HTX ở Lâm Đồng ứng dụng công nghệ số, tăng thu nhập cho nông dân

Toàn tỉnh Lâm Đồng hiện có 1.414 HTX với 375.024 thành viên. Trong đó, 787 HTX đang hoạt động, gồm 735 HTX thuộc các lĩnh vực nông nghiệp, thương mại, dịch vụ, công nghiệp - xây dựng và 52 Quỹ tín dụng nhân dân. Trong 9 tháng năm 2026, tỉnh thành lập mới 74 HTX, đạt 113% kế hoạch năm.

Trong bối cảnh giá vật tư nông nghiệp tăng, thị trường tiêu thụ ngày càng đòi hỏi cao về chất lượng và truy xuất nguồn gốc, ứng dụng khoa học công nghệ, công nghệ số đang trở thành hướng đi để các HTX nâng cao năng lực cạnh tranh.

Đầu tư công nghệ, thay đổi canh tác

Tại các vùng sản xuất lúa phía Đông Nam tỉnh Lâm Đồng, nhiều HTX đang phát huy vai trò tổ chức sản xuất, chuyển giao kỹ thuật và liên kết tiêu thụ. Việc đưa cơ giới hóa, thiết bị hiện đại vào đồng ruộng giúp nông dân giảm sức lao động, tiết kiệm chi phí đầu vào và từng bước thay đổi tập quán canh tác.

HTX Dịch vụ nông nghiệp Hàm Chính 1 hiện có 171 thành viên, canh tác hơn 100ha lúa. Các giống OM18, PDR57, VNR98 đang được sản xuất hiệu quả. Gần đây, một số hộ tiếp tục thử nghiệm giống HG12 theo hướng giảm phát thải.

Canh tác lúa theo phương pháp mới và ứng dụng công nghệ số trong sản xuất đang cho sản lượng cao, ít sâu bệnh. 

Ông Trần Ngọc Tài, Giám đốc HTX Dịch vụ nông nghiệp Hàm Chính 1 cho biết, trong vụ mùa năm nay, HTX khuyến khích thành viên đăng ký dịch vụ phun thuốc bảo vệ thực vật bằng máy bay không người lái (drone) tại những cánh đồng có diện tích lớn, từng bước thay thế phương thức phun xịt thủ công. Cùng với đó, HTX vận động nông dân giảm lượng giống gieo sạ để tiết kiệm chi phí và giúp cây lúa sinh trưởng tốt hơn.

Là một trong những thành viên sớm áp dụng tiến bộ kỹ thuật vào sản xuất, anh Trương Thanh Long chú trọng cơ giới hóa từ khâu làm đất, gieo sạ đến phun thuốc bảo vệ thực vật. Vụ này, anh tiếp tục sử dụng dịch vụ phun thuốc bằng drone, kết hợp sạ thưa nhằm giảm lượng giống, hạn chế sâu bệnh.

Anh Long chia sẻ, trước đây, nhiều nông dân quan niệm gieo sạ càng dày thì lúa càng nhiều bông, nhiều hạt. Vì vậy, việc thay đổi tập quán sản xuất không dễ. Tuy nhiên, khi giá vật tư nông nghiệp tăng, gieo sạ dày không chỉ làm tăng chi phí giống mà còn khiến ruộng lúa dễ phát sinh sâu bệnh.

Từ thực tế đó, HTX tuyên truyền, vận động thành viên giảm lượng giống từ khoảng 20kg/sào xuống còn 15 - 17kg/sào, đồng thời tuân thủ các nguyên tắc sử dụng thuốc bảo vệ thực vật. Theo đánh giá từ mô hình sản xuất, năng suất đạt cao hơn phương pháp canh tác cũ từ 40- 60% mà chi phí giống, vật tư lại giảm trung bình 30%.

Đặc biệt, mô hình sản xuất lúa an toàn, giảm phát thải khí nhà kính với 14 hộ tham gia đã tạo điều kiện để nông dân trải nghiệm phương thức gieo sạ thưa và cơ giới hóa đồng ruộng.

Thực tế này cho thấy, ứng dụng công nghệ không nhất thiết phải bắt đầu bằng những khoản đầu tư lớn. Việc sử dụng dịch vụ drone, thay đổi lượng giống và tổ chức lại quy trình canh tác cũng có thể giúp HTX và thành viên tối ưu chi phí, nâng cao hiệu quả sản xuất.

Đầu tư 1,2 tỷ/ha trồng thanh long

Không chỉ trong sản xuất lúa, các HTX trồng thanh long tại xã Hàm Thuận cũng đang từng bước đổi mới phương thức sản xuất, từ lựa chọn giống mới, chuẩn hóa quy trình canh tác đến ứng dụng công nghệ trong quản lý chất lượng và truy xuất nguồn gốc. Trong bối cảnh chi phí đầu vào tăng cao, giá thanh long thiếu ổn định, nâng cao chất lượng và giảm giá thành sản xuất trở thành yêu cầu cấp thiết.

Một trong những mô hình đáng chú ý là HTX Thanh long hữu cơ Trung Bình. HTX đã đưa giống thanh long vỏ vàng, ruột trắng có nguồn gốc từ Thái Lan vào sản xuất. Nhờ mẫu mã bắt mắt, vị ngọt và hương thơm đặc trưng, giống thanh long này có giá bán cao gấp 3 - 4 lần giống truyền thống, góp phần nâng giá trị kinh tế trên cùng diện tích canh tác.

Bên cạnh đầu tư giống mới, HTX chú trọng kiểm soát quy trình sản xuất, ghi chép nhật ký điện tử, áp dụng các tiêu chuẩn an toàn, hữu cơ nhằm bảo đảm chất lượng và khả năng truy xuất nguồn gốc. Mô hình sản xuất của HTX đã được cấp chứng nhận GlobalGAP với quy mô 100ha từ năm 2023.

Thanh long vỏ vàng ứng dụng công nghệ số trong canh tác của HTX đang mở ra hướng đi triển vọng. 

Ông Ngô Văn Bình (sinh năm 1976, trú thôn 7, xã Hàm Thuận, tỉnh Lâm Đồng), Chủ tịch Hội đồng quản trị HTX cho biết, hiện đơn vị đã trồng 400ha thanh long. Diện tích này gồm 370ha thanh long vỏ vàng, ruột trắng đang khai thác năm thứ 5, 10ha ruột trắng và 20ha ruột đỏ. Khi bước vào thời kỳ khai thác, vườn thanh long đáp ứng các tiêu chuẩn khắt khe về an toàn thực phẩm, truy xuất nguồn gốc và bảo vệ môi trường, với năng suất đạt khoảng 50 - 60 tấn/năm/ha.

Theo ông Bình, tổng mức đầu tư bình quân từ khi cải tạo ban đầu đến lúc thu hoạch vào khoảng 1,2 tỷ đồng/ha.

Có thể thấy, chi phí đầu tư ban đầu cho mô hình này không nhỏ. Tuy nhiên, việc kết hợp giống mới với quy trình sản xuất được kiểm soát, ghi chép điện tử và chứng nhận chất lượng tạo điều kiện để HTX nâng giá trị sản phẩm, tiếp cận những thị trường có yêu cầu cao hơn. Đây cũng là hướng đầu tư dài hạn, thay vì chỉ tập trung vào sản lượng.

Từ nhật ký điện tử đến bán hàng trên nền tảng số

Nếu ứng dụng công nghệ trong canh tác giúp tiết kiệm chi phí và nâng cao chất lượng thì các nền tảng số đang mở thêm cơ hội để HTX chủ động tiếp cận người tiêu dùng, giảm phụ thuộc vào các khâu trung gian.

Thực tiễn tại HTX Dịch vụ nông nghiệp tổng hợp Vườn nhà Đà Lạt cho thấy, việc khai thác mạng xã hội và công cụ bán hàng trực tuyến có thể tạo thêm kênh tiêu thụ hiệu quả cho nông sản.

Sau khoảng 7 năm hoạt động, HTX từng bước tiếp cận các thị trường có yêu cầu cao về chất lượng. Chị Lương Thị Yến Vân, Chủ tịch HTX cho biết, sản lượng tiêu thụ của đơn vị tăng khoảng 15 - 20%, doanh thu tăng 10 - 15% qua các năm. Hiện mỗi ngày, HTX tiêu thụ khoảng 5 - 6 tấn rau các loại, chủ yếu cung cấp cho hơn 500 cửa hàng rau sạch trên toàn quốc.

Bên cạnh các kênh phân phối truyền thống, HTX đẩy mạnh ứng dụng công nghệ số trong quản lý, vận hành và bán hàng. Đơn vị sử dụng công cụ trả lời tin nhắn tự động, đồng thời phát triển kênh TikTok “Món lạ vườn nhà”, tập trung livestream bán nông sản trực tiếp tại vườn.

Thay vì chỉ giới thiệu sản phẩm qua hình ảnh, HTX đưa người tiêu dùng đến gần hơn với vùng trồng thông qua các video thực tế về quy trình sản xuất, thu hoạch và giới thiệu nông sản. 

Các sản phẩm của HTX Vườn nhà Đà Lạt đang được bán chủ yếu qua các nền tảng số.

Từ thực tế các mô hình có thể thấy, chi phí ứng dụng công nghệ tại HTX không chỉ nằm ở máy móc, thiết bị mà còn bao gồm đầu tư giống, chuẩn hóa quy trình sản xuất, xây dựng hệ thống truy xuất nguồn gốc và duy trì hoạt động trên các nền tảng số. Mỗi mô hình có cách đầu tư khác nhau, tùy điều kiện và quy mô sản xuất.

Tuy nhiên, hiệu quả mang lại không chỉ được tính bằng khoản chi phí tiết kiệm trước mắt mà còn thể hiện ở chất lượng nông sản, khả năng tiếp cận khách hàng và giá trị gia tăng. Khi lựa chọn đúng công nghệ, phù hợp với năng lực tài chính và nhu cầu thị trường, HTX có thể từng bước tối ưu chi phí, nâng sức cạnh tranh và tạo nền tảng cho phát triển bền vững.