Hợp tác xã Yên Công - dấu ấn nữ doanh nhân trong kinh tế tập thể

Những ngày đầu bước vào nghề trồng nấm, chị Tạ Thị Thu Yên, Giám đốc HTX Nông nghiệp Yên Công không có nhiều kinh nghiệm về một lĩnh vực sản xuất còn khá mới ở địa phương. Năm 2020, chị thử nghiệm 20.000 phôi nấm hương. Sau thời gian chăm sóc, mô hình cho sản lượng hơn 8 tấn nấm tươi, lợi nhuận khoảng 150 triệu đồng sau khi trừ chi phí. Kết quả bước đầu trở thành động lực để chị Yên tiếp tục đầu tư, từng bước chuyển từ sản xuất thử nghiệm sang tổ chức sản xuất hàng hóa.

Cuối năm 2020, HTX Nông nghiệp Yên Công được thành lập với 7 thành viên, vốn điều lệ 2 tỷ đồng. Từ những nhà xưởng ban đầu, HTX từng bước đầu tư máy móc, thiết bị phục vụ sản xuất như máy sấy nấm, máy hấp khử trùng, máy nghiền, kho cấp đông; hoàn thiện quy trình sản xuất từ xử lý giá thể, hấp thanh trùng, cấy phôi đến chăm sóc, thu hái và bảo quản sản phẩm. Nếu giai đoạn đầu là câu chuyện dám bắt tay vào làm, thì những năm tiếp theo là quá trình HTX Yên Công từng bước giải bài toán làm thế nào để sản xuất ổn định, nâng chất lượng và mở rộng thị trường.

Hợp tác xã Nông nghiệp Yên Công đã có 4 điểm nuôi trồng nấm hương, giải quyết việc làm cho hơn 20 lao động.

Đến tháng 9/2025, HTX đã có 4 điểm nuôi trồng nấm hương với tổng diện tích khoảng 1,5 ha, giải quyết việc làm cho hơn 20 lao động, doanh thu đạt trên 4 tỷ đồng/năm. Bên cạnh nấm thương phẩm, HTX còn sản xuất phôi nấm phục vụ thị trường trong và ngoài tỉnh. Quy mô cho thấy HTX Yên Công đã vượt qua giới hạn của một cơ sở sản xuất nhỏ. Từ một mô hình khởi nghiệp của một phụ nữ, HTX từng bước hình thành hệ thống sản xuất có nhiều điểm nuôi trồng, có lao động thường xuyên và thời vụ, có sản phẩm được đưa ra thị trường ngoài tỉnh. Đặc biệt, HTX xây dựng Chi nhánh số 2 tại khu vực Nà Phặc, tỉnh Thái Nguyên, với nhà xưởng trồng nấm tại thôn Phiêng Xỏm. Đây là khu vực có điều kiện khí hậu mát mẻ, phù hợp với sinh trưởng của nấm hương. Việc lựa chọn địa điểm mới cho thấy HTX không chỉ tính đến mở rộng diện tích mà đã bắt đầu tính toán đến lợi thế về điều kiện sản xuất để nâng hiệu quả.

Cùng với quy mô sản xuất, thị trường tiêu thụ nấm hương Yên Công cũng từng bước được mở rộng. Sản phẩm của HTX hiện được phân phối tại một số hệ thống như Lotte, WinMart và các cửa hàng thực phẩm sạch ở Hà Nội, Thái Nguyên, Bắc Ninh, Hải Phòng… Đây là bước tiến có ý nghĩa đối với một HTX ở Cao Bằng. Bởi với sản phẩm nông nghiệp tươi, bài toán không chỉ nằm ở khâu sản xuất mà còn ở khả năng bảo quản, vận chuyển, đáp ứng yêu cầu chất lượng và duy trì nguồn cung ổn định. Vì vậy, quá trình đầu tư của HTX Yên Công được thực hiện song song giữa mở rộng vùng sản xuất và tăng năng lực xử lý sau thu hoạch. Máy sấy, kho cấp đông, các thiết bị phục vụ sản xuất phôi và bảo quản giúp HTX chủ động hơn trong từng công đoạn, hạn chế hao hụt và nâng giá trị sản phẩm.

Đây cũng là điểm cho thấy sự thay đổi trong tư duy sản xuất của HTX. Nếu trước đây trọng tâm là tạo ra sản phẩm thì nay yêu cầu đặt ra là kiểm soát tốt hơn toàn bộ quá trình tạo ra giá trị. Tuy nhiên, quy mô lớn hơn cũng đồng nghĩa với những yêu cầu cao hơn, đặc biệt là các vấn đề về nguồn vốn và phát triển thị trường tiêu thụ. Đây là những vấn đề không nhỏ đối với một HTX đang trong quá trình mở rộng sản xuất. Bởi vậy, bài toán của HTX Yên Công trong giai đoạn tiếp theo không đơn thuần là “làm nhiều hơn”, mà là làm hiệu quả hơn, quản trị tốt hơn và tạo ra giá trị cao hơn từ mỗi sản phẩm.

Điểm đặc biệt của HTX Yên Công nằm ở người khởi xướng và điều hành mô hình là một nữ doanh nhân lựa chọn con đường kinh tế tập thể. Trong thực tế, phụ nữ tham gia kinh tế tập thể không phải câu chuyện mới. Tuy nhiên, để một phụ nữ trực tiếp đứng đầu, tổ chức sản xuất, quyết định đầu tư, mở rộng nhà xưởng, tìm kiếm thị trường và đưa HTX phát triển ra ngoài địa bàn tỉnh lại là câu chuyện đáng chú ý. Không chỉ hiểu sản xuất mà phải biết quản trị, xây dựng phương án kinh doanh, kiểm soát chất lượng, tổ chức lao động và tìm kiếm thị trường. Đó chính là quá trình chuyển từ “người sản xuất” sang “người quản trị một tổ chức kinh tế”.

Chị Tạ Thị Thu Yên, Giám đốc HTX Nông nghiệp Yên Công chia sẻ: Từ 20.000 phôi nấm ban đầu đến 4 điểm nuôi trồng như hiện nay là cả quá trình vừa làm, vừa học hỏi và từng bước tích lũy kinh nghiệm. Khó khăn lớn nhất đối với HTX trong những năm đầu là thiếu kinh nghiệm kỹ thuật, nguồn vốn đầu tư và thị trường tiêu thụ. Khi quy mô sản xuất ngày càng mở rộng, người đứng đầu HTX không thể chỉ quan tâm đến sản xuất mà phải đồng thời làm tốt công tác quản trị, tính toán phương án kinh doanh, tổ chức lao động, kiểm soát chất lượng và tìm kiếm thị trường.

Với một nữ doanh nhân làm chủ HTX, quá trình đó đòi hỏi sự kiên trì, chủ động học hỏi và mạnh dạn trước những quyết định đầu tư mới. Chúng tôi xác định muốn HTX phát triển lâu dài thì không thể chỉ dựa vào kinh nghiệm sản xuất mà phải từng bước đổi mới công nghệ, nâng chất lượng sản phẩm và chủ động hơn về thị trường. Việc mở rộng sản xuất cũng là một trong những hướng đi nhằm tận dụng điều kiện khí hậu phù hợp với cây nấm, đồng thời mở rộng không gian phát triển của HTX.

Chị Tạ Thị Thu Yên, Giám đốc Hợp tác xã Nông nghiệp Yên Công (đứng thứ 2 bên phải) tham dự Đại hội đại biểu toàn quốc Liên minh Hợp tác xã Việt Nam lần thứ VII, nhiệm kỳ 2026 - 2031.

Từ quá trình hoạt động và những kết quả đạt được, HTX Nông nghiệp Yên Công được đánh giá là một trong những mô hình có hướng đi khá rõ trong phát triển sản xuất nông nghiệp hàng hóa. Điểm đáng ghi nhận không chỉ ở việc HTX từng bước mở rộng quy mô nuôi trồng, mà còn ở khả năng chủ động đầu tư, ứng dụng thiết bị vào sản xuất, xây dựng sản phẩm và tìm kiếm thị trường tiêu thụ.

Chủ tịch Liên minh HTX tỉnh Cao Bằng Trần Anh Dũng cho biết: Yên Công có lợi thế là người đứng đầu HTX có tâm huyết, năng động, mạnh dạn đầu tư và có khả năng nắm bắt nhu cầu thị trường. Điểm nổi bật của HTX Yên Công là đã hình thành được hướng sản xuất tương đối rõ, biết phát huy lợi thế của sản phẩm nấm hương, đồng thời từng bước đầu tư để nâng chất lượng và giá trị sản phẩm. Đặc biệt, vai trò của Giám đốc HTX rất rõ nét trong việc tổ chức sản xuất, tìm kiếm thị trường và đưa HTX phát triển. Tuy nhiên, khi quy mô HTX ngày càng lớn thì yêu cầu về năng lực quản trị, vốn đầu tư, công nghệ, tiêu chuẩn sản phẩm và thị trường cũng cao hơn. Yên Công đã có những nền tảng ban đầu nhưng cần tiếp tục hoàn thiện để nâng sức cạnh tranh, nhất là khả năng xây dựng thương hiệu và phát triển các sản phẩm có giá trị gia tăng cao hơn. Việc HTX do một nữ doanh nhân trực tiếp điều hành cũng tạo nên một nét riêng của mô hình, cho thấy phụ nữ hoàn toàn có thể đảm nhận vai trò quản trị, tổ chức sản xuất và dẫn dắt HTX phát triển.

Với những gì đã tạo dựng, HTX Yên Công đang có cơ sở để tiếp tục bước sang một chặng đường mới, trong đó đổi mới không chỉ nằm ở công nghệ, thiết bị hay phương thức sản xuất, mà còn ở tư duy quản trị, cách tiếp cận thị trường và khả năng tạo ra giá trị gia tăng cho sản phẩm. Đây cũng là hành trình để dấu ấn của nữ doanh nhân trong kinh tế tập thể ngày càng rõ nét hơn, góp phần tạo thêm những mô hình sản xuất hiệu quả, sinh kế bền vững và sức sống mới cho khu vực kinh tế tập thể trên địa bàn tỉnh.