Hướng tới an ninh năng lượng chủ động, bền vững

Phóng viên Báo và phát thanh, truyền hình Gia Lai đã trao đổi với Phó Giám đốc Sở Công Thương Trần Thúc Kham xung quanh vấn đề này.

* Thưa ông, trong bối cảnh nhu cầu điện tăng nhanh cùng với tỷ trọng năng lượng tái tạo ngày càng lớn, thủy điện tích năng có vai trò như thế nào trong bảo đảm vận hành an toàn, ổn định và chủ động về an ninh năng lượng?

Phó Giám đốc Sở Công Thương Trần Thúc Kham. Ảnh: Hải Yến

- Chúng ta đang bước vào giai đoạn nhu cầu điện tăng rất nhanh, gắn với mục tiêu tăng trưởng kinh tế cao. Đồng thời, cơ cấu nguồn điện cũng chuyển dịch mạnh sang năng lượng tái tạo như điện gió, điện mặt trời, đây là xu thế tất yếu nhưng đi kèm với tính biến động lớn.

Vấn đề đặt ra hiện nay không chỉ là có đủ nguồn điện, mà là vận hành hệ thống điện ổn định, hiệu quả. Trong bối cảnh đó, thủy điện tích năng sẽ đóng vai trò rất quan trọng, có thể xem là “bản lề” của hệ thống.

Nguyên lý vận hành của thủy điện tích năng cho phép tích trữ điện năng quy mô lớn. Khi dư thừa điện, nhất là vào buổi trưa khi điện mặt trời phát công suất cao, nhà máy thủy điện sẽ dùng điện để bơm nước lên hồ trên. Khi nhu cầu tăng hoặc nguồn tái tạo giảm, nước được xả xuống để phát điện.

Cơ chế này giúp tận dụng tối đa nguồn điện tái tạo, hạn chế lãng phí và giảm phụ thuộc vào các nguồn điện truyền thống. Đồng thời, các tổ máy thủy điện tích năng có khả năng điều chỉnh công suất rất nhanh, góp phần điều tần, ổn định điện áp - những yếu tố đặc biệt quan trọng khi hệ thống điện có tỷ trọng năng lượng tái tạo ngày càng cao.

Có thể nói, thủy điện tích năng không chỉ là nhà máy phát điện, mà là công cụ điều tiết hệ thống, góp phần đảm bảo an ninh năng lượng chủ động và bền vững.

*Với đặc thù của Gia Lai là địa phương có tiềm năng lớn về điện gió, điện mặt trời, dự án tích năng sẽ hỗ trợ như thế nào cho việc phát triển năng lượng tái tạo?

- Thực tế thời gian qua cho thấy, dù có tiềm năng lớn nhưng việc phát triển năng lượng tái tạo vẫn gặp điểm nghẽn về khả năng hấp thụ của hệ thống. Có những thời điểm điện gió, điện mặt trời phát công suất rất cao nhưng không thể khai thác hết do phụ tải thấp hoặc hạn chế về truyền tải.

Thủy điện tích năng sẽ giải quyết trực tiếp vấn đề này. Với cơ chế vận hành linh hoạt, dự án có thể “hấp thụ” phần điện dư thừa vào giờ thấp điểm và phát lại khi nhu cầu tăng. Nhờ đó, nguồn năng lượng tái tạo không bị lãng phí, giảm đáng kể tình trạng phải cắt giảm công suất.

Hiệu quả lớn nhất là nâng cao khả năng hấp thụ của hệ thống điện. Khi có hạ tầng lưu trữ đủ mạnh, địa phương sẽ có thêm dư địa để thu hút các dự án năng lượng tái tạo mới, đặc biệt tại những khu vực có tiềm năng nhưng chưa thể khai thác hiệu quả.

Ngoài ra, thủy điện tích năng còn cung cấp các dịch vụ phụ trợ như điều tần, điều áp, dự phòng công suất, giúp hệ thống điện vận hành ổn định trong điều kiện nguồn tái tạo biến động.

Về dài hạn, thủy điện tích năng không chỉ tối ưu hiệu quả các nhà máy hiện có mà còn tạo nền tảng để phát triển năng lượng xanh bền vững, có kiểm soát.

Mô hình vận hành của Dự án Thủy điện tích năng Vĩnh Thạnh. Ảnh: ĐVCC

*Được biết, Dự án Thủy điện tích năng Vĩnh Thạnh (xã Vĩnh Thạnh) là dự án thủy điện tích năng đầu tiên của tỉnh đang được chuẩn bị các thủ tục để triển khai. Vậy tỉnh sẽ có những giải pháp gì nhằm bảo đảm hài hòa giữa phát triển năng lượng, bảo vệ môi trường và phát huy hiệu quả KT-XH của dự án?

- Dự án Thủy điện tích năng Vĩnh Thạnh có quy mô 600 MW, tổng vốn gần 11.000 tỷ đồng, đã được cập nhật vào Quy hoạch điện VIII điều chỉnh và các quy hoạch liên quan của tỉnh. Hiện nay, nhà đầu tư đang hoàn thiện hồ sơ để trình thẩm định, hướng tới khởi công vào năm 2027.

Một điểm thuận lợi là dự án tận dụng hồ Định Bình hiện hữu, giúp giảm thiểu tác động môi trường so với xây dựng mới hoàn toàn. Chu trình bơm - xả là tuần hoàn, không làm thay đổi đáng kể nguồn nước.

Tuy nhiên, quan điểm của chúng tôi là phát triển năng lượng phải đi đôi với bảo vệ môi trường. Dự án sẽ phải thực hiện đầy đủ đánh giá tác động môi trường, kiểm soát chặt chẽ trong cả giai đoạn thi công và vận hành, đảm bảo không ảnh hưởng tiêu cực đến hệ sinh thái và đời sống người dân.

Về hiệu quả KT-XH, dự án dự kiến đóng góp 320 - 350 tỷ đồng mỗi năm cho ngân sách. Nhưng chúng tôi xác định giá trị lớn hơn nằm ở hiệu ứng lan tỏa.

Tỉnh sẽ ưu tiên sử dụng lao động tại chỗ, đẩy mạnh đào tạo nghề, tạo điều kiện để DN địa phương tham gia chuỗi dịch vụ. Đồng thời, nguồn thu sẽ được tái đầu tư vào hạ tầng, giáo dục và các lĩnh vực nền tảng.

Về dài hạn, dự án sẽ tạo lợi thế cạnh tranh cho Gia Lai trong thu hút đầu tư vào năng lượng tái tạo và công nghiệp xanh. Khi đã có hạ tầng lưu trữ, hệ thống năng lượng sẽ linh hoạt hơn, hấp dẫn hơn đối với các nhà đầu tư.

Quan trọng hơn, từ dự án này, tỉnh định hướng xây dựng một hệ sinh thái năng lượng xanh nơi các nguồn phát, hệ thống lưu trữ và lưới điện được phát triển đồng bộ. Mục tiêu không chỉ là tăng tỷ trọng năng lượng sạch, mà là xây dựng một hệ thống năng lượng hiện đại, an toàn và có khả năng thích ứng cao.

Chúng tôi xác định Gia Lai không chỉ phát triển năng lượng để đáp ứng nhu cầu trước mắt, mà hướng tới một hệ sinh thái năng lượng xanh, linh hoạt và bền vững - đó là nền tảng cho tăng trưởng dài hạn.

Từ một dự án cụ thể, Thủy điện tích năng Vĩnh Thạnh đang mở ra một cách tiếp cận mới cho phát triển năng lượng: Không chỉ sản xuất điện, mà còn tích trữ, điều tiết và tối ưu hóa nguồn điện. Đây chính là chìa khóa để tỉnh Gia Lai khai thác hiệu quả tiềm năng năng lượng tái tạo và từng bước trở thành điểm sáng trong chuyển dịch năng lượng xanh của khu vực.