Hợp tác quốc tế thúc đẩy chuỗi giá trị lúa gạo thích ứng biến đổi khí hậu

Hợp tác quốc tế thúc đẩy chuỗi giá trị lúa gạo thích ứng biến đổi khí hậu

Trong bối cảnh biến đổi khí hậu đang đặt ra nhiều thách thức cho sản xuất nông nghiệp. Đặc biệt, tại Đồng bằng sông Cửu Long (ĐBSCL), các tổ chức quốc tế đang tăng cường hợp tác với Việt Nam nhằm phát triển chuỗi giá trị lúa gạo chất lượng cao, thích ứng với khí hậu và giảm phát thải. Sự hợp tác giữa Trung tâm Nghiên cứu Nông nghiệp Quốc tế Australia (ACIAR), Tập đoàn SunRice và Đại học Queensland được kỳ vọng sẽ mang lại những giải pháp khoa học – công nghệ thiết thực, giúp nông dân nâng cao năng lực sản xuất, cải thiện thu nhập và tiếp cận các thị trường xuất khẩu giá trị cao.

Giáo sư Jaquie Mitchell, Giám đốc dự án thuộc Đại học Queensland nói về ý nghĩa sự hợp tác phát triển chất lượng lúa gạo - Ảnh: Đ.T

Tuần qua, tại Đồng Tháp, ACIAR, Đại học Queensland và Tập đoàn SunRice công bố tiếp tục triển khai nghiên cứu nhằm tăng cường sản xuất lúa gạo thích ứng với biến đổi khí hậu ở ĐBSCL. Dự án mới được đồng đầu tư khoảng 1 triệu đô-la Australia (tương đương khoảng 18 tỉ đồng), hướng tới hỗ trợ nông dân sản xuất nhỏ nâng cao khả năng thích ứng với biến đổi khí hậu và đáp ứng các tiêu chuẩn khắt khe của thị trường quốc tế.

Hướng đến chuỗi giá trị lúa gạo bền vững

Theo các chuyên gia, ĐBSCL là vùng sản xuất lúa gạo lớn nhất Việt Nam, đóng vai trò quan trọng trong bảo đảm an ninh lương thực và xuất khẩu gạo. Tuy nhiên, khu vực này cũng đang chịu tác động ngày càng rõ rệt của biến đổi khí hậu như xâm nhập mặn, hạn hán, thay đổi chế độ thủy văn và gia tăng rủi ro thời tiết cực đoan.

Dự án hợp tác giữa các tổ chức quốc tế và đối tác Việt Nam tập trung vào việc xây dựng chuỗi giá trị lúa gạo cao cấp thích ứng với khí hậu. Trong đó, các hoạt động nghiên cứu sẽ giúp nông dân cải thiện quy trình canh tác, nâng cao chất lượng lúa gạo, giảm phát thải và tăng khả năng truy xuất nguồn gốc sản phẩm.

Đoàn công tác tìm hiểu vê giống lúa mới, chất lượng cao - Ảnh: Đ.T

Bên cạnh đó, dự án cũng chú trọng nâng cao năng lực cho các hợp tác xã nông nghiệp, đặc biệt trong việc quản lý chuỗi cung ứng, áp dụng các tiêu chuẩn sản xuất bền vững và đáp ứng yêu cầu của các thị trường xuất khẩu cao cấp.

Một trong những mục tiêu quan trọng là hoàn thiện quy trình sau thu hoạch nhằm nâng cao hiệu suất chế biến, giảm thất thoát và đảm bảo chất lượng gạo thành phẩm. Việc áp dụng các giải pháp khoa học – công nghệ trong khâu bảo quản, chế biến và kiểm soát chất lượng sẽ giúp nâng cao giá trị hạt gạo Việt Nam trên thị trường quốc tế.

Thúc đẩy nghiên cứu giống lúa thích ứng khí hậu

Một nội dung quan trọng khác của dự án là thúc đẩy nghiên cứu giống lúa chất lượng cao có khả năng thích ứng tốt với điều kiện khí hậu biến đổi. Các nhà khoa học từ Đại học Queensland, các viện nghiên cứu và trường đại học tại Việt Nam sẽ phối hợp nghiên cứu, thử nghiệm và phát triển các giống lúa mới phù hợp với điều kiện sản xuất tại ĐBSCL.

Những giống lúa này không chỉ đảm bảo năng suất và chất lượng gạo mà còn thích ứng tốt hơn với điều kiện hạn mặn, biến động thời tiết và nhu cầu của thị trường xuất khẩu.

Tập đoàn SunRice và Đại học Queensland chụp ảnh kỷ niệm - Ảnh: Đ.T

Theo Giáo sư Jaquie Mitchell, Giám đốc dự án thuộc Đại học Queensland, thành công của dự án đến từ sự hợp tác giữa các chuyên gia đa ngành thuộc khu vực công và tư của cả Việt Nam và Australia. Sự kết hợp giữa nghiên cứu khoa học, kinh nghiệm thực tiễn của doanh nghiệp và sự tham gia của nông dân đã tạo ra những giải pháp phù hợp với điều kiện sản xuất thực tế.

“Ngay từ đầu, chúng tôi tin rằng quan hệ đối tác này sẽ mang lại những tác động rõ rệt cả về thương mại và phát triển bền vững. Các kết quả nghiên cứu đã tạo ra lợi ích cho toàn bộ chuỗi giá trị, đặc biệt là nông dân sản xuất nhỏ”, bà Mitchell cho biết.

Tăng khả năng tiếp cận thị trường xuất khẩu cao cấp

Một trong những mục tiêu quan trọng của dự án là giúp nông dân ĐBSCL tiếp cận tốt hơn các thị trường xuất khẩu giá trị cao. Theo ông Paul Serra, Tổng Giám đốc điều hành Tập đoàn SunRice Group, trong bốn năm qua, sự hợp tác giữa SunRice và ACIAR tại Việt Nam đã mang lại nhiều kết quả tích cực.

Thông qua các chương trình nghiên cứu và chuyển giao kỹ thuật, nông dân đã từng bước áp dụng các biện pháp canh tác bền vững, giảm chi phí đầu vào và nâng cao năng suất. Đồng thời, nguồn cung lúa gạo đạt tiêu chuẩn quốc tế cũng được cải thiện đáng kể.

Ông Serra cho rằng những kết quả này cho thấy nghiên cứu đa ngành có thể tạo ra các giải pháp thực tiễn, vừa giúp nông dân nâng cao thu nhập, vừa đáp ứng các yêu cầu ngày càng khắt khe của thị trường toàn cầu.

Trong giai đoạn tiếp theo, dự án sẽ tiếp tục nhân rộng các mô hình thành công và phát triển các giống gạo thơm hạt dài phù hợp với các thị trường giá trị cao của SunRice. Đồng thời, các nghiên cứu cũng tập trung giải quyết hai vấn đề lớn hiện nay là rủi ro khí hậu và yêu cầu ngày càng nghiêm ngặt của thị trường về chất lượng và tính bền vững.

Hiệu quả từ những cánh đồng hợp tác thử nghiệm trồng lúa - Ảnh: Đ.T

Củng cố quan hệ hợp tác nông nghiệp Việt Nam – Australia

Phát biểu tại sự kiện công bố dự án, bà Gillian Bird, Đại sứ Australia tại Việt Nam, nhấn mạnh sáng kiến hợp tác này là minh chứng rõ nét cho quan hệ Đối tác Chiến lược Toàn diện giữa hai nước.

Theo bà, Australia luôn ủng hộ mạnh mẽ các sáng kiến thúc đẩy tăng trưởng xanh và đổi mới sáng tạo trong lĩnh vực nông nghiệp tại Việt Nam. Việc hợp tác giữa ACIAR và SunRice theo mô hình công – tư, dựa trên nền tảng khoa học và công nghệ, đã tạo ra những tác động tích cực đối với phát triển kinh tế và giảm phát thải trong sản xuất nông nghiệp.

ACIAR đã hợp tác với Việt Nam từ năm 1993, triển khai hơn 276 dự án nghiên cứu nông nghiệp với tổng giá trị đầu tư hơn 194 triệu đô-la Australia. Ngoài ra, tổ chức này cũng đã cấp gần 130 học bổng cho các nhà khoa học Việt Nam nhằm nâng cao năng lực nghiên cứu và phát triển nguồn nhân lực khoa học.

Theo Tiến sĩ Nick Austin, quyền Tổng Giám đốc điều hành ACIAR, các dự án hợp tác nghiên cứu không chỉ nhằm giải quyết những vấn đề ưu tiên của Việt Nam mà còn hướng tới việc tạo ra các mô hình phát triển bền vững cho nông nghiệp khu vực.

Ông cho biết sự hợp tác với SunRice đã giúp xây dựng các lộ trình phát triển cho nông dân sản xuất nhỏ, giúp họ tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị lúa gạo toàn cầu và tiếp cận các thị trường xuất khẩu giá trị cao.

Nền tảng từ những kết quả nghiên cứu trước đây

Dự án nghiên cứu mới được xây dựng dựa trên nền tảng của dự án trước đó về thiết lập chuỗi giá trị lúa gạo bền vững cho nông dân sản xuất nhỏ ở ĐBSCL giai đoạn 2022 – 2025.

Dự án này đã mang lại nhiều kết quả tích cực như nâng cao hiệu quả chuỗi giá trị, cải thiện khả năng truy xuất nguồn gốc và tăng nguồn cung gạo đáp ứng tiêu chuẩn dư lượng tối đa cho phép. Việc chuyển từ giao dịch tại chỗ sang giao dịch dựa trên hợp đồng cũng giúp nâng cao tính minh bạch và độ tin cậy trong chuỗi cung ứng.

Đáng chú ý, lợi nhuận của nông dân tham gia dự án tăng khoảng 10%, trong khi chi phí sản xuất giảm khoảng 5%. Lượng thuốc trừ sâu sử dụng cũng giảm khoảng 10%, góp phần cải thiện môi trường và chất lượng thực phẩm.

Ngoài ra, các quy trình canh tác và sau thu hoạch được cải tiến đã giúp nâng cao năng suất gạo nguyên hạt và giảm đáng kể thất thoát sau thu hoạch.

Những kết quả này đang tạo nền tảng quan trọng để mở rộng các mô hình sản xuất lúa gạo bền vững tại ĐBSCL, đồng thời góp phần thực hiện các mục tiêu phát triển nông nghiệp xanh và giảm phát thải của Việt Nam trong những năm tới.

Với sự kết hợp giữa khoa học, công nghệ, doanh nghiệp và nông dân, các chương trình hợp tác quốc tế được kỳ vọng sẽ giúp ngành lúa gạo Việt Nam chuyển dịch mạnh mẽ sang mô hình sản xuất chất lượng cao, bền vững và thích ứng tốt hơn với biến đổi khí hậu. Điều này không chỉ mang lại lợi ích kinh tế cho người trồng lúa mà còn góp phần nâng cao vị thế của gạo Việt Nam trên thị trường thế giới.

Văn Kim Khanh