Hướng đi nào cho đơn vị sự nghiệp công ở cấp xã: Bài cuối: Giải bài toán về chế độ, chính sách và điều kiện bảo đảm

Không thể đồng nhất phụ cấp công vụ với quyền lợi của viên chức

Việc sắp xếp các đơn vị sự nghiệp công lập về cấp xã, tổ chức lại theo hướng đa ngành, đa lĩnh vực mở ra cơ hội tập trung nguồn lực, đưa dịch vụ công đến gần người dân hơn. Tuy nhiên, với viên chức được điều chuyển từ các đơn vị trước đây, thay đổi tổ chức cũng kéo theo những băn khoăn về thu nhập, vị trí việc làm và triển vọng gắn bó lâu dài.

Viên chức Trung tâm dịch vụ tổng hợp cấp xã tác nghiệp. Ảnh: Bình Nguyên

Sau khi Chính phủ quyết định phụ cấp công vụ 55% đối với cán bộ, công chức cấp xã, thời gian gần đây, một số đơn kiến nghị tập thể, bài viết trên mạng xã hội đứng tên đội ngũ viên chức các Trung tâm cung ứng dịch vụ công cấp xã đề nghị bổ sung phụ cấp công vụ và các chế độ liên quan, bảo đảm tương quan thu nhập giữa viên chức với các lực lượng cùng thực hiện nhiệm vụ ở cơ sở. Theo những người kiến nghị, nhiều viên chức đã có hàng chục năm công tác trong các lĩnh vực văn hóa, thể thao, thông tin, nông nghiệp, thú y… Trong đó, có người làm việc tại miền núi, vùng sâu, vùng xa, biên giới còn nhiều khó khăn. Đằng sau kiến nghị là câu hỏi: khi cùng địa bàn, cùng tham gia phục vụ người dân nhưng khác địa vị pháp lý và cơ chế tiền lương, phụ cấp, làm thế nào bảo đảm tương xứng giữa trách nhiệm, khối lượng công việc và chế độ đãi ngộ?

Trước hết, cần phân biệt phụ cấp công vụ với các khoản phụ cấp, ưu đãi nghề nghiệp viên chức có thể được hưởng. Theo Điều 2 Nghị định số 381/2026/NĐ-CP ngày 2.10.2026, đối tượng hưởng phụ cấp công vụ là cán bộ, công chức làm việc trong các cơ quan của Đảng, Nhà nước, Mặt trận Tổ quốc Việt Nam và các tổ chức chính trị - xã hội trực thuộc Mặt trận Tổ quốc Việt Nam ở cấp xã. Nghị định không quy định viên chức tại đơn vị sự nghiệp công lập cấp xã thuộc đối tượng hưởng khoản phụ cấp này.

Theo Điều 12 Luật Viên chức năm 2025, viên chức được hưởng tiền lương, tiền thưởng và các khoản thu nhập khác gắn với kết quả, hiệu quả công việc theo vị trí việc làm; được bảo đảm chế độ làm thêm giờ, làm việc ban đêm, công tác phí và các quyền lợi liên quan theo quy định. Đặc biệt, viên chức công tác tại vùng miền núi, biên giới, vùng sâu, vùng xa, địa bàn đặc biệt khó khăn hoặc làm việc trong lĩnh vực, nghề đặc thù được hưởng chính sách ưu đãi theo pháp luật.

Trên thực tế, đội ngũ tại các trung tâm cung ứng dịch vụ đa ngành, đa lĩnh vực cấp xã không đồng nhất về chuyên môn và điều kiện công tác. Vì vậy, xem xét chế độ cần căn cứ vào vị trí việc làm, chuyên môn, điều kiện lao động và địa bàn công tác, tránh áp dụng cào bằng. Hoàn thiện, phê duyệt vị trí việc làm, đồng thời làm rõ mô hình tổ chức và hoạt động của Trung tâm cung ứng dịch vụ công cấp xã chính là “chìa khóa” giải quyết bài toán chế độ, chính sách cho viên chức và bảo đảm điều kiện để trung tâm hoạt động hiệu quả trong mô hình chính quyền địa phương 2 cấp.

Bên cạnh đó, việc điều chuyển viên chức từ đơn vị sự nghiệp công lập cấp huyện trước đây về cấp xã cần được xem xét trong tổng thể quá trình sắp xếp. Cơ quan quản lý cần rà soát việc bố trí vị trí việc làm, xếp chức danh nghề nghiệp, xếp lương, bảo lưu quyền lợi theo quy định và xác định rõ trách nhiệm chi trả. Vướng mắc phát sinh phải được giải quyết trên cơ sở đối chiếu hồ sơ, quy định cụ thể – Ông Triệu Ngọc Sơn, cán bộ xã Ia Puch, Gia Lai kiến nghị.

Bài toán nguồn lực và thu nhập thực chất

Theo chế độ tiền lương hiện hành, viên chức được xếp lương theo chức danh nghề nghiệp và bậc lương tương ứng. Tuy nhiên, bài toán thu nhập tại các Trung tâm Cung ứng dịch vụ công cấp xã không thể chỉ giải quyết bằng tiền lương và phụ cấp ưu đãi, mà cần xem xét đồng thời cơ chế ngân sách, mức độ tự chủ tài chính, danh mục dịch vụ được giao, nguồn thu hợp pháp và khả năng chi trả của từng đơn vị.

Theo Nghị định số 60/2021/NĐ-CP, được sửa đổi, bổ sung bởi Nghị định số 111/2025/NĐ-CP, nguồn tài chính của đơn vị sự nghiệp công lập gồm ngân sách nhà nước cấp, thu từ dịch vụ, sản xuất, kinh doanh, liên doanh, liên kết được phép thực hiện, phí được để lại và các nguồn hợp pháp khác. Tuy nhiên, khả năng tạo nguồn thu phụ thuộc vào nhiệm vụ, điều kiện địa bàn và mức độ tự chủ. Với dịch vụ thiết yếu do Nhà nước giao hoặc đặt hàng, kinh phí cần căn cứ danh mục dịch vụ, định mức kinh tế - kỹ thuật, đơn giá và khối lượng thực hiện. Hoạt động dịch vụ có thu phải phù hợp chức năng, nhiệm vụ và cơ chế tài chính được phê duyệt; đơn vị không thể tùy ý đặt ra khoản thu hoặc tự quyết định dùng nguồn thu để tăng lương.

Do đó, cần rà soát mức độ tự chủ của từng trung tâm, xác định rõ phần ngân sách bảo đảm nhiệm vụ công ích và khả năng tạo nguồn thu hợp pháp. Việc chi trả thu nhập tăng thêm chỉ được thực hiện khi đáp ứng điều kiện tài chính và quy định áp dụng. Đặc biệt, không nên giao thêm nhiệm vụ, tăng yêu cầu tự chủ nhưng thiếu nguồn lực tương ứng, đẩy khó khăn tài chính sang đơn vị và viên chức.

Cùng với bảo đảm kinh phí theo nhiệm vụ, yêu cầu đặt ra là địa phương cần rà soát, bảo đảm viên chức được hưởng đầy đủ tiền lương, phụ cấp, tiền làm thêm giờ, làm đêm, công tác phí và các chế độ ưu đãi nghề nghiệp nếu đủ điều kiện. Đặc biệt, Trung ương sớm nghiên cứu, xây dựng cơ chế phụ cấp phù hợp, tương xứng cho viên chức Trung tâm Dịch vụ tổng hợp cấp xã, bảo đảm tương quan hợp lý với cán bộ, công chức cấp xã và viên chức ngành giáo dục, y tế. Đây là yêu cầu cần thiết nhằm ghi nhận đặc thù công việc, trách nhiệm và áp lực thực thi nhiệm vụ ngày càng đa dạng của đội ngũ này, tạo động lực để viên chức yên tâm công tác, nâng cao chất lượng cung ứng dịch vụ công tại cơ sở. Cơ chế cần được nghiên cứu trên cơ sở vị trí việc làm, tính chất nhiệm vụ, điều kiện địa bàn, bảo đảm đúng thẩm quyền, có nguồn kinh phí và không chồng chéo với các chính sách hiện hành.