Hơn 80 tổ chức báo chí bắt tay kiểm soát AI sử dụng nội dung

Sự phát triển nhanh chóng của trí tuệ nhân tạo (AI) đang đặt ngành báo chí trước một thách thức lớn: Nội dung do các tòa soạn đầu tư sản xuất có thể được AI khai thác để trả lời người dùng, trong khi đơn vị sở hữu thông tin không biết tác phẩm được sử dụng ra sao và có được trả phí hay không.

Trước thực tế này, nhiều tổ chức báo chí hàng đầu thế giới đã lựa chọn hợp tác để xây dựng những quy tắc chung.

Hình minh họa

Ngày 12.10, hơn 40 tổ chức xuất bản và báo chí, trong đó có The New York Times, hãng thông tấn AFP và The Economist, gia nhập liên minh Standards for Publisher Usage Rights (SPUR). Động thái đưa tổng số thành viên của liên minh lên hơn 80 tổ chức tại hơn 20 quốc gia đánh dấu bước mở rộng đáng chú ý trong nỗ lực bảo vệ quyền lợi của các cơ quan báo chí trước sự phát triển của AI.

Những thành viên mới còn có tạp chí The Atlantic và Hiệp hội Báo chí quốc gia Brazil. Họ tham gia cùng các tên tuổi lớn như BBC, Financial Times, Associated Press, Guardian Media Group và Sky News, tạo nên một mạng lưới hợp tác có quy mô quốc tế.

SPUR là liên minh phi lợi nhuận, được thành lập tại Anh và hoạt động bằng nguồn kinh phí đóng góp của các thành viên. Thay vì chỉ phản đối việc sử dụng nội dung báo chí để phát triển AI, tổ chức này còn hướng tới xây dựng cơ chế để các công ty công nghệ có thể khai thác thông tin một cách minh bạch, được cấp phép và có trách nhiệm với chủ sở hữu.

Xây dựng tiêu chuẩn để biết AI đang sử dụng tin bài như thế nào

Một trong những vấn đề khiến các nhà xuất bản lo ngại là nội dung báo chí ngày càng được khai thác để huấn luyện mô hình ngôn ngữ lớn hoặc cung cấp thông tin cho các hệ thống AI trả lời câu hỏi theo thời gian thực.

Không giống công cụ tìm kiếm truyền thống thường đưa người dùng đến trang báo gốc, nhiều ứng dụng AI có khả năng tổng hợp thông tin từ nhiều nguồn và đưa ra câu trả lời ngay trên giao diện. Người dùng vì thế có thể tiếp nhận phần lớn nội dung cần thiết mà không cần truy cập website của đơn vị sản xuất tin bài.

Điều này khiến các tòa soạn đứng trước hai nguy cơ cùng lúc: Khó kiểm soát việc sử dụng tài sản trí tuệ và mất cơ hội tiếp cận độc giả thông qua các nền tảng công nghệ.

Để giải quyết bài toán này, SPUR đang phát triển những tiêu chuẩn kỹ thuật giúp xác định nội dung báo chí được AI truy cập, sử dụng và phân phối ra sao. Ngày 2.10.2026, liên minh công bố phiên bản đầu tiên của Content Telemetry Standard, bộ tiêu chuẩn theo dõi và báo cáo việc sử dụng nội dung.

Theo cơ chế được đề xuất, các hệ thống AI có thể ghi nhận và báo cáo những hoạt động liên quan đến tác phẩm báo chí, từ truy xuất dữ liệu, sử dụng thông tin làm căn cứ xây dựng câu trả lời, trích dẫn nguồn cho đến hiển thị nội dung và ghi nhận tương tác của người dùng.

Chẳng hạn, khi một chatbot sử dụng thông tin từ bài điều tra của một tờ báo để trả lời câu hỏi, cơ chế báo cáo tiêu chuẩn sẽ giúp xác định cách nội dung đó được khai thác. Dữ liệu này có thể trở thành căn cứ để hai bên đàm phán về quyền sử dụng, mức phí cấp phép hoặc những điều kiện thương mại liên quan.

Tuy nhiên, bộ tiêu chuẩn hiện mới tạo ra khuôn khổ kỹ thuật chung, chưa đồng nghĩa với khả năng giám sát toàn bộ hoạt động của các hệ thống AI. Hiệu quả thực tế còn phụ thuộc vào việc các công ty phát triển AI áp dụng tiêu chuẩn, triển khai công cụ báo cáo và tuân thủ các thỏa thuận với chủ sở hữu nội dung.

SPUR cũng không hoạt động như một tổ chức cấp phép tập thể. Các thành viên vẫn có quyền tự quyết định việc hợp tác, đàm phán và ký hợp đồng thương mại với doanh nghiệp công nghệ.

Lưu lượng tìm kiếm sụt giảm, báo chí tìm nguồn thu mới từ AI

Việc liên minh mở rộng diễn ra trong thời điểm ngành báo chí toàn cầu đang chịu sức ép lớn từ sự thay đổi của công cụ tìm kiếm và các nền tảng AI.

Dữ liệu theo dõi hơn 2.500 website cho thấy lượng truy cập đến từ tìm kiếm tự nhiên trên Google giảm khoảng 33% trên phạm vi toàn cầu trong giai đoạn tháng 11.2024 đến tháng 11.2025. Tại Mỹ, mức giảm lên tới 38%, trong khi lưu lượng từ Google Discover cũng ghi nhận xu hướng đi xuống.

Dù chưa thể khẳng định toàn bộ sự sụt giảm đến từ AI, những con số này cho thấy sự thay đổi đáng kể trong cách độc giả tiếp cận thông tin. Khi câu trả lời được cung cấp ngay trên trang tìm kiếm hoặc trong chatbot, động lực truy cập website gốc có nguy cơ giảm, ảnh hưởng trực tiếp đến nguồn thu quảng cáo và khả năng phát triển thuê bao của các cơ quan báo chí.

Áp lực bảo vệ nội dung cũng đang đẩy nhiều tổ chức báo chí vào những cuộc tranh chấp pháp lý với doanh nghiệp AI. The New York Times từng khởi kiện OpenAI và Microsoft liên quan đến cáo buộc sử dụng các tác phẩm có bản quyền không được phép. Đầu tháng 10.2026, USA Today cùng một số tờ báo khác tiếp tục có động thái pháp lý tương tự.

Trong bối cảnh đó, việc hơn 80 tổ chức báo chí tham gia SPUR cho thấy xu hướng chuyển từ những nỗ lực bảo vệ bản quyền riêng lẻ sang hợp tác xây dựng chuẩn chung. Thay vì chỉ tìm cách ngăn AI tiếp cận nội dung, các nhà xuất bản muốn tạo ra một thị trường mà dữ liệu báo chí được sử dụng theo những điều kiện minh bạch và có thể mang lại giá trị kinh tế cho bên sản xuất.

Đối với các tòa soạn Việt Nam, xu hướng này cũng đặt ra yêu cầu mới trong quản trị nội dung số. Bên cạnh tối ưu hóa SEO, Google Discover và phát triển độc giả trực tiếp, các cơ quan báo chí cần quan tâm hơn đến việc quản lý quyền sử dụng tác phẩm, theo dõi nguồn khai thác nội dung và chuẩn bị cơ chế hợp tác với các nền tảng AI.

Về lâu dài, chất lượng thông tin độc quyền, khả năng xác minh, dữ liệu gốc và uy tín thương hiệu sẽ càng trở nên quan trọng. Đây là những giá trị mà các hệ thống AI cần để nâng cao độ tin cậy của câu trả lời, đồng thời là cơ sở để các cơ quan báo chí khẳng định quyền lợi khi tham gia thị trường cấp phép nội dung.

Việc SPUR mở rộng quy mô chưa thể lập tức giải quyết bài toán bản quyền và nguồn thu trong kỷ nguyên AI. Tuy nhiên, sự tham gia của hàng loạt tổ chức báo chí lớn cho thấy ngành truyền thông đang nỗ lực thiết lập lại mối quan hệ với các doanh nghiệp công nghệ, hướng tới nguyên tắc nội dung báo chí phải được sử dụng minh bạch, đúng quyền và có cơ chế chia sẻ giá trị công bằng.