Hợp đồng 1 tỷ euro VinSpeed - Siemens: Công nghệ nào được đưa vào đường sắt cao tốc Việt Nam?

Ngày 22-9, VinSpeed và Siemens Mobility công bố ký hợp đồng trọn gói trị giá lên tới 1 tỷ euro, đánh dấu bước chuyển từ thỏa thuận hợp tác và chuyển giao công nghệ được hai bên ký cuối năm 2025 sang triển khai các dự án cụ thể.

Velaro Novo là mẫu tàu điện nhiều toa động lực phân tán (EMU) thế hệ mới của Siemens Mobility, có tốc độ lên tới 350 km/giờ. Ảnh: Siemens Mobility

Theo Siemens Mobility, VinSpeed chịu trách nhiệm phát triển dự án, xây dựng đường ray và các hạng mục xây dựng; Siemens đảm nhiệm vai trò đối tác công nghệ, cung cấp các hệ thống đường sắt cùng chuyên môn kỹ thuật cần thiết.

Nội dung đáng chú ý nhất trong hợp đồng là Siemens Mobility sẽ cung cấp 10 đoàn tàu Velaro Novo cho hai tuyến Hà Nội - Quảng Ninh và Bến Thành - Cần Giờ, thực hiện theo từng giai đoạn.

Velaro Novo là thế hệ tàu cao tốc động lực phân tán (EMU) của Siemens, được thiết kế với tốc độ lên tới 350 km/giờ. Mỗi đoàn tàu dài khoảng 200 m, gồm 7 toa và có 760 chỗ ngồi. Thiết kế thân tàu rộng cùng cấu trúc "ống rỗng" giúp tăng ít nhất 10% sức chứa hành khách so với các thế hệ trước, theo Siemens.

Siemens cũng cho biết Velaro Novo có mức tiêu thụ năng lượng thấp hơn khoảng 30% so với các thế hệ Velaro trước, qua đó hướng tới giảm chi phí vận hành và tác động môi trường.

Một thành phần công nghệ quan trọng khác là ETCS Level 2 - hệ thống điều khiển và tín hiệu đường sắt số hóa. Với ETCS Level 2, thông tin về tốc độ cho phép và quyền chạy tàu được truyền tới đoàn tàu thông qua hệ thống điều khiển thay vì phụ thuộc hoàn toàn vào tín hiệu đặt dọc đường. Siemens mô tả ETCS là hệ thống giám sát liên tục tốc độ và chuyển động của tàu.

ETCS Level 2 sẽ được kết hợp với ATO (Automatic Train Operation - vận hành tàu tự động). Công nghệ này hỗ trợ tự động hóa các thao tác như tăng tốc, chạy trôi, phanh và dừng tàu, đồng thời tối ưu khoảng cách giữa các đoàn tàu, góp phần nâng cao độ chính xác và hiệu quả sử dụng năng lượng.

Theo Siemens, việc kết hợp ATO trên nền ETCS trong các tuyến của VinSpeed được hãng xác định là lần đầu tiên công nghệ này được triển khai trên một mạng lưới đường sắt tốc độ cao quốc gia. Đây là tuyên bố của Siemens về dự án và phạm vi áp dụng nêu trong thông cáo.

Ngoài đoàn tàu, hợp đồng còn bao gồm hệ thống thông tin liên lạc và điện khí hóa. Đây là những thành phần để hình thành một hệ thống đường sắt đồng bộ, thay vì chỉ đơn thuần mua phương tiện.

Thỏa thuận chiến lược được hai bên ký tháng 12-2025 đã xác định phạm vi hợp tác rộng hơn, trong đó Siemens Mobility chịu trách nhiệm thiết kế, cung cấp và tích hợp đoàn tàu cùng các hệ thống then chốt gồm tín hiệu, thông tin liên lạc và cấp điện, đồng thời nghiên cứu hợp tác bảo trì và chuyển giao công nghệ, hướng tới tăng mức độ nội địa hóa cho các dự án của VinSpeed.

Hợp đồng hiện được công bố cho hai dự án. Tuyến Hà Nội - Quảng Ninh dài khoảng 121 km, gồm 4 ga. Dự án đã được khởi công tháng 4-2026, đi qua Hà Nội, Bắc Ninh, Hải Phòng và Quảng Ninh; thiết kế đường đôi, khổ ray 1.435 mm, điện khí hóa và tốc độ tối đa 350 km/giờ, riêng đoạn qua Hà Nội tối đa 120 km/giờ. Bộ Xây dựng cho biết dự án dự kiến sử dụng thế hệ tàu cao tốc mới cùng hệ thống thông tin, tín hiệu do Siemens Mobility cung cấp và từng bước chuyển giao công nghệ cho VinSpeed trong quá trình vận hành.

Tuyến Bến Thành - Cần Giờ dài khoảng 54 km, gồm 2 ga. Hai tuyến có tổng chiều dài khoảng 175 km và đều nằm trong phạm vi hợp đồng công nghệ mới được VinSpeed và Siemens Mobility công bố.

Theo kế hoạch được công bố, VinSpeed đặt mục tiêu đưa hai tuyến vào khai thác thương mại trong năm 2028.