Hộp xá lợi Tháp Nhạn - Bảo vật hơn 1.300 tuổi dưới lòng đất xứ Nghệ và thông điệp về chánh tín
Ngày 21/11, Đại đức Thích Định Tuệ - Ủy viên Thường trực kiêm Trưởng ban Phật giáo Quốc tế của Ban Trị sự Giáo hội Phật giáo Việt Nam tỉnh Nghệ An - Trụ trì chùa Đức Hậu chia sẻ với Tạp chí Công dân và Khuyến học về Hộp xá lợi Tháp Nhạn nhân sự kiện bảo vật quốc gia này lần đầu được trưng bày công khai.

Bảo vật quốc gia Hộp xá lợi Tháp Nhạn được trưng bày tại Bảo tàng Nghệ An - Xô Viết Nghệ Tĩnh.
Về Hộp xá lợi Tháp Nhạn - bảo vật quốc gia hơn 1300 năm tuổi, Đại đức Thích Định Tuệ chia sẻ, có những chứng tích lịch sử nằm lặng lẽ suốt nhiều thế kỷ dưới lớp đất phù sa, tưởng như đã chìm vào quên lãng, để rồi một ngày bước ra ánh sáng và đánh thức cả một vùng ký ức tâm linh.
Vào trung tuần tháng 11 năm 2026, hàng nghìn tăng ni và phật tử xứ Nghệ đã xúc động khi lần đầu tiên được tận mắt cung nghinh và chiêm bái bảo vật quốc gia Hộp đựng xá lợi Tháp Nhạn tại Bảo tàng Nghệ An - Xô viết Nghệ Tĩnh.
Sau hơn 1.300 năm ẩn mình trong lòng cổ tháp bên dòng sông Lam, báu vật bằng vàng độc nhất vô nhị của Việt Nam ấy không chỉ là một cổ vật vô giá, mà còn là nhịp cầu nối liền quá khứ ngàn xưa với hơi thở đạo pháp hôm nay.

Đại đức Thích Định Tuệ - Trụ trì chùa Đức Hậu cùng các tăng ni, phật tử đến chiêm bái bảo vật quốc gia Hộp đựng xá lợi Tháp Nhạn.
Cuộc hội ngộ từ lòng đất Hồng Long
Ngược dòng thời gian về 2 năm 1985-1986, khi Viện Khảo cổ học Việt Nam phối hợp cùng Bảo tàng Nghệ Tĩnh tiến hành hai đợt khai quật tại di tích Tháp Nhạn, thuộc xã Hồng Long, huyện Nam Đàn cũ (nay là xã Kim Liên, tỉnh Nghệ An).
Dưới lớp đất phủ dày, mặt bằng chân tháp cổ dần hiện ra với phần đế vuông vức khoảng 9,6x9m, từng vươn cao ước tính hơn 20m uy nghi giữa trời miền Trung.

Bảo vật quốc gia được cung nghinh để các phật tử chiêm bái.
Tại chính tâm điểm của lòng tháp, các nhà khảo cổ đã phát lộ một báu vật khiến giới nghiên cứu sửng sốt. Đó là một chiếc hộp bằng kim loại màu vàng hình chữ nhật, nhỏ nhắn chỉ dài 8cm, rộng 5cm, cao 5,5cm và nặng khoảng 200 gam.
Hộp màu vàng được chế tác bằng kỹ thuật tán dập nguội tinh xảo, phần nắp hộp tạo dáng như mái nhà thanh thoát chạm hình hoa cúc sáu cánh, còn quanh thân hộp là những cánh hoa sen cách điệu mềm mại.
Nằm yên bên trong chiếc hộp vàng ấy là lớp tro than cùng hai mảnh vật chất màu trắng đục rất mỏng - những mảnh xá lợi mà tiền nhân đã gửi gắm trọn vẹn tâm thành vào lòng tháp cổ.
Với giá trị lịch sử và nghệ thuật đặc biệt, ngày 25/12/2017, hiện vật có niên đại thế kỷ VII-VIII này đã chính thức được công nhận là Bảo vật Quốc gia.

Dấu ấn Hoan Châu và nỗi trăn trở trước nền tháp cũ
Đại đức Thích Định Tuệ thông tin, điều làm nên sức nặng học thuật của Tháp Nhạn không chỉ nằm ở chiếc hộp vàng, mà còn ở những viên gạch cổ tìm thấy quanh di tích mang hình ba Đức Phật ngồi thiền, cùng dấu tích một viên gạch khắc dòng chữ "Trinh Quán lục niên" - tương ứng với năm 632 dưới triều Đường Thái Tông.
Đối chiếu với sử liệu Phật giáo ghi nhận vào năm 601, Vua Tùy Văn Đế từng ban chiếu phân phát xá lợi Phật đến các châu để dựng tháp phụng thờ, trong đó có Giao, Phong, Trường, Ái và Hoan Châu (vùng đất Nghệ An - Hà Tĩnh ngày nay).
Do đó, nhiều nhà nghiên cứu đã đặt giả thuyết Tháp Nhạn rất có thể là một trong những công trình tiếp nhận xá lợi được phân về Hoan Châu thời kỳ ấy.
Dẫu nguồn gốc cụ thể của 2 mảnh xá lợi vẫn đang chờ thêm những đối chiếu sâu sắc hơn của giới sử học, sự hiện diện của Tháp Nhạn đã đủ khẳng định một sự thật rạng rỡ: Ngay từ thế kỷ VII-VIII, mảnh đất xứ Nghệ nắng gió đã là một trung tâm sinh hoạt Phật giáo trang nghiêm, nơi giáo pháp và văn hóa bảo tháp (stupa) bén rễ sâu bền.

Đại đức Thích Định Tuệ - Trụ trì chùa Đức Hậu (ở giữa) cùng các tăng ni, phật tử trong buổi lễ tụng kinh niệm Phật.
"Giữa niềm hoan hỷ khi chiếc hộp vàng được bảo vệ trong tủ kính chuyên dụng tại bảo tàng, lòng người con Phật vẫn không khỏi chạnh lòng khi nhìn về nền móng gốc của Tháp Nhạn tại Hồng Long - nơi vẫn đang dãi dầu mưa nắng, đối mặt với nguy cơ xuống cấp vì thiếu mái che và kinh phí tôn tạo suốt nhiều năm qua. Giữ lấy báu vật trong bảo tàng là cần thiết, nhưng giữ lấy hồn cốt của cả vùng di tích cổ mới là món nợ ân tình trọn vẹn với bậc tiền nhân " - Đại đức Thích Định Tuệ trải lòng và mong muốn được phục dựng, bảo vệ di tích cổ trước sự tàn phá của thời gian.
Chiêm bái bằng tuệ giác: Khi tự tâm là bảo tháp
Đại đức Thích Định Tuệ bộc bạch rằng, đứng trước chiếc hộp vàng lặng lẽ và 2 mảnh xá lợi mỏng manh hơn nghìn năm tuổi, người tu học hôm nay không nên chỉ dừng lại ở cảm xúc hiếu kỳ hay niềm tự hào cổ vật đơn thuần.
Cách mà cổ nhân chế tác một chiếc hộp nhỏ gọn, kín đáo, chôn sâu dưới lòng đất mà không hề phô trương ồn ào, tự thân đã là một bài pháp về sự khiêm cung và thuần khiết.

Nơi các nhà khảo cổ học phát hiện ra Hộp đựng xá lợi Tháp Nhạn.
Chiêm bái xá lợi Tháp Nhạn bằng đôi mắt chánh tín là để nhắc mình nhớ lại con đường mà các bậc tiền bối vùng Hoan Châu xưa đã đi qua: Một đời sống thấm nhuần Giới - Định - Tuệ.
"Chiếc hộp vàng có thể lưu giữ 2 mảnh di cốt qua mười ba thế kỷ trước sự bào mòn của thời gian, nhưng chỉ có sự thực hành chánh niệm, lòng từ bi và tinh thần tỉnh thức trong từng bước chân hôm nay. Chính thân tâm mỗi chúng ta là một ngôi bảo tháp sống động, tiếp nối ánh sáng từ quang của ngàn xưa giữa lòng xứ Nghệ hiện hữu" - Đại đức Thích Định Tuệ gửi thông điệp.

