. Ảnh: Du Lam

Ông Đào Ngọc Chiến cũng nhấn mạnh vai trò kiến tạo của các quỹ khoa học, trong đó thước đo thành công không chỉ nằm ở chất lượng các phiên thảo luận, mà nằm ở các mối quan hệ đối tác được thiết lập và các chương trình cụ thể được đưa vào triển khai: "NAFOSTED cam kết đồng hành cùng các đối tác để biến kết nối thành hợp tác, biến ý tưởng thành chương trình, và biến nỗ lực chung thành tri thức, công nghệ, giải pháp đóng góp thiết thực cho mục tiêu chung của cộng đồng quốc tế".

NAFOSTED đặt mục tiêu tổ chức Diễn đàn IRIFF luân phiên định kỳ 2 năm một lần, với kỳ tiếp theo - IRIFF 2028 - do Đại học Quốc gia TP.HCM đăng cai.

Hợp tác quốc tế là lẽ thường, không phải sự xa xỉ

Chia sẻ kinh nghiệm từ quốc gia có hệ sinh thái đổi mới sáng tạo hàng đầu thế giới, ông Thomas Gass, Đại sứ Đặc mệnh Toàn quyền Liên bang Thụy Sĩ tại Việt Nam nhấn mạnh sự cần thiết của việc tôn trọng tính độc lập và tầm nhìn dài hạn trong học thuật.

"Mỗi bước đột phá khoa học đều bắt đầu từ một điều gì đó khá mong manh: một ý tưởng có thể thành công hoặc không, và một ai đó sẵn sàng trao cho nhà nghiên cứu thời gian cùng nguồn lực để theo đuổi nó. 

Tại Thụy Sĩ, kinh nghiệm của chúng tôi gợi ý 3 điều: Tài trợ nghiên cứu phải có tính cạnh tranh và dựa trên chất lượng khoa học; Các nhà nghiên cứu cần quyền tự do khám phá, bao gồm cả quyền tự do được thất bại; và Khu vực công, các trường đại học cùng doanh nghiệp phải làm việc cùng nhau, đồng thời nhận thức rõ rằng nghiên cứu cơ bản không phải lúc nào cũng mang lại lợi tức thương mại ngay lập tức", Đại sứ Thomas Gass chia sẻ.

Ông Thomas Gass, Đại sứ Đặc mệnh Toàn quyền Liên bang Thụy Sĩ tại Việt Nam. Ảnh: Du Lam

Nhắc lại di sản của nhà bác học Alexandre Yersin cùng kết quả chương trình tài trợ 8 triệu USD giữa NAFOSTED và Quỹ Khoa học Quốc gia Thụy Sĩ (SNSF), Đại sứ Thomas Gass khẳng định quan hệ đối tác khoa học giúp các ý tưởng vượt qua biên giới. “Hầu hết các thách thức khoa học đều là mối quan tâm chung của toàn nhân loại. Do đó, hợp tác khoa học quốc tế không nên được xem là một điều xa xỉ hay chỉ là một cử chỉ thiện chí giữa các quốc gia; nó đơn giản là lẽ thường".

Trong khuôn khổ hai ngày làm việc (5-6/11/2026), IRIFF 2026 tiếp tục triển khai các phiên chuyên đề chuyên sâu về liên kết "3 Nhà", chuyển giao công nghệ sinh học - y dược - năng lượng sạch, liêm chính nghiên cứu và khoa học mở, cùng phiên bàn tròn giữa lãnh đạo các quỹ tài trợ quốc tế nhằm hiện thực hóa các gói đồng tài trợ đa phương mới.