Hướng đi xanh cho nông nghiệp bền vững

Tại Việt Nam, chăn nuôi không chỉ đóng vai trò trọng yếu trong bảo đảm an ninh thực phẩm và sinh kế cho hàng triệu hộ dân, mà còn là lĩnh vực đặt ra bài toán lớn về kiểm soát phát thải khí mê-tan (methane).

Bài toán khí mê-tan từ chăn nuôi

Trong lĩnh vực nông nghiệp, chăn nuôi gia súc, gia cầm là một trong những nguồn phát sinh khí mê-tan chủ yếu, hình thành từ quá trình tiêu hóa của vật nuôi nhai lại và sự phân hủy chất thải trong điều kiện thiếu ô-xy. Mặc dù có thời gian tồn tại trong khí quyển ngắn hơn CO2, nhưng mê-tan lại có khả năng giữ nhiệt cao gấp nhiều lần. Do đó, giảm phát thải mê-tan được giới chuyên gia đánh giá là giải pháp then chốt nhằm làm chậm tốc độ nóng lên toàn cầu trong ngắn hạn.

Chăn nuôi gia súc, gia cầm là một trong những nguồn phát sinh khí mê-tan trong lĩnh vực nông nghiệp.

Thực tiễn tại các khu vực nông thôn cho thấy, việc thu gom và xử lý chất thải chăn nuôi vẫn còn nhiều bất cập. Phân và nước thải từ các nông hộ nếu xả trực tiếp ra môi trường không chỉ gây ô nhiễm nguồn nước, đất và không khí, mà còn gia tăng lượng phát thải khí nhà kính. Đặc biệt, tại các trang trại quy mô lớn với lượng chất thải lên tới hàng tấn mỗi ngày, việc chậm đổi mới phương thức xử lý không chỉ làm tăng chi phí quản lý mà còn lãng phí một nguồn tài nguyên sinh khối khổng lồ.

Kinh tế tuần hoàn: Biến chất thải thành tài nguyên

Để giải quyết tình trạng này, mô hình kinh tế tuần hoàn thông qua việc kết hợp hầm biogas và sản xuất phân bón hữu cơ đang được nhiều địa phương nhân rộng. Theo đó, chất thải chăn nuôi được thu gom, đưa vào hệ thống hầm biogas xử lý để tạo ra khí sinh học phục vụ sản xuất và sinh hoạt. Phần bã thải tiếp tục được kiểm soát, ủ với các phụ phẩm nông nghiệp (trấu, mùn cưa, phụ phẩm cây trồng) và chế phẩm vi sinh để sản xuất phân bón hữu cơ.

Không chỉ giúp giảm phát thải khí nhà kính, việc tái chế phân chuồng thành phân hữu cơ còn mang lại nhiều lợi ích thiết thực.

Điển hình tại Hợp tác xã (HTX) Chăn nuôi bò và Dịch vụ sản xuất nông nghiệp Nga My (huyện Phú Bình, tỉnh Thái Nguyên), nguồn phân bò đã được thu gom để nuôi trùn quế, tạo ra dòng phân hữu cơ giàu dinh dưỡng phục vụ trồng trọt. Ông Dương Văn Hồng, Giám đốc HTX chia sẻ: "Ngoài việc phục vụ nhu cầu nội bộ, mỗi năm HTX cung cấp ra thị trường hơn 100 tấn phân trùn quế cho các tổ hợp tác sản xuất rau an toàn và cây ăn quả. Riêng nguồn thu từ phân bón hữu cơ đã đem về cho HTX gần 200 triệu đồng/năm. Mô hình này vừa giải quyết triệt để vấn đề môi trường, giảm chi phí đầu vào, vừa tạo thêm sinh kế bền vững cho xã viên."

Hướng tới các cam kết quốc tế

Lợi ích cốt lõi của việc tái sử dụng chất thải chăn nuôi là giảm áp lực lên môi trường sinh thái và giảm sự phụ thuộc vào phân bón hóa học, từ đó cải thiện chất lượng đất đai đang có dấu hiệu suy thoái. Quan trọng hơn, mô hình này tạo ra một chu trình khép kín, trồng trọt cung cấp thức ăn cho chăn nuôi, chất thải chăn nuôi lại trở thành nguồn "dinh dưỡng xanh" nuôi dưỡng cây trồng.

Tại Hội nghị lần thứ 26 các bên tham gia Công ước khung của Liên hợp quốc về biến đổi khí hậu (COP26), Việt Nam đã tham gia Cam kết giảm phát thải khí mê-tan toàn cầu, mục tiêu giảm ít nhất 30% vào năm 2030 so với mức năm 2020, tiến tới mục tiêu phát thải ròng bằng "0" (Net Zero) vào năm 2050.

Để hiện thực hóa các cam kết này, ngành nông nghiệp đang đứng trước yêu cầu phải chuyển đổi mạnh mẽ. Biến chất thải thành tài nguyên, chuyển đổi chi phí xử lý thành nguồn thu và định hình các mô hình chăn nuôi theo chuỗi tuần hoàn khép kín, đó chính là "chìa khóa" để nông nghiệp Việt Nam phát triển xanh, minh bạch và bền vững trong tương lai.