Không thể đẩy trách nhiệm sang người nộp thuế

Ngành thuế chủ động tháo gỡ

Một trong những vấn đề gây bức xúc thời gian qua là việc áp dụng các biện pháp cưỡng chế thuế, đặc biệt là tạm hoãn xuất cảnh đối với người có nghĩa vụ thuế chưa hoàn thành (ĐTTC đã có bài viết “Người dân bỗng dưng mắc nợ thuế, cơ quan thuế nói gì?”).

TS. Nguyễn Ngọc Tú

Cần khẳng định, đây là biện pháp quản lý được áp dụng tại nhiều quốc gia và có vai trò nhất định trong việc bảo đảm thực thi pháp luật thuế. Tuy nhiên, vấn đề nằm ở phạm vi áp dụng và quy trình thực hiện. Khi hệ thống xác thực thông tin đầu vào còn bất cập, việc mở rộng các biện pháp cưỡng chế có nguy cơ chuyển rủi ro từ phía cơ quan quản lý sang người nộp thuế.

Ban đầu, Luật Quản lý thuế quy định biện pháp tạm hoãn xuất cảnh đối với một số trường hợp nợ thuế lớn. Tuy nhiên, qua các nghị định hướng dẫn, phạm vi đối tượng áp dụng được mở rộng khi ngưỡng nợ thuế và thời gian chậm nộp được quy định cụ thể hơn.

Các quy định liên quan đến mức nợ thuế trên 500 triệu đồng, hoặc mức thấp hơn đối với từng nhóm cá nhân, doanh nghiệp, cùng điều kiện nợ quá 90 ngày, đã làm gia tăng số đối tượng có thể chịu tác động của biện pháp này.

Đáng chú ý, phạm vi quản lý còn liên quan đến những doanh nghiệp không còn hoạt động tại địa chỉ đăng ký kinh doanh. Hệ quả là có những người đứng tên doanh nghiệp trên danh nghĩa, thậm chí bị mạo danh thông tin cá nhân, và chỉ phát hiện mình bị tạm hoãn xuất cảnh khi đến cửa khẩu.

Điều này có thể gây thiệt hại về chi phí vé máy bay, hợp đồng, công tác, ảnh hưởng đến uy tín doanh nghiệp và cá nhân. Nghiêm trọng hơn, việc áp dụng biện pháp hạn chế xuất cảnh khi thông tin chưa được xác thực đầy đủ, còn đặt ra vấn đề bảo đảm quyền tự do đi lại của công dân.

Một bất cập khác là việc xử lý mã số thuế đối với các doanh nghiệp đã ngừng hoạt động. Theo số liệu được nêu, trong “Chiến dịch làm sạch mã số thuế”, cơ quan thuế mới xử lý được gần 125.000 doanh nghiệp, cá nhân trong tổng số hơn 600.000 trường hợp cần xử lý.

Như vậy khối lượng tồn đọng lớn cho thấy, nếu không chủ động tháo gỡ những vướng mắc về chính sách và thủ tục, quá trình làm sạch dữ liệu sẽ còn gặp nhiều khó khăn. Trước mắt, cơ quan thuế cần đề xuất cấp có thẩm quyền xem xét cơ chế miễn, giảm những khoản phạt không cần thiết đối với các trường hợp phù hợp.

Bảo vệ người nộp thuế

Đối với doanh nghiệp đã bỏ địa chỉ kinh doanh hoặc ngừng hoạt động từ lâu, chỉ còn khoản nợ thuế, tiền phạt nhỏ, vài trăm ngàn đến vài triệu đồng, cần xem xét phương án miễn tiền phạt chậm nộp và các khoản thuế phát sinh theo cơ chế phù hợp, tạo điều kiện hoàn tất thủ tục giải thể. Giải quyết được vấn đề này không chỉ giúp giảm gánh nặng thủ tục cho doanh nghiệp, mà còn góp phần làm sạch môi trường kinh doanh và dữ liệu quản lý thuế.

Về lâu dài, cần xây dựng cơ chế tự động đóng mã số thuế đối với những doanh nghiệp không còn hoạt động tại địa chỉ đăng ký, không phát sinh doanh thu và không kê khai thuế trong một khoảng thời gian nhất định. Cơ chế này sẽ giúp hạn chế tình trạng hồ sơ doanh nghiệp bị treo kéo dài, trong khi hoạt động kinh doanh thực tế đã chấm dứt.

Quan trọng hơn, việc hoàn thiện chính sách thuế phải hướng đến bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của người nộp thuế, chứ không chỉ phục vụ mục tiêu thu ngân sách và tăng hiệu quả quản lý.

Khi phát sinh sai lệch thông tin, cơ quan quản lý cần chủ động xác minh, đối chiếu và xử lý, thay vì yêu cầu người dân tự tìm chứng từ để chứng minh mình không có nghĩa vụ thuế. Việc siết chặt các biện pháp cưỡng chế hành chính chỉ thực sự hiệu quả khi đi cùng hệ thống dữ liệu chính xác, quy trình xác thực chặt chẽ và cơ chế giải quyết khiếu nại minh bạch.

Vì vậy, không thể để những lỗ hổng quản lý và bất cập thể chế trở thành lý do đẩy toàn bộ nghĩa vụ, trách nhiệm chứng minh “mình không vi phạm” sang vai người nộp thuế.

Đẩy nhanh xử lý vướng mắc, chuẩn hóa dữ liệu

Trước những phản ánh về bất cập trong quản lý thuế sử dụng đất phi nông nghiệp, ngày 29-10, Cục Thuế ban hành Công văn số 8171/CT-NVT gửi cơ quan thuế các tỉnh, thành phố, yêu cầu tăng cường quản lý, chuẩn hóa dữ liệu và giải quyết vướng mắc cho người dân.

Theo Cục Thuế, đến nay ngành thuế đã hoàn thành rà soát 95,57% trong tổng số hơn 3,372 triệu tờ khai thuế sử dụng đất phi nông nghiệp thuộc diện cần rà soát, chuẩn hóa trên hệ thống. Cùng với việc chuẩn hóa dữ liệu, cơ quan thuế thực hiện bãi bỏ yêu cầu xác nhận của cơ quan chức năng trên tờ khai thuế sử dụng đất phi nông nghiệp.

Như vậy người dân không phải cung cấp lại thông tin, hồ sơ mà cơ quan nhà nước đã có và đủ điều kiện kết nối dữ liệu. Trường hợp cơ quan thuế đã kết nối, có đầy đủ thông tin về đất từ cơ sở dữ liệu quốc gia và cơ quan nông nghiệp, môi trường, người dân cũng không phải nộp lại hồ sơ khai thuế.

Cục Thuế yêu cầu cơ quan thuế các địa phương rà soát toàn bộ kiến nghị tồn đọng, phân công rõ người chịu trách nhiệm và thời hạn giải quyết; chủ động xác minh, điều chỉnh dữ liệu, trả lời đúng trọng tâm những phản ánh của người nộp thuế.

Trưởng cơ quan thuế các tỉnh, thành phố phải chịu trách nhiệm về tiến độ, chất lượng và kết quả triển khai, bảo đảm người dân được hướng dẫn thuận tiện, không phải đi lại nhiều lần. Đặc biệt, những phản ánh, kiến nghị liên quan đến nghĩa vụ thuế phải được xử lý dứt điểm, tránh để tồn đọng kéo dài.

Việc làm sạch dữ liệu và thu hồi nợ thuế là yêu cầu cần thiết để bảo đảm kỷ cương tài chính, nguồn thu ngân sách. Tuy nhiên, những trường hợp người dân bị ghi nhận nợ thuế không chính xác hoặc bị mạo danh thông tin, cho thấy quá trình thực thi cần đặt yêu cầu minh bạch, công bằng và bảo vệ quyền lợi người nộp thuế lên hàng đầu.