Hợp tác gần như liên minh

Thỏa thuận này từng được hai bên công bố trong tuyên cáo chung nhân chuyến thăm Australia của Tổng thống Indonesia Prabowo Subianto cách đây ba tháng và nay được hiện thực hóa trong khuôn khổ chuyến thăm Indonesia vừa qua của Thủ tướng Australia Anthony Albanese. Văn kiện mang tên chính thức là Hiệp ước An ninh chung - một tên gọi tưởng chừng đơn giản, song trên thực tế lại đánh dấu sự chuyển biến mang tính bước ngoặt, làm thay đổi căn bản tính chất và chiều sâu trong quan hệ song phương giữa hai quốc gia.

Trong hai thập kỷ qua, Indonesia và Australia đã hai lần ký kết hiệp ước hợp tác về quốc phòng và an ninh. Thỏa thuận mới dựa trên nền tảng ấy, mở rộng đáng kể phạm vi và đưa mối quan hệ hợp tác song phương đặc biệt về quốc phòng, quân sự và an ninh đi vào chiều sâu. Trong quan hệ giữa các quốc gia và trong chính trị thế giới, hợp tác về quốc phòng, quân sự và an ninh luôn là một trong những "hàn thử biểu" chính xác nhất về bản chất và mức độ quan hệ hợp tác, bởi ở đó thể hiện rõ sự tương đồng về lợi ích chiến lược cơ bản và sự tin cậy lẫn nhau. Trên thực tế, hai thỏa thuận trước đây vẫn chưa đủ để ngăn chặn những vướng mắc và bất đồng trong quan hệ Indonesia - Australia. Tuy nhiên, thỏa thuận hợp tác lần này được kỳ vọng sẽ tạo ra sự khác biệt căn bản, khi về thực chất đã đưa hai nước trở thành những đối tác chiến lược đặc biệt, với mức độ gắn kết gần như tương đương một liên minh chiến lược, dù không cần đến một khuôn khổ liên minh chính thức.

Nguyên do là trong Hiệp ước An ninh chung có nội dung mới rất quan trọng và rất quyết định. Trong đó, hai bên nhất trí tham vấn lẫn nhau ngay lập tức khi một bên hoặc khu vực bị ai đó bên ngoài đe dọa an ninh. Hiệp ước không định danh cụ thể kẻ thứ ba bên ngoài này. Hiệp ước còn bao hàm quy định cho phép quân đội của bên này hiện diện trực tiếp và luân phiên trên lãnh thổ và trong vùng lãnh hải của bên kia. Hai bên thỏa thuận thường xuyên và định kỳ tiến hành tập trận chung, hỗ trợ lẫn nhau về huấn luyện quân đội và hậu cần quân sự.

Với hiệp ước hợp tác mới này, Indonesia và Australia tôn nhau lên thành tác nhân có tiềm năng lớn về chính trị và quân sự ở khu vực Ấn Độ Dương - Thái Bình Dương. Nó giúp Australia tiếp cận khu vực biển xung quanh Indonesia, hậu thuẫn đắc lực cho hoạt động chính trị an ninh, quân sự và quốc phòng của Australia trên cơ sở Thỏa thuận an ninh ba bên AUKUS mà Australia đã ký kết với Mỹ và Anh. Nó giúp Indonesia tạo dựng được cấu trúc an ninh mới để bảo đảm an ninh ở khu vực Biển Đông và khu vực Đông Nam Á, tạo tiền đề cho quốc gia này gây dựng và tăng cường vai trò chính trị an ninh ở khu vực Ấn Độ Dương - Thái Bình Dương. Chất lượng quan hệ hợp tác song phương mới đưa lại cấp độ quan hệ hợp tác song phương mới và ngược lại. Mức độ tin cậy lẫn nhau cao hơn trước đáng kể và động lực hợp tác mới có được từ thỏa thuận hợp tác quốc phòng, an ninh mới sẽ giúp hai nước nhanh chóng xử lý được ổn thỏa và dứt điểm những vướng mắc lâu nay còn tồn đọng và ngăn ngừa nảy sinh trắc trở mới trong mối quan hệ song phương.

Đối với cả hai bên, như thế đâu có khác nào cầu được ước thấy cả trên danh nghĩa lẫn trong thực chất. Australia mở rộng mạng lưới những mối quan hệ hợp tác quốc phòng và an ninh song phương cũng như đa phương trong khi Indonesia vừa thúc đẩy hợp tác kinh tế và thương mại với Trung Quốc vừa ngả lệch hẳn sang phía khác về chính trị an ninh khu vực.

Đại sứ Trần Đức Mậu