Hướng tới hình thành 'hồ sơ an sinh số' cho mỗi người dân

(Ảnh minh họa. Nguồn: Vietnam+)

Bộ Nội vụ đang xây dựng dự thảo Nghị định quy định Cơ sở dữ liệu quốc gia về an sinh xã hội nhằm hình thành nền tảng dữ liệu thống nhất, kết nối đồng bộ các lĩnh vực an sinh xã hội.

Khi hoàn thành, mỗi người dân sẽ có một “hồ sơ an sinh số” duy nhất, giúp việc quản lý, thực hiện chính sách minh bạch, chính xác và thuận tiện hơn.

Đây được xem là bước đi quan trọng trong thực hiện Nghị quyết 57-NQ/TW về đột phá phát triển khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia, hướng tới quản lý an sinh xã hội hiện đại, minh bạch và lấy người dân làm trung tâm.

Hình thành kho dữ liệu an sinh xã hội thống nhất toàn quốc

Một trong những điểm nổi bật của dự thảo Nghị định là lần đầu tiên quy định đầy đủ về việc xây dựng Cơ sở dữ liệu quốc gia về an sinh xã hội - một trong 12 cơ sở dữ liệu quốc gia và chuyên ngành trọng yếu phải hoàn thành theo yêu cầu của Ban Chỉ đạo Trung ương về phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia.

Hiện nay, dữ liệu an sinh xã hội đang được quản lý phân tán ở nhiều cơ sở dữ liệu chuyên ngành khác nhau, gây khó khăn cho việc kết nối, chia sẻ và khai thác thông tin phục vụ quản lý, điều hành cũng như cung cấp dịch vụ công. Đây là một trong những nguyên nhân đặt ra yêu cầu phải hình thành một cơ sở dữ liệu thống nhất trên phạm vi toàn quốc.

Theo dự thảo, Cơ sở dữ liệu quốc gia về an sinh xã hội sẽ được xây dựng trên cơ sở tích hợp, đồng bộ dữ liệu từ 7 cơ sở dữ liệu thành phần gồm: người có công với cách mạng; đối tượng trợ giúp xã hội; trẻ em; hộ nghèo và cận nghèo; giải quyết hưởng bảo hiểm thất nghiệp; người cai nghiện ma túy và sau cai nghiện; cơ sở trợ giúp xã hội. Ngoài ra, hệ thống có thể tiếp nhận thêm các cơ sở dữ liệu liên quan khác theo yêu cầu của cơ quan có thẩm quyền.

Bên cạnh đó, Cơ sở dữ liệu quốc gia về an sinh xã hội được kết nối với một số cơ sở dữ liệu quan trọng khác như Cơ sở dữ liệu quốc gia về bảo hiểm, dữ liệu liên quan của Ngân hàng Nhà nước, Bộ Giáo dục và Đào tạo, Bộ Xây dựng và Ủy ban Trung ương Mặt trận Tổ quốc Việt Nam. Việc kết nối này giúp hình thành hệ sinh thái dữ liệu an sinh xã hội toàn diện, phản ánh đầy đủ quá trình thụ hưởng chính sách của người dân.

Không dừng lại ở việc xây dựng một cơ sở dữ liệu tập trung, dự thảo còn thiết kế hệ thống thông tin an sinh xã hội với nhiều thành phần chức năng khác nhau. Trong đó có Cổng thông tin an sinh xã hội phục vụ người dân; cơ sở dữ liệu lõi về an sinh xã hội; trang khai thác dữ liệu và phân hệ quản trị dùng chung; các thành phần kết nối, chia sẻ dữ liệu với các cơ sở dữ liệu quốc gia, cơ sở dữ liệu chuyên ngành và hệ thống thông tin khác; các phân hệ nghiệp vụ và phân hệ khai thác, phân tích dữ liệu. Các thành phần này được xây dựng theo hướng bảo đảm khả năng kết nối, chia sẻ dữ liệu đồng bộ, phục vụ cả công tác quản lý nhà nước và nhu cầu khai thác thông tin của người dân, tổ chức.

Theo Bộ Nội vụ, việc xây dựng cơ sở dữ liệu tập trung sẽ khắc phục tình trạng dữ liệu phân tán ở nhiều bộ, ngành và lĩnh vực khác nhau, đồng thời tạo nền tảng cho việc chia sẻ, khai thác dữ liệu phục vụ công tác quản lý, hoạch định chính sách và cung cấp dịch vụ công trực tuyến.

Mỗi người dân có một “hồ sơ an sinh số”

Điểm mới đáng chú ý của dự thảo là việc thiết kế cấu trúc dữ liệu theo hướng lấy người dân làm trung tâm. Theo đó, dữ liệu an sinh xã hội được tổ chức thành 5 nhóm thông tin cốt lõi. Nhóm thứ nhất là thông tin dùng chung của đối tượng hưởng chính sách an sinh xã hội, bao gồm thông tin định danh cá nhân, trạng thái hồ sơ và thông tin tử vong. Nhóm thứ hai là thông tin thân nhân của đối tượng hưởng chính sách an sinh xã hội. Nhóm thứ ba là thông tin hưởng chính sách an sinh xã hội, bao gồm nhóm đối tượng hưởng, quyết định hưởng, chế độ hưởng và thời gian hưởng. Nhóm thứ tư là thông tin chi trả chính sách an sinh xã hội. Nhóm thứ năm là thông tin các chính sách trợ cấp, ưu đãi khác như bảo hiểm y tế, hỗ trợ việc làm, hỗ trợ nhà ở, vay vốn ưu đãi hoặc miễn giảm thuế.

Đặc biệt, mỗi đối tượng sẽ được cấp một mã hồ sơ an sinh xã hội duy nhất sau khi dữ liệu được đối soát với số căn cước công dân hoặc mã định danh cá nhân trên Cơ sở dữ liệu quốc gia về dân cư. Điều này giúp loại bỏ tình trạng trùng lặp thông tin, đồng thời tạo thuận lợi cho việc theo dõi, quản lý và giải quyết chính sách trong suốt vòng đời của người dân.

Dự thảo cũng nhấn mạnh nguyên tắc không thu thập trùng lặp các thông tin đã có trong Cơ sở dữ liệu quốc gia về dân cư, bảo đảm khai thác hiệu quả dữ liệu dùng chung, hạn chế phát sinh thủ tục và giảm chi phí trong quá trình quản lý, vận hành hệ thống.

Một trong những nội dung được kỳ vọng sẽ mang lại nhiều thuận lợi cho người dân là việc xây dựng Cổng thông tin an sinh xã hội phục vụ trực tiếp người dân.

Thông qua Cổng thông tin an sinh xã hội hoặc ứng dụng VNeID, công dân có thể tra cứu toàn bộ thông tin an sinh xã hội của bản thân và người thuộc trách nhiệm giám hộ, đại diện hợp pháp; xem lịch sử thụ hưởng các chế độ, số tiền trợ cấp, trạng thái chi trả, thông tin tài khoản an sinh xã hội. Không chỉ vậy, người dân còn có quyền đề nghị cấp bản sao, xác nhận thông tin an sinh xã hội để thực hiện các thủ tục hành chính hoặc giao dịch dân sự; đồng thời có thể phản ánh, kiến nghị và yêu cầu chỉnh sửa khi phát hiện thông tin sai lệch trên hệ thống.

Theo dự thảo, nếu phát hiện sai lệch dữ liệu, người dân có thể gửi yêu cầu điều chỉnh qua Cổng thông tin an sinh xã hội hoặc trực tiếp tại ủy ban nhân dân cấp xã. Cơ quan quản lý dữ liệu có trách nhiệm kiểm tra, xác minh và thực hiện việc hiệu chỉnh trong thời hạn 5 ngày làm việc, đồng thời lưu vết toàn bộ quá trình chỉnh sửa trên hệ thống.

Người lao động đến làm thủ tục hưởng bảo hiểm thất nghiệp tại Trung tâm Dịch vụ việc làm Nghệ An. (Ảnh: Bích Huệ/TTXVN)

Dữ liệu cập nhật theo thời gian thực, bảo đảm “đúng, đủ, sạch, sống”

Việc cập nhật dữ liệu theo thời gian thực được kỳ vọng sẽ giúp cơ quan quản lý nhanh chóng nắm bắt biến động về đối tượng thụ hưởng chính sách, hạn chế tình trạng bỏ sót hoặc chi trả sai đối tượng, đồng thời tạo cơ sở dữ liệu tin cậy phục vụ công tác dự báo và hoạch định chính sách. Dự thảo đặt ra yêu cầu cao đối với chất lượng dữ liệu với nguyên tắc “đúng, đủ, sạch, sống, thống nhất, dùng chung." Đây cũng là quan điểm xuyên suốt trong quá trình xây dựng và vận hành hệ thống.

Nguồn dữ liệu sẽ được thu thập từ nhiều kênh khác nhau, trong đó có Cơ sở dữ liệu quốc gia về dân cư, cơ sở dữ liệu bảo hiểm, dữ liệu chuyên ngành về người có công, trẻ em, hộ nghèo, trợ giúp xã hội, dữ liệu tài khoản ngân hàng và cả thông tin do người dân tự kê khai qua cổng điện tử hoặc VNeID.

Đối với việc xây dựng dữ liệu ban đầu, dự thảo yêu cầu cơ quan quản lý nhà nước về an sinh xã hội các cấp rà soát, làm sạch và chuẩn hóa các tập dữ liệu lịch sử; đối soát 100% với số căn cước công dân hoặc mã định danh cá nhân trên Cơ sở dữ liệu quốc gia về dân cư; khởi tạo mã hồ sơ an sinh xã hội duy nhất cho từng đối tượng thụ hưởng. Dữ liệu trước khi đồng bộ chính thức phải được kiểm tra, xác thực và phê duyệt theo quy định.

Các cơ sở dữ liệu thành phần phải bảo đảm khả năng kết nối, đồng bộ theo thời gian thực hoặc theo yêu cầu; tuân thủ chuẩn dữ liệu thống nhất; đồng thời đáp ứng các yêu cầu về an toàn, an ninh thông tin và bảo vệ dữ liệu cá nhân.

Theo dự thảo, Cơ sở dữ liệu quốc gia về an sinh xã hội không chỉ phục vụ người dân mà còn là công cụ hỗ trợ đắc lực cho công tác quản lý nhà nước. Các bộ, ngành, địa phương sẽ được khai thác dữ liệu phục vụ xây dựng, thực thi và đánh giá chính sách; lập kế hoạch ngân sách; kiểm tra, giám sát việc thực hiện chính sách; thống kê, phân tích và dự báo tình hình an sinh xã hội trên phạm vi toàn quốc.

Các cơ quan thực hiện chính sách như cơ quan bảo hiểm xã hội, đơn vị chi trả và cơ quan chuyên môn cũng có thể sử dụng dữ liệu để rà soát hồ sơ, quản lý đối tượng thụ hưởng, chi trả trợ cấp, phụ cấp và các mức hỗ trợ, ngăn chặn tình trạng hưởng trùng, hưởng sai chính sách.

Để bảo đảm vận hành an toàn, hệ thống được lưu trữ tại Trung tâm Dữ liệu quốc gia và Trung tâm dữ liệu của Bộ Nội vụ; được xác định là hệ thống thông tin cấp độ an toàn 3 và áp dụng các giải pháp bảo vệ dữ liệu, an ninh mạng theo quy định của pháp luật.

Với việc hình thành một cơ sở dữ liệu tập trung, liên thông và đồng bộ trên phạm vi toàn quốc, nghị định được ban hành sẽ tạo bước chuyển quan trọng trong quản trị an sinh xã hội, giúp người dân tiếp cận chính sách thuận lợi hơn, đồng thời nâng cao chất lượng dự báo, hoạch định và thực thi chính sách trong kỷ nguyên số./.