Hơn 50.000 đầu sách/năm, Cục Xuất bản, In và Phát hành kiểm soát thế nào?

Tại họp báo thường kỳ quý II của Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch, ông Đinh Tiến Dũng, Phó Cục trưởng Cục Xuất bản, In và Phát hành làm rõ các quy trình kiểm soát nội dung xuất bản phẩm sau vụ việc cuốn sách sai phạm gần đây.

Theo ông Đinh Tiến Dũng, ngay sau khi phát hiện sai phạm, Cục Xuất bản, In và Phát hành phối hợp với các cơ quan chức năng triển khai các biện pháp xử lý theo quy định.

Ông Đinh Tiến Dũng, Phó Cục trưởng Cục Xuất bản, In và Phát hành trả lời câu hỏi liên quan đến vụ việc một số xuất bản phẩm vi phạm gần đây.

“Chúng tôi phối hợp chặt chẽ với cơ quan chức năng xử lý, thu hồi và giám sát nhà xuất bản tiêu hủy các sách thu hồi về, đồng thời cũng tiêu hủy toàn bộ các sách chưa lưu hành và thu từ người đọc về”, ông Dũng cho biết.

Lãnh đạo Cục Xuất bản, In và Phát hành cũng ghi nhận và đánh giá cao tinh thần trách nhiệm của công chúng, đặc biệt là các độc giả trẻ. Sau khi có thông tin về sai phạm của cuốn sách, nhiều bạn đọc tự giác mang sách đến Cục để nộp lại, thể hiện ý thức tôn trọng pháp luật và không tiếp tay cho việc sao chép, phát tán ấn phẩm vi phạm.

Từ vụ việc này, Cục Xuất bản, In và Phát hành cho biết đang rà soát, bổ sung nhiều quy định trong dự thảo Luật Xuất bản sửa đổi theo hướng không làm phát sinh thêm thủ tục gây khó khăn cho hoạt động xuất bản, nhưng tăng cường trách nhiệm của từng khâu trong quy trình.

Không thể đọc hết toàn bộ 50.000 đầu sách/năm

Trả lời câu hỏi liên quan đến việc thẩm định các đầu sách gây tranh cãi, ông Đinh Tiến Dũng khẳng định Cục Xuất bản, In và Phát hành không có khái niệm “hội đồng thẩm định sách” như một số thông tin lan truyền trên mạng xã hội.

Theo ông, đơn vị hiện duy trì tổ đọc gồm các chuyên gia và cán bộ có kinh nghiệm trong lĩnh vực xuất bản cũng như các lĩnh vực liên quan đến chính trị, lịch sử, chủ quyền lãnh thổ, an ninh quốc gia hoặc tôn giáo. Tổ đọc duy trì lịch làm việc đều đặn từ 2 đến 3 buổi mỗi tuần để đọc và thẩm định các cuốn sách trong danh mục cần lưu ý.

Theo lãnh đạo Cục Xuất bản, In và Phát hành, Tổ đọc hoạt động với tính chất tư vấn cho cơ quan quản lý nhà nước trước khi đưa ra các quyết định pháp lý tiếp theo. Nếu phát hiện có lỗi sai phạm, Cục sẽ xử lý nghiêm. Với những nội dung chưa đến mức xử lý nhưng cần hoàn thiện, Cục sẽ yêu cầu nhà xuất bản phải chỉnh lý, sửa đổi bổ sung trước khi chính thức đưa cuốn sách ra ngoài công chúng.

“Tôi cũng muốn nói rõ điều này để tránh hiểu nhầm. Gần đây có một số thông tin gọi đây là ’hội đồng thẩm định sách‘, nhưng cách gọi đúng là tổ đọc. Đây là nhóm chuyên gia được mời tham gia đọc, đánh giá các xuất bản phẩm nộp lưu chiểu nhằm hỗ trợ cơ quan quản lý trong quá trình thực hiện nhiệm vụ”, ông Dũng nói.

Theo Phó Cục trưởng Cục Xuất bản, In và Phát hành, quy trình kiểm soát nội dung xuất bản hiện nay đã được quy định khá chặt chẽ. Tuy nhiên, thực tiễn vẫn còn những bất cập, đặc biệt trong việc xác định và thực thi trách nhiệm của từng chủ thể.

Ông cho biết mỗi năm Việt Nam xuất bản khoảng 50.000-51.000 đầu sách. Trong khi đó, lực lượng cán bộ làm công tác quản lý nhà nước về xuất bản mỏng nên không thể đọc toàn bộ xuất bản phẩm.

“Mỗi năm số lượng đầu sách ở Việt Nam xuất bản khoảng 50.000 đầu sách. Với số lượng khổng lồ như thế, trong khi cán bộ công chức của mảng xuất bản, Cục Xuất bản rất hạn chế, cơ quan quản lý không thể đọc hết toàn bộ”, ông cho biết.

Do đó, cơ quan quản lý chỉ có thể lựa chọn theo phương pháp xác suất đối với những đầu sách thuộc các lĩnh vực như chính trị, lịch sử, quốc phòng, tôn giáo, chủ quyền lãnh thổ để tổ chức đọc, rà soát.

Sách sai phạm, trách nhiệm đầu tiên thuộc về nhà xuất bản

Ông Đinh Tiến Dũng cũng nhấn mạnh khi xuất bản phẩm sai phạm, trách nhiệm đầu tiên thuộc về nhà xuất bản. “Ngay từ khâu khai thác bản thảo, nhà xuất bản phải xem xét nội dung. Khi ký quyết định xuất bản, giám đốc nhà xuất bản phải chịu trách nhiệm đối với quyết định của mình và đối với cuốn sách được đưa ra thị trường”, ông nói.

Theo ông, khi xảy ra sai phạm, trách nhiệm không chỉ thuộc nhà xuất bản mà còn bao gồm đơn vị liên kết (nếu có), biên tập viên và cơ quan quản lý nhà nước theo đúng quy định của Luật Xuất bản.

Liên quan đến công tác lưu chiểu, ông Đinh Tiến Dũng cho biết Luật Xuất bản năm 2012 chưa quy định rõ khái niệm lưu chiểu. Trong dự thảo luật mới, nội dung này cùng với lưu chiểu điện tử sẽ được quy định cụ thể hơn.

Phó Cục trưởng Cục Xuất bản, In và Phát hành cũng nhấn mạnh việc lưu chiểu không đồng nghĩa với việc cơ quan quản lý chịu trách nhiệm thay cho nhà xuất bản về nội dung xuất bản phẩm.

“Lưu chiểu không có nghĩa là cơ quan quản lý nhà nước đọc để chấp thuận nội dung trước khi sách phát hành. Mục đích của lưu chiểu là phát hiện sai phạm để xử lý khi cần thiết, chứ không phải kiểm duyệt nội dung trước khi sách đến tay công chúng. Trách nhiệm trước hết thuộc về Giám đốc nhà xuất bản từ khâu khai thác bản thảo đến quyết định xuất bản”, ông nói.

Theo ông Đinh Tiến Dũng, những vụ việc xảy ra trong thời gian qua cũng là cơ sở để cơ quan quản lý rà soát, hoàn thiện dự thảo Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Xuất bản.

“Đây là cơ hội để chúng tôi nhìn nhận, rút kinh nghiệm từ những vụ việc cũng như trong công tác quản lý nhà nước về xuất bản để đưa vào dự thảo luật mới, bảo đảm các chính sách về xuất bản bám sát hơn với thực tiễn và khắc phục được những bất cập trong thời gian vừa qua”, ông nói.

Theo dự thảo, trách nhiệm của nhà xuất bản, cơ quan quản lý, cơ sở phát hành và các đối tác liên kết sẽ được quy định cụ thể hơn so với Luật Xuất bản năm 2012.

Theo ông Dũng, nhiều thủ tục hành chính đã được bãi bỏ hoặc chuyển sang hình thức thông báo nhằm giảm áp lực cho đơn vị xuất bản, đồng thời nâng cao tính tự chịu trách nhiệm trong hoạt động xuất bản.

Một điểm mới khác là quy định chuyển từ “đăng ký xuất bản” sang “đăng ký kế hoạch xuất bản”, giúp cơ quan quản lý nắm được từ đầu các đầu sách dự kiến phát hành trong năm để phục vụ công tác theo dõi, quản lý. Mục tiêu là giúp cơ quan quản lý phát hiện sớm các dấu hiệu vi phạm, tăng cường giám sát trước khi sách đến tay bạn đọc.

Theo kế hoạch, dự thảo Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Xuất bản sẽ được Quốc hội xem xét trong kỳ họp tháng 8 tới.