Hợp tác địa phương Việt Nam - Nhật Bản: Động lực từ đổi mới sáng tạo và công nghiệp văn hóa

Các đại biểu tham gia Phiên thảo luận toàn thể trong khuôn khổ Diễn đàn Hợp tác địa phương Việt Nam - Nhật Bản năm 2026. (Ảnh: Thành Long)

Phiên Thảo luận toàn thể bao gồm hai chuyên đề chuyên sâu với nội dung cụ thể, chuyên đề 1: “Hệ sinh thái đổi mới sáng tạo địa phương Việt Nam - Nhật Bản: Thúc đẩy chuyển đổi số và kiến tạo đô thị thông minh, bền vững” và chuyên đề 2: “Từ bảo tồn di sản đến công nghiệp văn hóa: Khai phá tiềm năng và kết nối cơ hội hợp tác địa phương”.

Mở đầu chuyên đề 1, ông Vũ Hải Quân, Uỷ viên Trung ương Đảng, Bộ trưởng Bộ Khoa học và Công nghệ đã phát biểu dẫn đề.

Ông Vũ Hải Quân, Ủy viên Trung ương Đảng, Bộ trưởng Bộ Khoa học và Công nghệ đã phát biểu dẫn đề chuyên đề 1. (Ảnh: Thành Long)

Ủy viên Trung ương Đảng, Bộ trưởng Bộ Khoa học và Công nghệ Vũ Hải Quân đánh giá Nhật Bản là một trong những đối tác kinh tế, đầu tư và ODA quan trọng hàng đầu của Việt Nam, đóng góp tích cực vào phát triển công nghệ, hạ tầng, nhân lực và hiện đại hóa nền kinh tế.

Trong bối cảnh AI, dữ liệu lớn, bán dẫn, công nghệ xanh và chuyển đổi số đang làm thay đổi mô hình sản xuất, quản trị và chuỗi giá trị toàn cầu, Bộ trưởng cho rằng hợp tác Việt Nam - Nhật Bản cần được nâng lên tầm cao mới, phát huy thế mạnh bổ sung của hai bên. Nhật Bản có thế mạnh về khoa học công nghệ, công nghiệp chế tạo, bán dẫn, tự động hóa, AI, công nghệ xanh và kinh nghiệm phát triển hạ tầng thông minh; trong khi Việt Nam có nền kinh tế năng động, thị trường lớn, lực lượng lao động trẻ và hệ sinh thái đổi mới sáng tạo đang phát triển.

Theo Bộ trưởng, hai bên cần chuyển từ hợp tác gia công, lắp ráp sang hợp tác dựa trên khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và nghiên cứu phát triển, để doanh nghiệp Việt Nam tham gia sâu hơn vào thiết kế, nghiên cứu, thử nghiệm, sản xuất và thương mại hóa sản phẩm. Quan hệ hợp tác cũng cần chuyển từ mô hình “bên chuyển giao - bên tiếp nhận” sang cùng xác định bài toán, cùng nghiên cứu, cùng đầu tư và cùng chia sẻ thị trường.

Bộ trưởng cho biết Bản ghi nhớ hợp tác về công nghệ thông tin và chuyển đổi số giữa hai bộ, 5 dự án nghiên cứu chung về bán dẫn thuộc chương trình NEXUS đã được tài trợ, cùng dự kiến khoản ngân sách ODA 50 tỷ Yên cho chuyển đổi số, chuyển đổi xanh và AI, tạo nền tảng để hai bên chuyển từ trao đổi chính sách sang triển khai các dự án nghiên cứu cụ thể.

Từ đó, Bộ trưởng đề nghị tập trung vào 4 nội dung: xây dựng các trung tâm đổi mới sáng tạo và vườn ươm công nghệ tại địa phương, kết nối chính quyền - viện trường - doanh nghiệp - quỹ đầu tư - chuyên gia; thúc đẩy nghiên cứu chung, chuyển giao và thương mại hóa công nghệ, xây dựng cơ chế thử nghiệm có kiểm soát; ứng dụng dữ liệu lớn, AI, công nghệ xanh và dữ liệu vệ tinh trong giao thông, năng lượng, môi trường, phòng chống thiên tai, dịch bệnh và dịch vụ công; lựa chọn một số địa phương và bài toán ưu tiên để triển khai mô hình đô thị thông minh, giảm phát thải và trung hòa carbon, với đầu mối, nguồn lực, tiến độ và chỉ số rõ ràng để nhân rộng.

Nhấn mạnh đô thị thông minh là chủ đề chính của Diễn đàn, Bộ trưởng mong muốn các địa phương và tập đoàn công nghệ Nhật Bản chia sẻ kinh nghiệm với Việt Nam, qua đó vừa thúc đẩy công nghệ, đổi mới sáng tạo, vừa bảo đảm phát triển đô thị bền vững.

Ngay sau đó, dưới sự điều hành của Đại sứ Nhật Bản tại Việt Nam Ito Naoki, phiên thảo luận đã diễn ra với sự tham gia của các diễn giả: Ông Otsuka Yasuhiro, Phó Thống đốc tỉnh Gunma; ông Hoàng Minh Cường, Phó Chủ tịch UBND TP. Hải Phòng, ông Noro Yukitoshi, Phó Thống đốc tỉnh Mie; ông Miyazaki Kazuya, Cố vấn chính sách của Thống đốc tỉnh Yamanashi; Giám đốc Sở Khoa học và Công nghệ thành phố Đồng Nai; bà Nguyễn Thị Hải Vân, Phó Tổng Giám đốc Công ty Suntory Pepsico Việt Nam.

Các đại biểu trao đổi tại chuyên đề 1. (Ảnh: Thành Long)

Các đại biểu đã mang đến những trao đổi cụ thể, sâu sắc và thiết thực về các cơ hội, giải pháp thúc đẩy hợp tác giữa các địa phương hai nước trong lĩnh vực khoa học - công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số, mở ra nhiều hướng đi phù hợp với nhu cầu và thế mạnh của mỗi địa phương.

Tiếp nối chương trình, Diễn đàn bước vào chuyên đề 2 nhằm tìm kiếm các động lực mới cho tương lai từ việc bảo tồn và phát huy di sản gắn với phát triển công nghiệp văn hóa. Ông Hoàng Đạo Cương, Thứ trưởng Bộ Văn hoá, Thể thao và Du lịch phát biểu dẫn đề phiên thảo luận.

Ông Hoàng Đạo Cương, Thứ trưởng Bộ Văn hoá, Thể thao và Du lịch phát biểu dẫn đề chuyên đề 2. (Ảnh: Thành Long)

Thứ trưởng Hoàng Đạo Cương nhấn mạnh văn hóa, du lịch và giao lưu nhân dân là những lĩnh vực quan trọng, tạo nền tảng để Việt Nam và Nhật Bản mở rộng kết nối, chia sẻ kinh nghiệm và mang lại lợi ích thiết thực cho nhân dân hai nước.

Thứ trưởng cho biết Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch đang tăng cường hợp tác với các địa phương Nhật Bản, tiêu biểu như tỉnh Kanagawa và Hokkaido, thông qua các hoạt động giao lưu, tổ chức Lễ hội Việt Nam tại Nhật Bản và Lễ hội Kanagawa tại Việt Nam, qua đó góp phần tăng cường kết nối nhân dân hai nước.

Về di sản văn hóa, Thứ trưởng cho biết tính đến tháng 8/2026, Việt Nam có trên 40.000 di tích và gần 70.000 di sản văn hóa phi vật thể được kiểm kê; 149 di tích quốc gia đặc biệt, 3.688 di tích quốc gia, gần 12.000 di tích cấp tỉnh, thành phố; 735 di sản văn hóa phi vật thể quốc gia, 357 bảo vật quốc gia và 177 bảo tàng. Đặc biệt, Việt Nam có 37 di sản được UNESCO công nhận và ghi danh, gồm 9 di sản thế giới, 17 di sản văn hóa phi vật thể và 11 di sản tư liệu.

Theo Thứ trưởng, những ghi nhận này thể hiện giá trị nổi bật của di sản Việt Nam cũng như nỗ lực trong quản lý, bảo vệ và phát huy giá trị di sản. Di sản văn hóa không chỉ là tài sản quý báu mà còn là nguồn lực quan trọng để củng cố bản sắc, phát huy sức mạnh mềm và thúc đẩy phát triển bền vững tại các địa phương.

Từ đó, Thứ trưởng đề xuất 3 hướng hợp tác. Thứ nhất, phát huy giá trị di sản để tăng sức hấp dẫn và bản sắc của các địa phương, gắn quảng bá di sản với câu chuyện văn hóa, con người và không gian văn hóa; thứ hai, gắn bảo tồn di sản với cộng đồng và phát triển công nghiệp văn hóa bền vững. Việt Nam mong muốn tăng cường trao đổi với Nhật Bản về bảo tồn không gian văn hóa truyền thống, duy trì nghề thủ công và phát huy vai trò của cộng đồng, đồng thời hài hòa giữa bảo tồn, sinh kế người dân với phát triển du lịch và công nghiệp văn hóa; thứ ba, đẩy mạnh ứng dụng công nghệ, chuyển đổi số và đổi mới sáng tạo trong lĩnh vực di sản, phục vụ số hóa, nghiên cứu, bảo tồn, khai thác dữ liệu và đưa di sản đến gần hơn với công chúng, đặc biệt là thế hệ trẻ.

Thứ trưởng đề nghị các địa phương Việt Nam và Nhật Bản tiếp tục tăng cường trao đổi kinh nghiệm, kết nối các thiết chế văn hóa, cơ sở nghiên cứu, nghệ nhân và các chủ thể sáng tạo; đồng thời mở rộng hợp tác về chuyển đổi số và ứng dụng công nghệ trong bảo tồn, phát huy giá trị di sản văn hóa.

Đại sứ Việt Nam tại Nhật Bản Phạm Quang Hiệu điều phối thảo luận chuyên đề 2. (Ảnh: Thành Long)

Dưới sự điều hành của Đại sứ Việt Nam tại Nhật Bản Phạm Quang Hiệu, nội dung thảo luận đã được triển khai sâu sắc bởi các diễn giả - ông Yamashita Makoto, Thống đốc tỉnh Nara; ông Mai Sơn, Phó Chủ tịch Thường trực UBND tỉnh Bắc Ninh; ông Furukawa Hironori, Phó Thống đốc Phủ Kyoto; bà Kishimoto Orie, Phó Thống đốc tỉnh Shiga; ông Trần Hữu Thuỳ Giang, Phó Chủ tịch UBND TP. Huế; ông Kobayashi Yosuke, Trưởng Đại diện Cơ quan Hợp tác quốc tế Nhật Bản tại Việt Nam.

Các diễn giả đã chia sẻ nhiều kinh nghiệm, sáng kiến và đề xuất thiết thực, mở ra các hướng đi mới trong việc bảo tồn, phát huy di sản và phát triển công nghiệp văn hóa, góp phần thắt chặt hơn nữa mối quan hệ hợp tác và kết nối bền vững giữa các địa phương Việt Nam - Nhật Bản.

Phát biểu kết luận Diễn đàn, Thứ trưởng Ngoại giao Lê Anh Tuấn đánh giá Diễn đàn đã diễn ra thành công, đạt các mục tiêu, yêu cầu đề ra và đáp ứng mong muốn, kỳ vọng của các địa phương, doanh nghiệp hai nước.

Theo Thứ trưởng, tại hai phiên thảo luận, các địa phương, cơ quan, tổ chức và doanh nghiệp Việt Nam - Nhật Bản đã trao đổi về những lĩnh vực trọng tâm như khoa học - công nghệ, đổi mới sáng tạo, phát triển công nghiệp văn hóa, bảo tồn và phát huy giá trị di sản. Các cuộc làm việc giữa Thủ tướng Chính phủ Lê Minh Hưng với đoàn đại biểu địa phương, doanh nghiệp Nhật Bản cùng các hoạt động gặp gỡ, kết nối giữa lãnh đạo địa phương và doanh nghiệp hai nước đã tạo điều kiện đi sâu vào nhu cầu, khả năng hợp tác cụ thể, nhận diện những vướng mắc cần tháo gỡ và đề xuất các ý tưởng, sáng kiến thiết thực cho giai đoạn phát triển mới.

Thứ trưởng đánh giá cao những đóng góp, chia sẻ và đề xuất của lãnh đạo các địa phương hai nước, đặc biệt là sự ủng hộ, đồng hành và cam kết mạnh mẽ của Đại sứ Ito Naoki cùng các địa phương, hiệp hội, tổ chức và doanh nghiệp Nhật Bản. Ông cho rằng thành công của Diễn đàn thể hiện tinh thần hợp tác tích cực, kỳ vọng và quyết tâm của cả hai bên nhằm đưa quan hệ Việt Nam - Nhật Bản ngày càng đi vào chiều sâu, thực chất và hiệu quả.

Thứ trưởng Ngoại giao Lê Anh Tuấn phát biểu kết luận Diễn đàn. (Ảnh: Thành Long)

Thứ trưởng cũng chúc mừng thành phố Huế đăng cai thành công Diễn đàn, góp phần tạo nên không gian giao lưu, kết nối giàu bản sắc với vị thế là đô thị di sản, thành phố văn hóa và điểm đến quốc tế của Việt Nam.

Trên cơ sở các nội dung trao đổi, Thứ trưởng Lê Anh Tuấn cho biết hai bên thống nhất một số điểm quan trọng.

Thứ nhất, quan hệ “Đối tác Chiến lược toàn diện vì hòa bình và thịnh vượng tại châu Á và trên thế giới” Việt Nam - Nhật Bản đang ở giai đoạn phát triển tốt đẹp nhất từ trước đến nay. Sự tin cậy chính trị cao, giao lưu nhân dân lâu đời, thế mạnh bổ trợ lẫn nhau và mạng lưới hợp tác bền chặt giữa các địa phương là nền tảng để hai nước tiếp tục đẩy mạnh hợp tác trên mọi lĩnh vực.

Thứ hai, trong bối cảnh thế giới có những chuyển đổi sâu sắc và xuất hiện nhiều xu thế phát triển mới, các địa phương và doanh nghiệp Việt Nam - Nhật Bản cần nắm bắt cơ hội, đón đầu xu thế để tạo ra những bước phát triển mang tính đột phá.

Thứ ba, Thứ trưởng nhấn mạnh quyết tâm và khát vọng của Việt Nam trong thực hiện các mục tiêu phát triển kinh tế - xã hội đến năm 2030 và 2045. Sự ổn định chính trị, nền kinh tế năng động, quyết tâm thực hiện các đột phá chiến lược về thể chế, hạ tầng và nguồn nhân lực, cùng cam kết của Chính phủ và các địa phương trong đồng hành, tạo thuận lợi cho đối tác và nhà đầu tư nước ngoài đang mở ra những cơ hội hợp tác ngày càng thiết thực và lâu dài cho các địa phương, doanh nghiệp Nhật Bản tại Việt Nam.

Thay mặt Bộ Ngoại giao, Thứ trưởng Lê Anh Tuấn cảm ơn Đại sứ Ito Naoki và Đại sứ quán Nhật Bản tại Việt Nam, lãnh đạo thành phố Huế cùng các sở, ban, ngành, các địa phương, đại biểu và khách mời hai nước đã phối hợp, tham dự và góp phần vào thành công của Diễn đàn.

Thứ trưởng bày tỏ tin tưởng thành công của Diễn đàn Hợp tác địa phương Việt Nam - Nhật Bản 2026 sẽ thúc đẩy triển khai các ý tưởng, dự án hợp tác cụ thể, thiết thực, mở ra một chương mới trong hợp tác giữa các địa phương hai nước, qua đó góp phần làm sâu sắc hơn quan hệ Việt Nam - Nhật Bản trong giai đoạn phát triển mới.