HTX Vân Hồ Retreat: Tạo sinh kế, mở cơ hội việc làm cho lao động trẻ vùng cao

Hành trình của HTX Vân Hồ Retreat bắt đầu bằng 7 thành viên sáng lập – những người thanh niên dân tộc H’Mông chung niềm đam mê thiên nhiên và trân trọng môi trường sống –  đã quyết định lựa chọn chính quê hương mình làm nơi khởi nghiệp.

Tích hợp chuỗi giá trị đa tầng

Vùng sản xuất ban đầu của HTX là 7ha, các thành viên kiên trì đuổi theo triết lý “Sạch từ đất – Tốt từ gốc”. Thay vì canh tác chạy theo năng lượng ngắn hạn bằng hóa chất, đơn vị ưu tiên các giải pháp vi sinh và tri thức bản địa: tự ủ hơn 80% phân bón vi sinh, phát triển các hệ sinh thái khép kín gồm rau củ quả hữu cơ, gà thả đồi, lợn bản sinh học và cá nuôi tự nhiên.

Sau thời gian kiên trì chuẩn hóa quy trình, HTX đã kết nối, mở rộng mô hình liên kết với 15 hộ dân địa phương cũng là đồng bào dân tộc thiểu số, đưa tổng diện tích vùng trồng lên 20ha. Trung bình mỗi năm, Vân Hồ Retreat cung cấp khoảng 100 tấn rau củ quả an toàn ra thị trường, phục vụ trực tiếp nhu cầu thực phẩm sạch tại Hà Nội và các khu vực lân cận. Không dừng lại ở Vân Hồ, HTX đang tiếp tục mở rộng địa bàn liên kết sang Mộc Châu, Mai Sơn nhằm chủ động nguồn cây - con giống chất lượng cao.

Tuy nhiên, tham vọng của các thành viên HTX Vân Hồ Retreat không dừng ở những luống rau hay trang trại chăn nuôi. Nhận thức rõ xu hướng tìm kiếm không gian xanh của du khách thành thị, HTX lựa chọn phương châm “Nông nghiệp sạch – Sức khỏe xanh – Tương lai bền vững”, từ đó từng bước phát triển mô hình nông nghiệp gắn với du lịch, giáo dục trải nghiệm và tôn vinh văn hóa độc đáo của người H’Mông.

HTX ứng dụng công nghệ để giới thiệu sản phẩm.

Nông trại hữu cơ của HTX trở thành điểm dừng chân sinh thái, nơi du khách trực tiếp trải nghiệm thu hoạch nông sản, thưởng thức ẩm thực bản địa và hòa mình vào cảnh quan thiên nhiên. Sự tích hợp này giúp nhân bội giá trị trên một đơn vị diện tích, biến nông nghiệp từ công việc chân tay thuần túy thành chuỗi dịch vụ có hàm lượng giá trị cao.

Giải bài toán việc làm tại chỗ

Hiệu quả lớn nhất từ mô hình liên kết đa giá trị của HTX Vân Hồ Retreat chính là khả năng tạo ra thị trường lao động tại chỗ phong phú, góp phần tạo thêm việc làm tại chỗ, qua đó giảm áp lực phải tìm việc làm xa quê đối với một bộ phận lao động địa phương. Nếu như trước đây, nương rẫy vùng cao chỉ mang lại việc làm theo mùa vụ với thu nhập bấp bênh, thì nay chuỗi hoạt động khép kín từ sản xuất, đóng gói đến dịch vụ du lịch và cả bán hàng online của HTX đòi hỏi lực lượng lao động thường xuyên và phân công lao động rõ ràng.

Tại HTX Vân Hồ Retreat, người lao động trẻ đồng bào H'Mông, Thái không còn bị bó hẹp trong khái niệm làm ruộng theo mùa vụ như kiểu truyền thống. Cơ cấu việc làm được mở rộng sang nhiều phân khúc dịch vụ mới: kỹ thuật viên chăm sóc và tự ủ phân vi sinh, nhân viên phân loại và đóng gói nông sản, người livestream, lễ tân, vận hành homestay, đầu bếp chế biến món ăn bản địa hay hướng dẫn viên du lịch trải nghiệm…. Việc tiếp xúc thường xuyên với quy trình quản lý hiện đại và du khách trong và ngoài nước giúp các thành viên là thanh niên địa phương tự tin giao tiếp, nâng cao kỹ năng nghề nghiệp và từng bước làm chủ công nghệ.

Theo đánh giá của Liên minh HTX tỉnh Sơn La, việc thành lập và hoạt động của các HTX vùng đồng bào dân tộc thiểu số như HTX Vân Hồ Retreat đã góp phần khai thác tốt hơn những tiềm năng, lợi thế ở từng địa phương. Đây là mô hình tạo việc làm và thu nhập tại chỗ ổn định, góp phần đưa tỷ lệ hộ nghèo dân tộc thiểu số của tỉnh giảm bình quân 3%/năm.

Những con số biết nói ấy phản ánh chính xác thực tế đang diễn ra tại Vân Hồ Retreat. Với mức thu nhập bình quân khoảng 6 triệu đồng/tháng (tương đương 72 triệu đồng/năm) ổn định ngay tại quê nhà, thanh niên đồng bào dân tộc thiểu số và các hộ liên kết cùng HTX không còn phải chịu cảnh ly hương tích lũy nơi xứ người. Hơn thế, việc giảm tỷ lệ hộ nghèo bình quân 3%/năm là minh chứng cho thấy kinh tế tập thể chính là chìa khóa tháo gỡ điểm nghẽn nghèo đói ở vùng sâu, vùng xa.

Phát triển bền vững dựa trên văn hoá bản địa

Thành công bước đầu của HTX Vân Hồ Retreat là minh chứng sinh động cho tính đúng đắn của chính sách phát triển kinh tế tập thể gắn với vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi. Việc Luật Hợp tác xã năm 2023 đi vào cuộc sống, kết hợp với các chương trình mục tiêu quốc gia, đã tạo điểm tựa pháp lý và nguồn lực quan trọng cho các HTX trẻ bứt phá. Sự đồng hành của Liên minh HTX tỉnh Sơn La trong tư vấn pháp lý, hỗ trợ kỹ thuật và kết nối xúc tiến thương mại giúp các đơn vị như Vân Hồ Retreat nhanh chóng hoàn thiện bộ máy quản trị, chuẩn hóa chất lượng và tự tin tham gia thị trường.

Đến nay, bằng sức trẻ, các thành viên HTX Vân Hồ Retreat tích cực tham gia các gian hàng trưng bày sản phẩm, hội chợ xúc tiến thương mại, toạ đàm, hội thảo để  mở rộng đầu ra, tăng cường kết nối chuỗi, ký kết các hợp đồng, học hỏi kinh nghiệm sản xuất kinh doanh.

Anh Vừ Pát Ly, Giám đốc HTX, chia sẻ để mô hình sản xuất kinh doanh của HTX có thể đạt được hiệu quả, các thành viên luôn kiên định với triết lý phát triển không đánh đổi môi trường và bản sắc văn hóa lấy tăng trưởng bằng mọi giá. Canh tác hữu cơ giúp phục hồi hệ sinh thái đất, bảo vệ nguồn nước và sức khỏe cộng đồng. Trong khi đó, du lịch trải nghiệm lấy chính nếp sống, tri thức bản địa và văn hóa người H'Mông làm cốt lõi.

Khi văn hóa truyền thống trở thành tài sản kinh tế có giá trị, niềm tự hào dân tộc của thế hệ trẻ sẽ được khơi dậy mạnh mẽ. Thanh niên ở Vân Hồ giờ đây không chỉ ở lại địa phương để "kiếm sống", mà họ ở lại với tư cách là những chủ thể văn hóa, tự tin giới thiệu vẻ đẹp quê hương tới du khách thập phương.

Mô hình HTX Vân Hồ Retreat vì thế đã khẳng định một thực tiễn: Muốn giữ chân lao động tại chỗ, giải pháp căn cơ nhất chính là tạo ra một hệ sinh thái kinh tế đa giá trị ngay tại địa phương, nơi người trẻ tìm thấy cả thu nhập ổn định, cơ hội thăng tiến lẫn niềm tự hào về nguồn cội.